Skip to main content

Full text of "Epistolae pontificum romanorum ineditae"

See other formats 


Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http://books.qooqle.com/| 






* o 



EPISTOLAE 



PONTIFICUM ROM ANORUM 



INEDITAE 



EDIDIT 



S. LOEWENFELD 




1 » 



LIPSIAE 
VEIT ET COMr. 

1S85 



C 70. II 




^' 



;^ ^RD coi.7^ 



'^ 



IViAY 2B 1887 



TvpiB Metzger <t Wittig Lipsiensiuni. 



\ • 



GUILELMO WATTENBACH 



PIO GRATOQUf] ANIMO 



EDITOR 



C 70. II 





MAY 20 188? 



'(Z£/k^X. yc ! '.' t ^r/. 



Typis Meizger & Wittig LipsienHium. 



^ 



GUILELMO ^YATTENBACH 



PIO GRATOQUE ANIMO 



EDITOR 



i 



PRAEFATIO. 



Jcix tribus fontibus proveniunt epistolae pontificum Romanorum, 
quae sequuntur, ineditae: primum ex codicibus bibliothecae natio^ 
nalis Parisinae, unde eas, quae ad historiam paparum illustrandam 
vel ad ius canonicum melius cognoscendum prodessent, aut ipse 
descripsi aut ab aliis describendas curavi posteaque contuli; deinde 
ex „Collectione Britannica", cuius apographum in scrinio Societatis 
Monumentorum Germaniae asservatur. Ac si quid in edendis huius 
coUectionis epistolis habeo meriti, attribuas velim V. Cl. Edmundo 
Bishop Londoniensi et Paulo Ewald Berolinensi, quorum ille codi- 
cem in Museo Britannico invenit descripsitque , hic eum ex parte 
publici iuris fecit uberrimisque notis ornavit in Neues Archiv der 
Gesellschaft f. altere deutsche Gesch. V. 275 sq. Neque vefo omnes 
in libro meo invenies collectionis Britannicae epistolas, sed tantum- 
modo eas, quarum Ewaldus nec in Neues Archiv nec in Regestorum 
Pontificum Romanorum nova editione textum praebuit integrum. 
Tertius denique fons est codex coUegii S. Trinitatis Cantabrigiensis, 
Alexandri III registri fragmentum continens. De quo codice quo- 
niam in Neues Archiv X. 586 fusius disserui, satis est hoc loco 
meminisse, septuaginta in eo inesse epistolas excepta una nondum 
notas (vide infra pagg. 129, 149 — 208). 



VI Peaefatio. 

Ineditas autem illas appellavi epistolas, quia sunt aut ineditae 
aut certe ignotae; quarum si unam vel alteram typis mandatam 
iam esse inveneris, veniam mihi, benevole lector, noli denegare; 
omnes enim sumus errori subiecti, ac testis est ep. 137, quam iam 
in Analectis luris Pontificii X. 565 exstantem sero deprehendi. 

lucundum restat officium, ut viris illis, qui facto consilioque 
in perficiendo opere me iuverunt, ex intimo animo gratias agam. 
Etenim V. Exc. de Gosslee, regis Borussici minister, qui rebus 
sacris et litterariis praeest, septem menses Parisiis degendi facul- 
tatem maxima liberalitate mihi concessit. GEOKGnjs Waitz eiusque 
socii in edendiS Germaniae Monumentis apographum coUectionis 
Britannicae benigne mihi permiserunt. R. Sinkeb roganti mihi, 
ut codex Cantabrigiensis Berolinum mitteretur, libentissime obse- 
cutus est. Numerum epistolarum auxerunt Leopoldus Delisle 
Parisiensis et Mabcus Maureb Monacensis. In corrigendis vero 
epistolis Henbicus Bbesslau et Iosephus Landsbergeb, cum vale- 
tudinis causa bibliotheca Berolinensi frui mihi non liceret, qua 
sunt erga me amicitia, auxilium praestare non dubitaverunt. 



J> 



» 



>J 



» 



INDEX. 



pag. 

Gelasii I epistolae 1 - 11 

Pelagii I „ ' 12— 20 

Leoiiis IV „ 21-22 

Nicolai I „ 23 

lohannisVni „ 24-34 

Stephani V „ 35— 37 

lohannis XI „ 37 

lohannisXIX „ .^ 38 

Alexandri 11 „ 38 58 

Gregorii VII „ 58 

Urbani II 59— 66 



Paschalis II 67— 78 



Gelasii II 79 



Calixti II 80- 81 



Honorii II „ 81-- 85 

Innocentii II „ 85-- 95 

Lucii n „ 95 - 96 

Eugenii III „ 98—114 

Anastasii IV „ 115—119 

Hadriani IV „ . 119—130 

Alcxandrim „ 131—207 

Lucii III „ 208—227 

Urbani lU „ 227-237 

Clementis IH „ 237—243 

Coelestini III „ 243—268 

Initia epistolarum 269—273 

Index rerum memorabilium 274 — 288 

Corrigenda 288 



'■ .'■ ^ /^- 



^ o 



EPISTOLAE 



PONTIFICUM ROM ANORUM 



INEDITAE 



EDIDIT 



S. LOEWENFELD 







LIPSIAE 
VEIT ET COMP. 

1S85 



4 GeLASII I EPISTOLAE 7 

494 ex. — parti preiudicium compararet. Ac cum animorum causas et solanL 
495 in. intentionem petitoriis legamus esse verborum/ supervacuum credi- 
dimus ad sedem nostram vocare litigantes. Stephanus etenim dia— 
conus adversus Faustinum archidiaconum suum de negata sibi pace 
et de horrendis iniuriis deflebat inpactis, atque ad nostrum iudi— 
cium ipsum supplicabat debere transferri. Archidiaconus vero, me- 
diocritatis allegatione premissa sequentium,^ se dicit insolentiam non 
durare, et, honore quo utitur penitus imminuto, gradus sui consue- 
tudinem debitam commodorum sibi asserit abnegari. Et ideo, fra- 
tres karissimi, utrorumque deplorationem certa° consideratiorie 
cogitantes personam vestram credidimus eligendam; quibus audienti- 
bus archidiaconus nec de fatigatione nec de gravibus queratur im- 
pensis, et Stephanus diaconus talibus sibi gaudeat cognitoribus fuisse 
prospectum, ut ex parte nichil habeat iam querelae. 



7. Oelasius I Oeruntio episcopo Valvensi mandat, inquiratj num efpis- 
aypus Fotentinus sacratam patenam abstulerit et in proprios usus 
converterit, Relationem postulat^ 
Coll. Brit. Gel. ep. 12, in cod. Mus. Brit. Add. 8873 s. xn in. fol. 11. 

494 ex.— Geruntio episcopo Valvensi.^ Exsecrabilis sacrilegii abomi- 

495 in. nanda commissio ita nos petitorii insinuatione commoverat, ut nisi 
longinquitatem cogitaremus itineris, ad sedem nostram tantam cau- 
sam faceremus destinari. Sed quia asperitas temporis nos ab hac 
intentione revocavit, idcirco sacratam patenam, quam actores® Petri 
spectabilis viri, filii nostri, a Potentine^^ urbis pontifice queruntur 
ablatam, omni investigatione disquire. Et si aperta approbatione 
constiterit, hanc de sanfctuariis esse subtractam atque in propriis 
utilitatibus ab antistite fuisse consumptam, relationem nobis ilico 
destinabis; per quam factum aperta insinuatione noscamus, quatinus 
iniuriam religionis et Dei» digna possimus ultione compescere, Avo 
defensore Eomane ecclesie negotium quod decrevimus exequente. j 
Cuius clerico, ne quid pro tam sancta et necessaria prodicione a 
suo patiatur antistite, a nobis deputata est tuitio. 

*■ locua sine dvMo corriiptus, ^ senquentum cod.; addendum videtur graduum. 

*^ caerta c. ^ sic recte con-exit Eioald pro Valensi cod. Cf. Neues Archiv V, 513, 

^ auctores c. ^ pnmitus Potentiane in cod., aed a partim erasum posteaque 8uhtei'punctum 
est. ^ Aliena manus superscripsit fi, vt legatur fidei. 

^ Cf. Jaff(§ ed. sec. 648. ' dioec. Acherontinae. 



GUILELMO WATTENBACH 



PIO GRATOQUE ANIMO 



EDITOR 



6 GELASn I EPISTOLAE 10 

494ex. — tate cognoscere. Quod in tantum verum esse monstratur, ut ad 
495 Aug. Faustum convincendum nuUatenus venire presumat. Quod utique^ 
si conscientiam ab obiectionibus* Fausti liberam se habere confi- 
deret, etiam nuUo mandante facere debuisset. 

Item. Dicit tua nobilitas, nescio quos, illic parentes Fausti 
iam fuisse convictos; tanto magis^ fiducialius huc Eucaristus pro- 
perare debuerat, ut et Faustum sicut proximos de mendatii con- 
cinnatione, quod dictum est sepe, convinceret. Neque enim paren- 
tesFausti contra Eukaristum apud nos® querimoniam commoverunt, *^ 
sed eum hic Faustus positus accusat. Non ergo ad nos pertinet, 
si illos convicit,® qui eius apud nos*' non fecerant mentionem, aut 
nunc etiam ad accusandum Eucaristum venire dissimulant, nisi 
Faustum, qui in eius accusatione persistit, in nostra examinatione 
convincat. Quid autem visum fuerit nobilitati tue, ut michi iniu- 
riam faceretis, ignoro , dum putatis , quia de nostro iudicio causa 
deberet auferri et ad episcopos intra provinciam positos pro Euca- 
risti et sotiorum voluntate transferri, quod non poterit uUa omnino 
racione fleri. 

Item. Nobilitatem tuam cet ut in Neues Archiv V. 514. 



10« Oelasim I Hermlentio et Stephano episcopis de d/uohm servis, in- 
sdente domina ordinatis, scribit, Addit de Septimo servo a Oenitore 
presbytero reddendo,^ 
CoU. Brit. Gel. ep. 17, in cod. Mus. Brit. Add. 8873 s. xii in. fol. 12»>. 

Herculentio ^ et Stephano. ^ ^ Frequens equidem cet, ut in Gra- 
tiani decr, L D. 54 c. 10, Thid I. 388, cet. 

494 ex.— Item. Eeparatum quoque fratrem et coepiscopum nostrum exe- 

495 Aug. cutio deputata conveniet, ut ad iudicium vestrum Genitorem pres- 

biterum suum sine ulla excusatione transmittat,« ut ab eo Septimo 
servo qui repetitur presentato, si nichil fuerit, quod de eius inge- 
nuitate relidatur, aut eum claruerit obnoxietati petendum^ modis 
omnibus illigatum,* cum peculio, sicut postulant legum cauta, reddatui'. 

* ob aliena mami supra linea additum est. ^ ma superscriptum est. ^ super- 
scriptum est nos. ^ comoverunt. ® convincit c. ^ apud Oratianum additur et lusto 
episcopis. ^ transmitat c. ^ sic aliena manu in cod. correctum ex petentum. ^ verha 
ita coniungenda videntur: aut eum, modis omnibus obnoxietati illigatum, petendum 
daraerit. 

^ Cf. JaflRS ed. sec. 653. ' probabiliter episcopo Potentino (Ewald). 

* Neapolitano? (Ewald). 



GELASn I EPISTOLAE 11. 12. 13 7 

U. Odasvus I Victori episcopo, deflcimtium voluntatem ah heredibm de- 
vote observandam esse, scrihit^ 

Coll. Brit. Gel. ep. 20, 1. 1. fol. 13. 

Victori episcopo. Deficientium voluntas ita debet ab electis 494 ex. — 
heredibus enixa devotione servari, ut ex nulla parte rem commis- 495 Aug. 
sam* fidei sue quisque putet esse violendam. Non solum enim con- 
scientiae sue probatur inimicus, verum etiam in vindictam legum, 
que huiusmodi machinantibus^ testamentaria emolumenta subtra- 
hmit, evidenter incurrit. 



12. Oelasim I Epiphanio episcopo nuntiat, Tullinum presbyterum, a sese 
consecratum, in eius paroedam redire, invito MastaUone, se iussisse.^ 

CoU. Brit. Gel. ep. 21, 1. 1. fol. 13. 

Epifanio episcopo.^ Filius noster vir illustris Mastallo comes 494 ex. — 
sacrarum largitionum® magno opere postulavit, utTullinus delegan- 495 Aug. 
tibus nobis factus hic presbiter remaneret; qui etiam dilectionem 
tuam hoc voluisse non tacuit. Quem tamen eatenus consecratum 
ad tue dilectionis redire fecimus parroechiam, ut sub tuo semper 
iure consistens tanquam a te semet noverit ordinatum; quoniam*^ 
sicut dilectionem tuam non sibi prereptum iudicare confidimus, quod 
nostra sit factum dispositione, sic tuo pontificio nichil ducimus sub- 
trahendum. 



13. Oelasiu^ I lusto episcopo mandat, ut Olyrium, nisi a veocandis rebus 
ecclesiastids desistat, munere ac communione privet^ 

CoU. Brit. Gel. ep. 25, 1. 1. fol. 13^. 

lusto episcopo.^ Glyrius nisi ab ecclesiasticarum rerum vexa- 494 ex. — 
tione cessarit, omni ecclesiastico ministerio officioque pontificum et 495 Aug. 
sacra communione privetur, quoniam qui humanis legibus et pu- 
blice discipline oboedire contendit,® et aecclesiasticis suflfugiis^ contra 

* comissam c. ^ mtibus c. Bishop v. ill. proponib „mentibus?"; an nitentibus 
kgendum estf *^ largitionum addidit Eicald, Neues Archiv V. 516 n. 3. ^ qui c. 

^ contendit cod. meliua pUicet quam contemnit, quod legi vult Bishop; humanae enim legea 
opponuntur hic ecclesiasticia. ^ pro quo Biahop proponit suffragiis ; aed vis verborum haec 
videtur esse: qui ecdesiast. suffugiis (utens), contra regulam (arcum) tendere non quiescit. 

^ Cf. Jaff6 ed. sec. 656. ^ Cf. Jaff(S ed. sec. 657. » Beneventano. 
* Cf. Jaff6 ed. sec. 661. ^ probabiliter Larinati (Ewald). 



8 GELASn I EPISTOLAE 14. 15 

494 ex. — regulam tendere* non quiescit, eius munere probatur indignus, cuius 

495 Aug. reverentiam calcare contendit. 



14. Gelasius I Bellatori episcopo scfribit, Maronem, licet indmtria eitc^ 
ab omnibics h/udetur, Laurentio anteponi non jposse, quia posteriorerru 
anteire anteriori canones vetent^ 

Coll. Brit. Gel. ep. 26, in cod. Mus. Brit. Add. 8873 s. xn in. fol. 13^. 

494 ex.— Gelasius Bellatori episcopo.^ Non solum vetusti canones, ve- 

495 Aug. rum etiam sinodalia decreta nuper^ constituta^ continent, quid de 

ordinationibus diversarum observari debeat personarum. Que ex- 
cedere nulli penitus est licere permissum, quia semper constitucio 
generat temerata vindictam. Et ideo, frater karissime,^ quem loco 
anteire mandasti, quia non potest ei posterior ante poni, locis suis 

eum stare precipimus. Maroni ergo, si ita tibi vel universis proba- 

« 

tur accomodus, ut efficax et ad** omnem actum videatur strenuus, 
ei quecumque sunt pro utilitatibus aecclesiasticis exequenda com- 
mitte,® ut et Laurentio serves canones et Maronis habeas promptio- 
rem, sicut ab omnibus insinuatur, industriam. Nec enim erit archi- 
diacono de hac ordinatione causatio, cum nec sibi viderit honorem 
qui debeatur exemptum, et utiliori que sibi impossibilia^ videntur 
iniuncta. 



15. Oelasiy^ I Valentino episcopo mandat, ut ecclesiam quandam, si in 
eiu^ dioecesi constructa sit, dedicet dominisqus lod nonnisi „gratiam 
processionis^^ reservet^ 

Coll. Brit. Gel. ep. 29, 1. 1. fol. 14. 

495 Sept. Valentino episcopo. Si ad tuam diocesim pertinet locus, in 

— 496Apr. quo facta constructio est, divinis eam sicut petitur dedicabis mini- 
steriis; ita ut que illic oblata sunt primitus donatione suscipias, 
denuntiaturus, non illic quicquam dominis reservari, nisi gratiam 
tantummodo processions, que kristianis conpetit sine dubitacione 
personis. 

* sic iam in cod, correctum ex cedere. ^ destituta c. ^ fk. c. ^ ad aliena 
manua superacripsit, ^ commite c. ^ inposita cod. aliena manas correxij^ inposibilia. 

^ Cf. Jaff(§ ed. sec. 662. « Ostiensi. » die 11 Mart. 494. Cf. Jaff^ ed. 
sec. p. 85. ^ Cf. Jaff(§ ed. sec. 704. 



GELASn I EPI8T0LAE 16. 17. 18 9 

m 

16. Gelasius I Mercurio scribit, rem litigiosam ante latnm iiidicmm in 
aliquam personam transferri non posse,^ 

Coll. Brit. post Pelagii ep. 70. 71, 1. 1. fol. 38. 

Mercurio. Quia, cum res sit* in litigio consituta, in aliquam 492—496. 

transferri non^ possit nulla ratione personam, donec legitime co- 

gnicionis, cui potius debeatur, iudiciaria*^ disceptatione possit agnosci, 

nec ex eadem re quisquam sinatur exigere pensiones, sed in eodem 

statu re eadem posita, in quo videtur sicut dictum est hodie con- 

stituta, quisquis sibi putat quippiam posse competere, iuridico pul- 
set exagimine.^2 

17. Gelasius I Philijppo et Genmtio episcopis mandat, ut Gaudiosmn 

dimonum, si idoneum reperei^int, p^eshijterum in Clientensi vico or- 

dinent.^ 

Coll. Brit. Gel. ep. 30, 1. 1. fol. 14. 

Philippo et Geruntio episcopis. Fratres karissimi, Gaudiosum 495Sept. 
diaconum, quem conprehendit peticio subter admixta,® si tamen vestra — 496Apr. . 
discussio eum non esse repererit, qui iam a nobis ante^ cognoscitur 
reprobatus, ne per subreptionem subiciatur, qui meruit iam repul- 
sunijK et in huius persona qui nunc eligitur vite probitas et regu- 
lanun constat auctoritas, nec est, quo ei canonum precepta reni- 
tantur, Clientensi^ vico ordinabitis nostra preceptione presbiterum.* 



18, Oelasiu^ I Maximo et Eusebio episcopis de restituendo antiquo par- 
oeeiarum statu ecclesias Camiscanae (?) et Anconitanae scribit, Alieni 
iui^is dioecesim invadi vetat.^ 

CoU. Brit. Gel. ep. 38, 1. 1. fol. 15^. 

Maximo et Eusebio episcopis.^ Licet regulis cet. ut in Gratiani 496. 
deer. C. XVI. qu. 3. c. 5, Thiel I. 492, cet. 

Item. lustum est, ut unaqueque aecclesia parroechia sibi an- 
tiqua dispositione deputata videatur* esse contenta, ut hac decisio- 

* sic scribit Bishop jgaro recessit cod. ^ non superacriptmii. ^ iudicaria c. ^ apud 
fcriptores, quos vocant classicos: examine. ® adnixta c. ^ eadem(?J manus superscripsit 
ante. ^ repulsam c, ^ an Clienensi? Vide Thalhofer^s Bibl. d. Kirchenvdter, Lief. 
S63. 364. p. 322 n. 2. * videtur c. 

^ Cf. Jaflfi^ed. sec. 691. Grelasio attribuendam esse epistolam hanc, probat 
£wald in Neues Archiv V. 596 in corrigendis ad p. 562. ^ Cf. JafiJ^ ed. 

de eadem ep. eiusdem argumenti. ^ Cf. Jaflfi^ ed. sec. 705. ^ lisdem episcopis 
860. 712, re iam scripserat Gelasius, cf. Jaflfi^ ed. sec. 663. ^ Cf. JaflT^ ed. 
sec. 713. ® Blerano et Fanensi (Ewald). 



10 GeLASH I EPISTOLAE 19. 20 

496. nis continentia alieni iuris dyocesim nullus audeat quolibet com- 
mento, qualibet fraude pervadere. 



19, Gelasius I locondo episcopo scribit, se mandasse, ut St&phanus, contra^ 
regulam alibi factus diaconus, ad eeclesiam, in qu^ ordinatu^ fuisset,, 
rediret; cet^ 
Coll. Brit. Gel. ep. 39, in cod. Mus. Brit. Add. 8873 s. xn in. fol. 15»>. 

496. locondo episcopo. Certe dixi, ut quia Stephanus contra regu— 

las ecclesiae factus alibi diaconus ad alteram transire non posset 
aecclesiam/ nunc interim remearet, in qua fiierat ordinatus. Et si 
hoc mallet, frater et coepiscopus meus Petrus^ eumdem a proprio 
posceret^ sacerdote et per*; scripturam sicut moris est sibimet im- 
petrare debere concedat; atque ita proprie eius affectus nichil dein- 
ceps temptaturus, quod veniret in culpam, pontifex, cui adquisitus 
fuerat, sua sponsione confirmaret. Alioquin mox eum ab ecclesia 
submoveret, si quicquam fecisset illicitum. 



20. Oelmius I tribus episcopis mandat, eooaminent cau^am Festi queren- 
tis, Urhanum quondam episcopum Falginatem, du/in viveret, prasdiwn 
sibi abstulisse; compellant Alexandrum clericum, ut qiuxe de hac re 
sdat patefadat.^ 

CoU. Brit. Gel. ep. 42, 1. 1. fol. 16^ 

496. Gelasius Cresconio,^* lohanni^ (etMessalae)® episcopis. Deces- 

sorum statuta sicut legitima et iusta successorem custodire conve- 
nit, ita debet etiam male facta corrigere.^ Festus siquidem peti- 
torii oblatione conquestus est, quod habetur in subditis: Urbanum, 
religiose recordationis Fulginatis civitatis antistitem, predium sibi 
perperam, cum adviveret, abstulisse, quem sicut asserit frequenti 
conventione pulsavit, nec ad iudices ad dicendam causam voluit 
commeare. Et ideo, fratres karissimi, causa sub omni examinatio- 
nis integritate discussa, si cognoscitis, querelam petentis certe pro- 

^ Sie iam m cod. aUena marms correxit ex aecclesiae. ^ possceret c. *^ ea guae 
segpiuntm', non satis inteUego. ^ Creconio c. ® et Messalae suppUndum esse, patet 

ex eo, quod huvus epistolae fraffmentum, tribus iUis epiacopia inscriptae, legitur in Gratiam 
decr. C. XXV. qu. 2 c. 19, et quod in CoU. Brit. cod. inter Cresconio et lohanni <*o«- 
iunctio deest. ^ Verba Decessomm — corrigere leguntur etiam in Gfratiani decr. l, l,, cet. 

"■ Cf. Jaflfig ed. sec. 714. « Ravennas. » Cf. Jaff^ ed. sec. 717. * Tu- 
dertino. ^ Spoletino. 



GeLASH I EPI8T0LAE 21. 22 H 



bationis assertione subsistere, legum memores de redhibitione iudi- 496, 
cate. Alexandrum quoque clericum ea, que in tempore acta meminit, 
patefacere in vestra cognitione compellite, ut omnia, que constituenda 
simt, secundum iuris ordinem censeatis. 



21. Gelasiits I Siracusio episcopo mandat, compellat heredes Zachaei 
episcopi, ut 62 libras argenti ecclesiae restitnant; hereditas si nimis 
exigiui sit, integra ea ecclesiae assignetur.^ 

CoU. Brit. Gel. ep. 43, 1. 1. fol. 16^ 

Siracusio episcopo. Heredes antistitis Zachei ad* redibitionem 496. 
sexaginta et duarum librarum argenti, quas expendit, sine uUa inter- 
missione sicut constitit conpeUe, quatinus recuperatis ministeriis^ 
aecclesia ornamentis propriis indigere non possit. Quod si dampno- 
sam sibi hereditatem forte vel minus idoneam ad restituenda mini- 
steria fnerint deprecati, repudiatis facultatibus omnibus, ab eorum 
te convenit exaccione cessare, quas ecclesie pro reconpensatione 
noveris adpUcandas. 

22. Gelasim I in synodo litem diiudicat inter Fausium, Rom. ecclesioe 
defensorem, et Eucharistum, 63 solidos repetentem, quos ad petendum 
episcopatum Volaterranum illi solverat^ 

CoU. Brit. Gel. ep. 45, 1. 1. fol. 16^. 

Gelasius in synodo dixit: Inter Eucaristum^ ante dampnatio- 496. 
nem, que ei merito videtur inpacta in nostra iudicio constituto, 
et Faustum defensorem ecclesie Eomanae negotium, quo vertebatur, 
agnovimus. Siquidem Eucaristus sexaginta et tres soUdos, quos^ 
ei ad episcopatum^ petendum veniens erogandos dederat, ubi sibi 
vita sua et conversatio fuit ad impetrandum honorem contraria, 
repetebat, asserens: hos soUdos a se supradicto fiiisse numeratos 
cautione suscepta. EetuUtFaustus: accepisse se quidem soUdos, sed 
et pro eius voluntate et delegatione, quibus ipse voluit, numerasse. 
Quod^ cum, facta sub nostri presentia ratione etiam cognoscente, 
esse constaret, pluribusque etiam curiaUbus Volaterranis in presen- 
tia constitutis, certa calculatio claruisset, constitit triginta et unum® 
soUdos et tremisses duos^ ad eius delegatiohem sine controversia 

* ad ctddidit Biahop. ^ misteriis c. ^ quod c. "^ quos c. ® I. supra linea. 
' duo c. 

1 Cf. Jaff^ ed. sec. 718. « Cf. Jaffg ed. sec. 496. ^ Cf. supra ep. 9. 
* Volaterranum. 



12 PELAGn I EPI8T0LAE 23 

496. numeratos, viginti duos* et tremisses duos* in curialium, quos exhi- 
buerat ad peticionem episcopatus, victum^ vel animalium pabulum, 
cum diu peticio ipsa traheretur, expensos; — nec enim poterat ad 
pontificatum vel tardo eUgi, cuius tanta claruere commissa, ut et 
parricida probaretur et, apertis indiciis,^ hac sua etiam confessione 
falsarius; — novem etiam solidos, qui residui esse videbantur, impensis 
suis ad probandum falsum crimen, cum multo tempore servaretur, 
erogatos. Et ideo, quia omnis erogatio, que per ipsum et pro ipso 
facta est, eidem constat modis omnibus imputanda, ab hac erit 
Faustus, defensor Eomane aecclesie, peticione quantitatis immunis 
et a nobis ac nostro iudicio^ modis omnibus absolutus, cui causa- 
tio® sua erit sine intermissione reddenda. Que tamen quamdiu erit 
apud Eucharistum, vacua et inanis erit et omnibus viribus effetata, 
nec post hoc iudicatum sedis nostrae aut profertur in iudicio aut 
prolata vires aliquas repetitione^ assumet. 



23. Pelagius I Constantino presbytero Namiensi praedpit, ut in patri- 
monio eedesiae guhe)mando clericisque custodiendis lohannem episco- 
pum adiuvet et res quoquo modo alienatas recuperet^ 
Coll. Brit. Pel. ep. 3, in cod. Mus. Brit. Add. 8873 s. xn in. fol. 21. 

558Sept. Constantinos^ Narniensi presbitero. lohannis fratris et coepi- 

—560. scopi^ nostri oblata peticio, licet Deo placita et sacerdotalibus mo- 
ribus congrua sit humilitate plenissima, idoneae tamen veritatis 
ratione suffulta, nostre quoque auctoritatis exigit preberi debere^ 
consensum, asserens ut, quia ingenitae mansuetudine simplicitatis 
ecclesiasticum non valet patrimonium gubemare, vel diversis curia- 
lium de exactione tributi vel aecclesiasticarum rerum^ detentatoribus 
non possit occupari molestiis, ad totius huiusmodi sollicitudinis 
curam experientiae tuae vigilantia debeat adhiberi, cuius etiam 
fidem sibi industriamque testificatur esse compertam; in qua re 
etiam filiorum ecclesiae dicit vota concurrerre. Et ideo presenti 
tibi auctoritate mandamus, ut tam in gubernando ecclesie patrimo- 
nio quam in custodiendis imperandisque clero aecclesie Narniensis 
omnibusque,^ que vel divini cultus obedientia vel aecclesiastice uti- 

* duo c, ^ victu c. ^ sic aliena manu correxU iudicii cod. ^ iudio c. 

'^' an cautio corrigendum f *" probata — repetione c. *f /ortaase Constituto, ef. Eicald 
in Nev£8 Archiv V. 534 n. 3. ^ debere aliena viamuf superaa^ipsit. * rerum aliemi 
manu mperscr^iptum. ^ omnibus c. 

^ Cf. Jaff^ ed. sec. 975. ^ Narniensis. 



PELAGn I EPI8T0LAE 24 13 

litatis ratio postulat, necessariam* sollicitudinem conpetenti mode- 558Sept. 
stia exhibere implereque non differas. Sed et si que res aecclesia- —560. 
sticae quorundam pervasione^ vel pravo aliter studio detinentur, in 
earum repeticione seu vindicatione, quantum iusticia legesque per- 
mittunt,® invigilare non desinas, recuperatui-us prefatae ecclesiae 
iuri,^ que ratio suaserit aequitatis; predicto duntaxat episcopo tuo, 
tam paternarum quam nostrae auctoritatis reverentia cogitata, im- 
pensurus in omnibus obedientiam competentem. 

24. Pelagius I lohannem episcopum Kolanum repfxhendit , quod mini- 
steria ecclesiae Sessulanae vendendi faeidtatem a sese petat; quae si 
tanta inopia prematuTy ut paroecia esse non possit, „eam titulu/ni 
ecclesiae Nolanae constitui^' iubet.^ 

Col. Brit. Pel. ep. 4, 1. 1. fol. 22. 

lohanni Nolano episcopo. Dilectionis tue suggestione comperta, 558 Sept. 
per quam reprehendenda valde fidutia ob necessitatem aecclesie -560. 
Sessulane,® que Nolane aecclesiae esse videtur parroechia, vendendi 
sibi sacra ministeria^ concedi a nobis execrabili licentia postulasti, 
mirati sumus, quod dum precedentibus karitatem vestram frequenter 
duxerimus apicibus commonendam, ne aliquando incongrua et nostris 
exosa moribus vel scribere vel poscere qualibet necessitate cogente 
presumeres, non solum de preteritis dilectionem tuam minime cor- 
rexisse conspicimus, verum etiam» ad speranda paulo amplius de- 
teriora procedere. Quis namque tam opinionis nostre quam tue 
quoque estimationis inimicus apertissimus tibi credidit suadendum, 
ut nostris preceptionibus vendendorum ministeriorum^ tibi facultas 
libera cederetur? Propter quod tibi presenti auctoritate mandamus, 
ut nuUa^ hoc de qualibet re minima sacris dudum usibus dedicata 
facere seu loqui presumas ulterius, sciens vel honoris vel substantie 
te periculum sequuturum, si quicquam tale fuerit adtemptatum. 
Sed si tanta est^ ecclesie Sessulane penuria, ut parrochia esse non 
possit, eam potius titulum Nolane ecclesie constitue, ut tali^ depo- 
sitione habita nec de sacris quicquam ministeriis^ detrahatur et 

* po8t necessariam verba util. rat. post. repetwntur. ^ jrrius in cod. persuasione, 
sed s poatea erasum, ^ permitunt c. ^ iuri aliena manus mpei^scripsit. ® Sen- 

sulane c. *" misteria c, ^ verum etiam his in cod. ^ misteriorum c. * sic 

cod.; inest vis vocis „nequaquam''. ^ aliena manus supersci%psit. * ni sup^a linea 

aHena manu, 

^ Cf. JaflfiS ed. sec. 976. 



14 PELAGn I EPI8T0LAE 25. 26 

558Sept. conpetentia ibidem divini cultus per deputatos cardinales aecclesie 
—560. presbiteros ministeria celebrentur. Et si quid est in cespite, per 
aecclesie Nolane homines, ut diligentius saltem fiscum solvere valeat, 
excolatur. 

25. Pelagius I Viventio episcopo Neapolitano mandaty iicdicet inter Vul- 
tumensem et Pariensem ecclesias, Constantinu/niy ecclesiae Bom, de- 
fensorem, statuta exemturum esse, scriMt^ 

Coll. Brit. Pel. ep. 9, in cod. Mus. Brit. Add. 8873 s. xn in. fol. 25. 
558Sept. Viventio* Neapolitano episcopo. Dudum quidem in negotio, 

—560. quod in Vultuminam^ atque Pariensem ecclesiam vertebatur, audien- 
tiam nos deputasse recolimus; qui ex preceptionis nostre pagina 
residentes universa in questionem venientia cognoverunt, et tantum 
que visa sunt verbo*^ diffinire, non etiam ex scripto prolata sen- 
tentia curaverunt; que res recidiva coegit, ex eadem causa suscitari 
litigia, et nullam hactenus rebus difinitis obedientiam commodari 
permisit. Propter quod, denuo filii nostri gloriosi viri patricii Dul- 
citii directis apicibus, ut tandem aliquando diuturne querelae con- 
fusio valeat amputari, decernendum rursus iudicium legitur postu- 
latum. Et ideo presentium decretorum tenore caritati vestre man- 
damus, ut exequente Constantino, sedis nostre defensore, clerum 
vel cives aecclesie Pariensis et e diverso ecclesie Vulturnine vel 
vici Feniculensis ad vestrum faciatis convenire iudicium, et cognitis, 
que deputatis pridem iudicibus inter eos statuta sunt,^ servandum 
formetis ex scripto sententiam et coram patribus proferatis, ante- 
dicto sedis nostre defensore modis omnibus exequente, ut que sta- 
tuta fuerint effectui mancipentur. 



26. Pelagius I Cetego Patrido de ordinatione episcopi Siracu^ani dilata 
ac de episcopo Cataniensi scrihit, Facturum se, ut Siracusanus non 
plus quam binos solidos an/mmtim a paroedis exigat^ 

Coll. Brit. Pel. ep. 20, 1. 1. fol. 27. 

558Sept. Pelagius® Cetego patricio. De Siracusanae cet. ut in Gratiani 

—560. decr, I, D, 28 c. 13, sed post verba vel heredibus relicturus sequitur: 

* Putentio cod. Hums epiatolae exigutim /ragmentum exstat ap. Demdedit III, c, 112 
ed, Martmucci p, 292 cum hac inscriptione: Pel. Viventio Neap., Gemino Puteolano et 
Constantio Miseno episcopis. ^ Vulturniam c. '^ sic aliena manus correxit morbo (?) 
cod, ^ sunt aliena manvs add. ^ Gelasius perperam cod., cf, Ewald in Neues 

Archiv V, 643. 

1 Cf. Jaflf^ ed. sec. 981. ^ Cf. Jaff^ ed. sec. 992. 



PeLAGH I EPI8T0LAE 27. 28 15 

sed aUud eum cavere districte fecimus, nectim etiam et Catanien- 558 Sept. 
sem episcopum. —560. 

Item. Faciemus ut non amplius de parrochiis suis quam binos 
solidos annuos sub qualibet occasione presumat accipere. 



27. Pelagitcs I lohanni comiti scribit, sese ad preces eitcs schismatico 
midam, in ecclesias cutholicae unitatem redeunti, veniam praebuisse, 
Addit de schismMicis trium capitulorum defmsoribus^ 

CoU. Brit. Pel. ep. 25, 1. 1. fol. 28^ 

lohanni comiti. Quamvis is", qui reducitur, errasse se hactenus 558Sept. 

aKqua suscipiendi difficultate pro ecclesiastici censura vigoris intel- —560. 

ligere debuisset, tamen quia ab illo reductus est, cui et pro aflfectu 

karitatis et pro excellentie honore negare nichil possumus,^ expanso 

karitatis sinu suscepimus revertentem, et quanto reditum eius par- 

turierit aecclesiastice unitas pacis, ex ipsa venie eflfusione monstra- 

mus. Nam et suscipi eum et catholice fidei communioni iussimus 

adunari; quia sicut docte veraciterque dixistis, nichil in illo ma- 

xime nisi solam a se divisionem dolebat ecclesia. Eadem siquidem 

fides in symbolis, eadem forma in baptismatis sacramento, eadem 

in dominici corporis consecratione misteria. Quod si et ignorantia 

faciente scismathicorum errore® seducti in capitulorum trium defen- 

sione contra fidem suam videntur insurgere, et ob hoc ipsum nos 

aliter aliquid de his, que prediximus, vel in confessione vel in actu 

suspicati sunt habuisse, nos tamen scientes eos non elimato iudicio, 

sed errore, ut dictum est, ista sensisse, hoc in eis magno opere, 

quod nunc in isto correptum^ est, culpavimus. 

28. Pelagiu^ I in episcopum qu^ndam vehementer invehitur, quod a sen- 
tentiis Bomxmae ecdesiae recesseritJ^ 

CoU. Brit. Pel. ep. 26, 1. 1. fol. 29. 

lohanni comiti® Pelagius. Adeone te in summo sacerdotii gradu 558Sept. 
positum catholice fefeUit veritas matris, ut non statim scismaticum —560. 
te conspiceres, cum a sedibus apostolicis recessisses? Adeone po- 
puUs ad predicandum positus^ non legeras super apostolorum prin- 

^ prms his; h eramm, ^ posumus c. '^ sic aliena manus correxit more cod, 

^ an correctum ? ® Inacriptio ha^c sine dvJbio corrupta; fortasse lohanni episcopo avt 

Paulino Aquileiensi legendum est (Bishop). ^ positis c. 

"■ Cf. Jaff^ ed. sec. 997. « Cf. J&m ed. sec. 998. 



16 PeLAGH I EPISTOLAE 29. 30 

558 Sept. cipem a Christo Deo nostro ecclesiam esse fundatam, et ita funda- 
—560. mentum,* ut porte adversus ipsam inferi prevalere non possunt?^ 
Quod si legeras, ubinam preter ipsum esse credebas ecclesiam, in 
quo uno omnes scilicet apostolice sedes^ sunt? Quibus pariter sicut 
illi, qui claves acceperat, ligandi solvendique potestas indulta est?*^ 
Sed idcirco uni primum quod daturus erat, etiam in^' omnibus de- 
dit, ut secundum beati Cipriani martyris, id ipsum exponentis, sen- 
tentiam una esse monstretur ecclesia. Quo ergo tu, karissime ia;ni 
in Christo, ab ista . divisus errabas, vel quam salutis tue tene- 
bas spem? 



29, Pelagms I Amubilis et. Leontii episcoporum pvteetioni Andream et 
loJiannam, in eorum dioecesHnis Imbitantes, commendat,^ 
CoU. Brit. Pel. ep. 27, in cod. Mus. Brit. Add. 8873 s. xn in. fol. 29. 

558 Sept. Amabili et Leontio episcopis.*^ Andreas et lohanna porrecta® 

—560. nobis peticione, que habetur in^ subditis, tuitionis se aecclesia- 
stice, salva tamen iusticia, postulant^^ auctoritate muniri, idque per 
vestram fieri desiderant caritatem, in quorum se etiam diocesibus 
habitare commemorant. Fraternitas igitur vestra, presenti auctori- 
tate suscepta, tuicionem eis ecclesiasticam, salva in omnibus iusti- 
cia, impendere non moretur, maxime quia de statu suo sibi moveri 
iniustam queruntur questionem; in quibus negotiis se ecclesiastice 
misericordiae et solet et debet commendare presidium. 



30. Pelagius I lokanni defensori praecipit, tit Secundum, episcopiim Tau- 
rominitamim, ob apostolicae et propriae sedis inauriam, j)allio uti vetet, 
Post pascha ejyiscopum ad sese venire vtdtA 

Coll. Brit. Pel. ep. 28, 1. 1. fol. 29. 

558Sept. Pelagius lohanni defensori. Quoniam Secundus^ Taurominitane 

-560. civitatis episcopus non^ actuum suorum ingnocentia confisus, sed 
superbe magis contumatia mentis elisus, ecce iam transacto Deo 
propitio fere triennio, quod sedis apostolice etsi indigni, tamen lar- 
giente et propiciante Deo suscepimus curam, ne dignatus (^uidem, 
utrum viveremus, addiscere, sed causis ac negotiis quibus sibi com- 

* aic cod.y melma videtur fundatam. ^ sedis c. '^ in supei-vacuum esse pitto. 

^ episcopi c. ® porecta c, ^ in bis m cod. ^ postulat c. ^ nos c. 

1 Matth. 16, 18. 2 Matth. 16, 19. « Cf. Jaff^ ed. sec. 999. . ^ Cf. 
Jaffig ed. sec. 1000. ^ De hoc vide Ewald in Neues Archiv V. 548 n. 2. 



PELAOn I EPISTOLAE 31. 32. 33 17 

petit occupatus, remisso pudoris freno, vagari se" credit in tantum, 568Sept. 
ut in sua^ prope numquam inveniatur aecclesia;® idcirco expe- -^60. 
rienciatua pallium quidem ei ne utatur omnimodis interdicat; ipsum 
etiam post diem sanctum pasce, ut nostris obtutibus presentetur 
congrua executione conpellat, quatinus disciplinam, quam hucusque 
despexit, non solum ad suam, verum etiam ad aliorum emendatio- 
nem conpetenti censura cognoscat. 



31, Pelagius I Opilioni defensori mandat, ut adveniente efpiscopo Cati- 
nensi Marum presbyterum in „eodem'' monasterio abbatern fadat aut 
Oresciturum diaconum ibidem restituat. Non licere monachis, pro suo 
arbitrio abbates expeHere aut ordinare, addit.^ 

CoU. Brit. Pel. ep. 29, 1. 1. fol. 29»>. 

Opilioni defensori. Experientie tuae presentibus mandamus 558Sept. 
affatibus, ut veniente aecclesiae Catinensis episcopo aut eundem -560. 
Marum presbiterum in eodem facias^ monasterio senodochyoque per 
eos, quos Satuminus illustris memorie vobis presentibus presenta- 
verit, abbatem fieri, aut Cresciturum diaconum ibidem reformari, 
nullam potestatem cet. ut in Qratiani decr. C. XVII qu. 2. c. 9. 



32. Pelagius I Agnello, episcopo Eavennati, delinqusntes mansuetudine 
corrigendos esse scriMt.^ 

CoU. Brit. Pel. ep. 35, 1. 1. fol. 30^ 

Agnello episcopo.^ Nosti enim, frequenter mansuetudine corrigi 558 Sept. 
etiam delinquentes et, ut deinceps peccare non libeat, beneficiis -560. 
optineri. Sic etenim gubernatores animarum necesse est agere, ut 
duplici benignitate et sanari perveniant et per aflfectum solidari. 
Hi, quos in nostra manu regendos suscepimus, possint remittere® 
etiam nobis penitentibus,^ quod, si nos cessaremus, sacerdotale te 
facere compellebat officium. 



33. Pelagius I Paulino episcopo iterum qv/ierenti, num in mormsterio 

S. luliani, remotis monaehis schismatids , presbyterum ordinare de- 

beat, respondet.^ 

CoU. Brit. Pel. ep. 55, 1. 1. fol. 34^ 

Paulino episcopo. Preterito anno tibi credimus iniunxisse ea, 558Sept. 

• addendum videtur posse. ° suam c. ^ aecclesiam c. * facies c. ® remi- 
tere c. ^ loeua sine dubio corrupim. 

^ Cf. JaffiS ed. sec. 1001. * Cf. Jaff^ ed. sec. 1007. ^ Ravennati, cf. 
Nenes Arch. V. 547 n. 1. * Cf. Jaff^ ed. sec. 1027. 

LoEWENFELDi Epist. Pont. Roiii. 2 



18 



PELAGU I EPISTOLAE 34. 35 



I -56C 



Sept. i^ue iios nuper trauBiuisBis litteris quasi noviter conauluisti , ut et 
560, in monaaterio saucti luliaui debeaB ordinare presbiterum , remotis 
bis mouachis", qui ad persemiuanda scaudala ab eeclesiastica se 
conmuuione suapenderunt ; et in tua nos dedisse recolimus poteatate, 
utmm in eo'' voluisses ordinare presbiterum, an c«rte tuum pecu- 
liariter titulum reservare." 



34. Pelagkis I BasUio el OcUatmo defmsorHms vumdat, ut Tohnmu tvn- 
mU, Pwulinum pseudoe^scopiim capere msso, assistant.'- 
ColL Brit. Pel. ep. 56, in cod. Mub. Brit. Add. 8873 b. xii in. fol. 3D. 

;. Eaailio et Ocleatino^ defensoribus. ^ lohanni viro glorioBo ex- 

couauli'', filio nostro, talia scripta direximns, ut sperai^emus ab eo, 
quatiuus Pauliuum pseudoepiscopum ^ et detineri per suos hominea 
faciat, et ad uos usque transmittat.* Sed ne hoc sola militaria 
manus sine uUo aecclesie adminiculo facere videatur, experientiam 
tuam^ ad eamdem causam duximus destinandam. 



35. Pelagius I lohmmem magistrum miUtvm iterutn rogat, ut Paulinum 
psmdo^isGopiuni, el prBsbytfo-os quosda/m et diaconos ad sast addun 
faeiat; <jU0 in exeguendo defensores sedis f^iostolieae ei auxUium 
porrecturos esse, addit.^ 

Coll. Brit. Pel, ep. 57, 1. 1. fol. 35. 

lohauni magistro.^ Petimus, ut Paulinum talem pseudoepisco- 
pum," de quo vobis iam et ante hos dies scripsi, per glorie vestre 
data homines opera teneri et ad nos abduci pio faeiatis studio. 

Item. Sed presbiteros et diacouea, quos vobis presentium por- 
titor, quem ad vos fiducialiter pro sanandis totius cauae vulneribus 
destinavimus, supplici subgestione insinuaverit teneri, vel eidem epi- 
scopo subici vel, ut ad noB dirigi posaint, vestra excellentia iubeat 
providere. Ut autem hoc faciJius possit impleri, etiam Basilinm ' 
atque Ocleatinum,'" sedis uostre defensores, deputavimus, qui eoa il 
una cum hominibus glorie vestre ad nos debeant Deo propitianto 
perducere. 



' defe»ribos c. *■ et consuli c, cf. Eifold m Neuci Archie V. 5St. 

^ Latinoin eod., tcd vidc tp. praeeedealem. 

' Cf. JaflS ed. sec. 1028. ' Forosemproniengem, cf. JafiE ed. aec. 952. 
° In Bing., quia ad utrumque Bolum epiBtoIft datn erat * Cf. Jaff? ed. sec. 1029. 
° militum, cf. JaflS ed. 8©c. 9rt2. ° Foroaeinproniensem. 



PELAOn I EPI8T0LAE 36. 37 19 

86. Pelagim I Helpidio episcopo scribit, sese litem inter efwm et Anasta- 
sivm, praedecessoris filium, Leoni praetori terminandam commisissey 
ne ecclesia Catinensis „suspeeto ivdido laboraret/' Pa/uXvm diaco- 
num cUiosqm clericos, in ordinatione ei contrarios, commendat^ 

CoU. Brit. Pel. ep. 58, 1. 1. fol. 35. 

Pelagius Helpidio episcopo.^ Quia post multos tuae decessio- 558 Sept. 

^s* dies veniens sepe dictus Anastasius, decessoris tui filius, et -560. 

preceptionis nostre formam seriemque cognoscens, deputatos a nobis 

^^ eodem precepto iudices vel ceteros, quos asseruit conspiratos, se 

reclamavit habere suspectos, et legalia cauta pretenderet,^ que su- 

sp^ctum permittunt declinari iudicium, provida nos cautela tractan- 

tes, ne rursus ecclesia Catinensis suspecto iudicio laboraret, con- 

gniiun fore perspeximus, ut filio nostro magnificio^ viro Leoni pre- 

toric3^ de cuius fide, de cuius integritate nichil habemus ambiguum, 

J*6sidentibus cum eo propter iuris legumque noticiam, qui^ neutrae^ 

parti haberentur suspecti,® cognicionis huius mandaremus officium. 

Item. IUud quoque presentibus dilectionem tuam hortamur 
affatibus, ut sive Pauium diaconum sive alios eiusdem ordinis vel 
inferioris gradus clericos aliosque diversis officiis ad Catinensem 
aecclesiam pertinentes, qui in ordinatione tua diversa habuisse no- 
scuntur studia, quia non solum nova ista non sunt, verum frequenter 
eveniunt,^ totius ex eadem causa ingratitudinis simultate deposita 
in locis suis sacerdotali caritate recipias. Et sicut unumquemque 
cet ut apud Demdedit Goll, can. L, IIL c. 116. 



37. Pelagiu^ I Agnello episcopo mandat, ut schismaticos qu^sdum, nisi 
intra decem dies ad unitatem ecdesiae catJiolicas redierint, excommunicet.^ 

Coll. Brit. Pel. ep. 60, 1. 1. fol. 35»>. 

Pelagius Agnello episcopo.^ Apostolicae auctoritatis cet. ut m 558Sept. 
Oratiani deer. C. XXIV qu. 3. c. 13.« -560. 

Gemens etiam gravi cum fletu optat abscidi eos, qui conturbare 
deprehenduntur aecclesiam, ita manifeste** ad Galathas* dicens: 
Utinam et absddantur, qui vos conturbant.^ 

* ce m cod. mperscriptum. ^ sic cod. ^ sic recte scripsit Eimld in Neues 
Archio V. 538. n. 3 pro preceptori cod. * qui superscriptum. ® haberetur suspe- 
ctus cod. ^ eve in rasura poskum. ^ vhi maZe pra,^)etMr: Pelagius papa AngeUio 
ep. ^ manifestae c. * Calathas c. 

* Cf. JaflRS ed. sec. 1030. ^ Catinensi, cf. Deusdedit L. III. c. 116 ed. 
Martinucci p. 293. ^ Siciliae. "* Cf JaflfiS ed. sec. 1032. ^ Ravennati. 
« Gal. 5, 12. 

2* 



20 PeLAGTI I EPIBTOLAE 38. 39 

558Sept. Item. Si forte cor eorum, Deo* qui potens est miserante, 

—560. fuerit emoUitum, ad catholicam sine sui dampnatione^ ecclesiam 
redire festinent. Si vero huiusce benignitatis providentiam® perdu- 
rantes^ in scismate abuti voluerint, perpetue etiam fratemitatis tuae 
sententia® ab ecclesia abscisionis pena multentur, omni post hanc 
et episcopalis honoris atque auctoritatis dignitate privati, ab eius 
corporis communione vere seclusi, cuius se sacrificantes in scismate 
unitatem professi sunt non tenere. Sed ne tempus, quod sustinere 
debeas, postquam eis^ presens- nostra iussio innotuerit, forte per- 
quiras, decem dierum spatium, a beatae memorie Celestino Nesto- 
storius, cuius istic dogmata et sotios tuentur accipere,» istis etiam 
reservatum^ esse^ cognosce;^ intra quos si unitati se catholice red- 
dere detrectaverint, supra scripta et apostolice sedis auctoritate, 
sicut dictum est, a tuae fraternitatis^ multentur sine dubitacione 
sententia. 

38, Pelagitcs I Segetium de Secundi episcopi Taurominitani incuria erga 
sedem aposiolicam certiorem reddit^ 
Coll. Brit. Pel. ep. 65, in cod. Mus. Brit. Add. 8873 s. xii in. fol. 35^. 

558Sept. Pelagius Segetio. De Secundo vero Taurominitane"^ civitatis 

—560. episcopo^ minime te dissimulare decuit superciiium contempnentis, 

ut, inpleto cum Dei gratia a die ordinationis nostre ecce triennio,** 

nullo modo suam voluerit conspectui nostro adesse presentiam, 

aut litteris aliquando vel certe verbo saltim, si venerimus,® inquirere. 



39. Pelagius I Severo efpiscopo Gamerino "tnandat, compellat Albintm 
negotiatorem , nunc ckricum, ut ecclesiae Turinati ministeria sacraj 
a presbyteris eiu^ pauds solidis acquisita, restituut.^ 
CoU. Brit. Pel. ep. 70 (et 71), 1. 1. fol. 37 vo. 

558Sept. Pelagius Severo episcopo Camerino. locundusP presbiter Turi- 

-560.* 

* deus c. ** damptione c. ^ sic c. * aliena manus adiecit s m fine. 

® sentia c. ^ ei c. ^ Locua hic certe corruptus est. ^ reversatum c. * aupra 
linea additufn. ^ cognose c. ^ primitua in cod. fratemitate, cui aZia manvs addidit B. 
™ Tauromitane c. " a triennio c. "^ sic cod.; an viveremus? (Bishop) p Licet 
ea, quae sequuntur, in indice coU. Brit. duobmhis titulis memorenter : CXXXII de locundo 
presbitero ; CXXXIII de rebus ecclesiae retinendis dato precio, et va textu Odem numeri 
repetantur, non ex duabus epistolis, sed ex una sola exscripta esae, et argumembum prohai 
et inscHptio nonnisi sem^ notata, 

"■ Cf. Jaflfig ed. sec. 1037. ^ Cf supra ep. 30. « Cf. Jaff^ ed. sec. 966 
ad a. 555 — 560. * Quia ex iisdem registri voluminibus, ac praecedentes Pe- 
lagii epistolas, exscriptam eam esse, puto. 



LeONIS IV EPISTOLAE 40 21 

natis^ ecclesiae, quem ad diocesim Spoletanam noscitur pertinere, 558Sept. 
nobis porrecta peticione suggessit, a decessoribus suis, aecclesie cui -560. 
nunc preest presbiteris, sacra ministeria,* solidis paucis acceptis, 
Albino cuidam negotiatori data esse^, qui nunc in ecclesia caritatis 
tue in officio esse dicitur clericatus; et licet nec legum vel cano- 
num ratio patiatur, aecclesiastica vasa privatis utilitatibus excepto® 
captivorum redemptionibus usurpari vel quibuslibet oppignorari^, se 
tamen, qui debebantur solidi, reddere fuisse paratum, etillum® pravo 
spiritu minime ea, que aput^ se habebat, vasa restituere voluisse. 
Presenti auctoritate decemimus, ut*^, omni veritate quesita, abs- 
que ulla dissimulatione, que in brevi ablata^ de ministeriis supra- 
dictae aecclesie sepedicto clerico tuo quocumque modo data compe- 
reris, recepto debito, facias sine mora restitui. Sed et dilectionem 
tuam tam suis querimoniis quam pontificis sui, fratris et episcopi 
nostri Paulini, Spoletane civitatis antistitis, litteris frequenter admo- 
nitam^ magis quam non credimus memorato detentatori studium 
defensionis impendere^ 



40. Leo IV indicem Sardiniae rogat, ut sibi Sardos pu£ros vel iuvenes 
cum armis mittat. Peiit, ut lanam marinam ad vestes pontiftcales 
fabricandas necessariam &niat. Presbyteris inordiruzte promotis mu- 
nere sacerdotali fimgi licere, •addit.^ 

Coll. Brit. Leon. ep. 17, 1. 1. fol. 165. 

Leo iudici^ Sardinie. Celsitudinem vestram cet. ut in Ivonis decr. 851 in. 
X. c. 86."^ 

Item. Si apud sublimitatem cet. ut in Neues Jrchiv V. 383. 

Item. Missi vestri consuluerunt auctoritatem nostram, quid de 
presbiteris et ceteris gradus alterius clericis, qui ab episcopo in- 
ordinate sunt promoti, fieri debeat: utrum debeant omnino sacer- 
dotalibus fungi officiis an non. Super quo respondemus, quoniam 
a beatissimo predecessore nostro Anastasio papa^ sententia probata 
est super his, quos Achatius ordinavit, quod qui in sacris studiose 

* misteria c. ^ dedisse c. ° idem ac f,praeterguam.^* ^ sic recte corrigit 

BiBhop opponi cod. ® iUe c. ^ vn cod. aplt, sed i puncto supposito deletum. ^ ut 
ant c. ^ sic aHa manua correxit oblato in cod. ^ admonitmn c. ^ impenderis c. 
Sequuntur in cod., transcribeniis errore, verba: Presenti auctoritate decemimus cet. ub 
supra usque ad-: . . . mora restitui. Mnda epistolae deeat. ^ iudicid c. ™ pro Ivoms 
annatos codex Brit. rectku praebet Sardos. 

^ Hodie Todi. ^ Cf. Jaff^ ed. sec. 2611. « U. Cf. Jaflf(S ed. sec. 744. 



22 



LEONIS IV EPISTOLAE 41. 42. 43 



. (iuesierit caEonibua et decretalibua pontilicuin, evidenter inyeniet. • 
Huiua apostolica sedea prolationem et nos ipai suscipimns, venera— 
mur atque confirmamus, eodem ipso Anastbasio papa dicente: Ma.li 
bona miniBtrando sibi tantum nou aliis nocent; et ruraum; Sive a. 
fnre sive ab adultero aiiquis aurum vel margaritas accipiat, tamen 
ad percipieutem munus pervenit illibatum. Ille tantum, (pii accipit, 
de propriis videat conscientiis et existat securus. 



41. Leo IV Petro (legato ?) de criminibus Vemaldi epiaeopi scribit. Addit, I 

si ipse regulam eanonicam vnfregerii, ceteros ecclesiae dociores pdora \ 

eommittffre non verituros tsse.^ 

Coll. Brit. Leon. ep. 24, in cod. Mus. Brit. Add. 8873 8. xn in. fol. 167. 

''. L(eo) Petro 1 . . .'■ Perlectis litteiis cet. ut in I{mes Areliit? 

V. 387. 

Item. Si uos, <iui pre cuuctis, licet iumeriti, orbis terre pre- 
aulibuB honore et vice lungimur, quod uon optantes proferimus, 
regulam auctoritatis " canonice ii'angimus etviolamus, caeteri doctore» 
aecclesie, nostro non congnio eruditi exemplo, peiora committere 
non formidabuut. 



42. Leo IV loharmi Garaiitano jtraecipit, ut altare S. Arclujngeli^ ab 
heretico consexratum,, funditus eoertat iterumque cottstituat ac benediGoi? 

Coll. Brit Leon. ep. 33, 1. 1. fol. 168. 

;. lolianni Caralitano episcopo. Vobis^ respondere curavimua de 

ecclesia sancti Arcangeli, qne sita iu predio' Lustrensi a quodam 
Arsenio arcbiepiscopo, heretico errore decepto, consecrata videtur; 
cnius altare vos destruere fuuditus precipimne, novumque ibidem 
a Bolo propriia manibus aliud conatituere. Atque, ut mos est eccle- 
siasticae regule, consecrare altare summopere'' procui-ate. 

43. Leo IV Hcmoratiim abbatem sub excommunimtionin poena hortaiiur, 
ut „in modulatione et ledione" ritum Gregoriamtm in ecdesia f«* 
c^tum seguatur.^ 

Coll, Brit. Leon. ep. 33, 1. 1. f. 168. 

Honorato abbati. Res una cei. ut in Neues Archiv V. .3S9. 

' eveniet c. ^" biilioptgn «Hal nu> 1 niiqiA, 'fuod fttpplBeit Ewnld legaUi. ° actA- 
ritutJH c. '^ ijt vutrgme pro v^obis) addiiiim fA n. *^ Ita \D j>iiio i^. ^ tjumopt^rc c 

' Cf. Jiiff^. ed. Bsc. 2637. = Cf. Jaffi; ed. sec 2ii40. " Of. JftfiE ed. aec. 265i. 



NlGOLAI I EPI8T0LA 44 23 

Desposco, ne ab hac, summo* religionis capite, ecclesia, a qua 850-854. 
nullus exorbitare vult, vel a tantis prefatis ecclesiis dissentire^ pa- 
ciamini, si ex toto pacem et concordiam universalis ecclesie habere 
diligitis. Nam si, quod non credimus, in tantum doctrinam nostram 
et tradicionem nostri sancti presulis exorrescitis, ut non per cuncta 
in cantilenis et lectionibus ritum nostrum sequamini, scitote, quod 
vos a nostra communione repellemus; quoniam convenit, vos ea sequi 
salubriter, que Romana ecclesia, mater omnium et magistra vestra, 
non spemit, sed appetit atque insolubiliter tenet. . Idcirco sub ex- 
conmunicationis interpositione precipimus, ut nequaquam aliter, quam 
et sanctus papa Gregorius tradidit et nos tenemus, in modulatione 
et lectione in ecclesiis peragatis, totisque viribus perpetim excolatis 
et decantetis. Nam si, quod minime credimus, in alteram vos tra- 
dicionem preter hanc, quam vobis presentibus vei futuris peragen- 
dam duximus, reducere vel declinare quocumque modo conatus quis 
faerit, non solum a sacro corpore et sanguine Domini nostri lesu 
Christi alienum® eum fore precipimus^, verum in perpetuo anathe- 
mate mansurum ob suae presumptionis audatiam nostra immo et 
omnium antecessorum nostrorum auctoritate sancimus. 



44. Nicolaus I episcopum quendam vituperatj quod Qerlaiidum presbyte- 

rum, iniqus accusatum, iitulo offidoque privaverit, licet cmcsa eim 

haud canonice tractata esset, Mandat, ut in integrum eum restituat 

et, adhibitis quinque episcopis, qtuie obiiciantur, diligenter inquirat^ 

CoU. Brit Varia II n. 131, 1. 1. fol. 210. 

Noverit sanctitas tua, quia hic presentium lator Gerelandus, 858-867. 
presbiter dioceseos tuae, apostolatum nostrum adiens questus est, 
quod quorundam vulgarium populorum iniquis fuisset criminationi- 
bus apud sanctitatem tuam impetitus, unde commotus® ab eo titu- 
lum, in quo canonice ordinatus fuerat, abstulisses, insuper a com- 
munione officii sui illum suspendisses. Quod si ita est, non nobis 
canonice actum fuisse, prorsus apparet: primum, quoniam non minus 
quam a sex episcopis audiri in causa^ criminis presbiterum conve- 
nit; deinde, cum accusatores crimen illi nullum probaverint, nec ipse 

*• sumo c. ^ meUuH videtur dissentiri. ^ alienuni addidit Bishop. ^ prece- 
pimus c, ® comotus c, ^ in causa bia in cod, 

^ Cf. Jaflfi^ ed. sec. 2855. Nicolao I Bishop et Ewald ascripserunt epistolam 
hanc, auctoris nomine destitutam, quia inter alias dus epistolas apparet. 



24 lOHASNlB TIU EPISTOLAE 45 

858—867. id miDiiiie proprio fiierit ore confessua, nec tituli nec offlcii deLuifc 
ullam sustinere iactnram. Nimc vero liac nostra apostolica aucto— 
ritate tibi precipimus, ut cum hanc noatram epistolam susceperia, 
mox, omnis tarditatis mora ceesaiite, iaui fato presentium portitori 
et proprii officii commumonem et titulum auum reddere incunctan- 
ter procureB, sicque demum iuncto" tibi integro numero collega- 
rum'*, id est sex tecum episcoporum, causam illiua diligeiiter in- 
quiraa, et si per idoneos" teates aliquo crimine convictus fuerit vel 
si sua sponte id manifestua'' fiierit, poterit utique non tantummodo 
a titulo, sed et ab officio removeri proprio. Quod ai de aliquo cri- 
mine accuaatua eat et convictus a quadraginta quatuor testibus non 
fuerit et ipse se hoc perpetrasse* negaverit,^ supereet, ut hic prea- 
biter, positie sacrosanctis* euuaugeliis, per ea solus iureiurando af- 
firmet se coram saDcto concilio'' ab ipso crimine, quod illi obici- 
tur, esse prorsus immunem, sicque' de illa calumpnia sibi illata 
cum sacerdotio et titulo suo maneat omnino securus. Agat igitur 
de hoc sanctitaa tua, ut per hoc apoatolatua noater non amplius'' 

^^^H istiuB presbiteri denuo pulsetur querela et nostris diffinicionibus', 

^^^b sicut decet, obedienter obtemperetis. 

r 45. lohmnes VIII Bertarmi, abbatem Qimims&m, vehmienter incr^Knt, 

I quod in epistola sua de vita Madriani II improbe ac iemere iudicare 

f praesumpserit.™'^ 

Coll. Brit. loh. ep. 1, in cod. Mua. Brit. Add. 8873 a. xn in. fol. 120. 

I872Dee.— lohannes VLU. Bertari" ahbati.^ Epistola tue reUigionis accepta \ 

873 MaL diligentique curioaitate scrutata, quasi zeli reperiris ohtentu longius I 
a tue professionis proposito recessisae, qnin potius a christiane rel- | 
ligionia regula enormiter deviasse, dum scilicet improbe" vite de- 
cessoris noatri^ derogare dinoaceris, et ipsius quodammodo cames 
rodere conproharis. Quid enim detrahentes faciunt, niai, ut prover- 
biator* innuit, cames ad veaceudum conferunt? Cum enim vitam 
hominum vituperationis morsibus laniant, quid aliud agunt, niai 

■ iacto c. * eollega c. " ideoneoa c '^ sie ixd. ' perpelssB o. ' ne 
M cod, atdem jnanua oarreiat a^ neqoiverit. ^ Bacrosoccti r. ^ hofe vfrba poitenda 

mdtvim- ajiCe afBnuet. ' hI que c. "^ non ampliuB add, Biahop. Ultima fo& par» 

BmZm. ' dlFGnicio codfs koc loco Mutifiu. ^" In coU. Brit. mdice litCerae hae ns 

naiiiiKu,.- CXVm. De eo qui abrogat Bomane aedi. " In Ivonis decr. IV. c, 102: 

Berrario, Bereari. " caae huv adtierbiam cot^ungas ciini datHiu vitae. 

' Cf. Jafig ed. 80C. 2954. ' Caainensi. " Hadriani ' 



!3,2%^ 



lOHANNIS Vm EPIBTOLAE 46 25 

cameseorum canino more decerpunt? Quanto ergo prestantius esset, 872 Dec— 
te cames porcorum quam cames hominum mandere, et ab istis 873 Mai. 
potius quam ab illis perpetualiter abstinere? Et certe apostolus te 
tuosque consimiles arguens dicit: Tu quis es, qui iudicas alienum ser- 
mm? Suo domino stat aiU cadit^ Quod si super quolibet mortali 
sentiendum est, tu quis es, qui tanto pontifice talia perhibere pre- 
sumis et temere de eo, qui migravit ad Dominum, iudicare con- 
tendis? 

Item. Absit autem cet. ui in Ivonis decr. IV. c. 102.^ 



46. lohannes VIII Honoratum abbatem rogat, ut Sindulfum presbyterum 
a regimine ceUae Modiani solvat et in loco securiore in ministerio 
fratrum constituut.^ 

CoU. Brit. loh. ep. 3, 1. 1. fol. 121. 

lohannes** Onorato® abbati. Sindulfus presbiter et ministerialis 872 Dec- 

celle Modiani^ missa peticione nos adiit, ut interventu apostolico 873 Mai. 

de loco suspecti periculi per tuae largitatis benivolentiam commu- 

tetur. Ergo quia inter infestos ac inimicissimos absque certo 

animarum lucro servum Dei habitare non convenit, et tam bea- 

tus apostolus gentium predicator, ne sine lucro moreretur, in 

sporta per murum diffugit,^ quam etiam sanctus Benedictus, mona- 

chice® vestrae discipline repertor, mores suos cum aliquorum mori- 

bus non convenire professus, locum dedisse racionabili prorsus inten- 

cione videtur, ne scilicet diabolo locus daretur, religiositatem tuam 

his apostolicis litteris exhortamur, ut pro amore Dei nostroque pre- 

&tum presbiterum, premissa duntaxat, si fortisan opus est, rerum 

satisfactione, a regimine suspiciose illius celle sequestrans, ubi ra- 

cionabilius ac securius provideris in ministerio fratrum constituatur; 

quatinus in una eiusdemque hominis permutacione et huius securi- 

tas procuretur^ et occasio sevientium perimatur*^ et devocionis tue 

obedientia circa sedem sanctam apostolicam, sicut nos credimus, 

palam omnibus indicetur. 

^ Fro Ivonia Bomani colmims codex Mus. Brit. praebet: tanti culminis. ^ In 

mdice fwtatw : CXXU. De mutacione monachi facienda. *^ H in margme additum per- 
Onere tndetiar ad verbum Onoratnm. ^ GeUemodiani codicis est in margine eadem manu 
scryotum. ^ monachie c. ^ promutetur primitus c. ^ p^matur c. 

"■ Eom. 14, 4. ' Cf. Jaflf(S ed. sec. 2958. » Act apost. 9, 25. 



26 lOHANNTS \ 

47. lolumties VIZI Caroium reg&m mi/nelj ut, eiti dchealur, Ijudomco irr^B^ 
peratori reffnwn Lothtm.i reddat monitisque b. m. Hadriani II papc^E^ 
landem ohediat. Qme atUecessor suus iTieeptrU, ea totis mribits ck^ 
finem perdncere sibi mentem esse, seriMt.^ 

CoU. Brit loh. ep. 6, in cod. Mus. Brit Add.8873 B.xn in. foLl^l". 
872Dec.— Karolo regi.* Avidius et ardentiuB solito, que tua non fiieraii.t, 

873Mai. aurripuisti et tibimet inflectere voluisti, adeo ut regDura pie recor- 
dationiB Lotharii^ (iuondam chriBtianissimi principis, quod dilectis- 
simofilio nostro piisaimo imperatori Ludovico* ex paterao vel fratemo 
iure debeatur, bactenus teneas et, quasi tocius consuanginee affec- 
tionis oblitus, ius omne sibi conpetens non iure possideas . . . ; . . 

quasi' de re necessaria Nos, qui eiua^ Bollicitudinis , di- 

vina providentia, sicut sedis facti sumus heredes, te salubribus mo- 
neudtun affatibus ducimus, et a tanta iniusticia conpescendum opere 
precium arbitramur. Debemus quippe'' in labore succedere, cui 
profecto, licet meritis impares, succesaimus ia honore." Neque euim 
pium studium eius convenit in nobis deficere, qui scilicet pro pa- 
tribus nati filii' principatum aecciesie uuum eumdemque cum illo per- 
cepimus. Non solnm autem principatum, sed et pondus auctoritatis 
et tocius censuram iudicii atque digne factis animadveraioniB in- 
ferendae consecuti sumus illis,'' qui non obaudiunt, potestatem; in- 
prontum scilicet habentes, secundum apostolum, omnem ulcisci pror- 
sus inobedientiam.'' 

Item. Si, quod non credimus pudoremque regium non decet, 
presentia poutificii nostri monita, que paterno a uobis proferuntur 
affectu, spemenda et non audieuda iudicaveris, nos, auxiliante Do- 
mino, que fatus dominuB et decessor noster sanctae memorie Adria- 
nus papa cepit, nec tamen propter continuaa infirmitates suas per- 
fecit, totia consummare viribus satagemus. Quin potius et si neces- 
sitas imperarit, per nos accedentes, qui in spiritu lenitatia in- 
struentes audiri despicimur, iu virga, ut apostolice fateamur, vemen- 
tes'* auctore Deo supplebimus. 



48. lohannss VIII Sophonesiam feminam rituperat, qitod conira spem 
viri defuneti „aKmigena« mros appetat". Horiaiur sub eammrmmi- 

' poasidens non Inie posddene quasi eet. Sic iii cod. Reeti iudicat Bithop, hoc loco 
a Ubrtmo uitiato, verba coinp&u-o seddiase, hi Ats nomen Jiaiiriani, ad (f»™ tcpietiiia cjiu sol- 
licitDdinia aine diibio nferejida soit. ^ cjnipe c. ° honores c. ' illiB add. BiAop. 

' Cf. Jaffe ed. sec. 2961. ■ II, Calvo. ^ I. ' U. » Hcil. H»- 
driani II. = Faalm 44, 17. ' 2 Cor. 10, 6. «1 Cor. 4, 21. 



i*l 



J 



lOHANlOB Vm EPI8T0LAE 49 27 

eationis poena, ut intra 20 dies aut legitimum maPnmonnim ineat 
aut sacrum vekmen assumat aut ad sedem apostolicam aceedat.^ 

Coll. Brit loh. ep. 10, 1. 1. fol. 122»>. 

lohannes Vlll Sophoneste feminae. Multorum relatione didi- 872 Dec- 

cimus, te ad discidium patrie alienigenas viros appetere. Et cum 873 Mai. 

debuisses, utpote post discessum benivoli tibi viri sub sacro vela- 

mine castimoniam profiteri, tu contra tui nominis famam contraque* 

fiduciam, quam in te vir tuus, qui te sibi heredem reiiquit, dicitur 

absolvisse, in eisdem domibus ac prediis alienarum diceris gentium 

alienigenas copulas anelare. Quapropter, quia te super his iam 

constat fuisse apostolicis conventam epistolis, et non solum alieni- 

genis nostratum copulas non permittimus^, quin potius, si que con- 

tracte sunt, a domino serenissimo® imperatore karissimo filio nostro 

continuo dissociandas^ esse iure sancimus, auctoritate Dei omnipo- 

tentis sanctorumque apostolorum principum et nostra precipimus, 

ut, accepto viginti dierum spacio, aut ex nostratibus cum consensu 

Orbinantium^ atque Callensium^ virum legitima federatione susci- 

pias,® aut, si fidem defuncto viro tuo servare^ appetis, sub sacro 

velamine castimoniam camis promittas, aut certe cum his, quibus 

te commisimus, in nostram presentiam venias, sciens, nisi intra pre- 

latum placitum*^ aut virum aut sacrum velamen aut ad nos veniendi 

iter susceperis, te cum omnibus fautoribus tuis usque quo venias 

omni communione suspensam. 



49. lokannes VIII I/udoviaum imperatorem, in m^masterio Casinensi 

morantem, rogat, ut Adelpertum monaehum ab iniuriis Bertarii ab- 

batis tusaturA 

Coll. Brit. loh. ep. 24, 1. 1. fol. 126. 

Ludovico imperatori.s Quidam sane se monachus Dei servus 873 
Adelpertus nomine de monasterio sancti Benedicti^ vobis com-a. Sept. 
mendavit et^ pro defensionis gratia hoc nostre humilitati inno- 
tuit. Pro quo litteras ad abbatem eius Bertari studui destinare, 
quatinus suum honorem pro Dei amore et vestro, sicut primo habuit, 

* contramque contraque c. ^ sic correxit Bishop permittere cod. ^ Sic JHshop 
pro a do serenissimo'* cod. * dissodendas c, *^ suscipicias c. ^ servasse c. ^ an 
prefatum spatium corrigendumf ^ «u; supplevit Bishop conmen cod. 

^ Cf. JaflRS ed. sec. 2965. ^ Hodie Urbino. ^ Hodie Cagli prope Urbi- 
num. * Cf. JaflfiS ed. sec. 2981. ^ II. ^ Casinensi. 



{ 



28 lOHANNIa Vm EPIBTOLAE 50. 51 

873 reddere non pretermitteret»; sed obKtus Dei timoris et iiostrum utro — 
a. Sept. ruuique, uon solum quia'' his noatris monitis aurem aecomodare con — 
tempsit, verum etiam eumdem Dei seiTum multis affecit contume — 
liis. Quapropter animadvertat gloria vestra, si sic superbus et con — 
tumax est, dum adhuc super eos estis, putas, qualeB erunt post 
vestrum disceasum. Queso tamen, ut eundem Adelpertum adiuvar© 
dignemini, ut merito gaudeant omnes, qui ad vestrum confugium 
veniuut; quoniam ecce, iam cum per tres vices pro predicto episto- 
las misissemus, nobis omnino obedire neglexit. Ideoque, nisi hoc 
continuo emendaverit, extra aecclesiam eum extorrem faciemus. 



50. lohannes VIII prineipes Sardiniae hortatur, ut captivos paganis a 
Oraeds ereplos rton servituHs iugo submitti, sed liberos abire sinarit^ 
CoU. Brit. loh. ep. 26, in cod. Mub. Brit Add. 8873 b. xn in. fol. 127. 

Principibus Sardinie. Filii dilectissimi , unum est, unde vos 
■ modicum paterno moi'e debeamus monere; quod nisi emendaveritia, 
grande peccatum incurritis, et ob hoc, sicut speratis, non lucra 
sed magis vobis dampna augebitis. Igitur Grecorum studiis, sicut 
didicimua, multi a paganis captivi sublati in vestris partibus venun- 
dantur et a vestratibus empti sub iugo servitutis tenentur; cum con- 
stet pium et sanctum esse, veluti Christianos decet, ut, cum eoa 
veatrates ab ipsis Grecis emerint, pro amore Christi liberos esse 
dimittant, et non ab hominibus sed ab ipso domino nostro lesu 
Christo mercedem accipiant. Unde vos exhortamur et paterno amore 
precipimus, ut, cum captivos aliquos ab ipsia redemeritia, pro salute 
anime veatrae" liberoa eos abire sinatis. 



SL lokannes VIII Pi^^ilonimsi (?) eplscopo scribU, arcki^nseopwn, qm 

Qmstaniinmn episaypmn svne Mcentia apostolica ordinaverii et de 
ieiunia sabati quatturrqm temporwn celebrati&ne n Homana eeclesia 
dissmtiai, vehenwnler argitendimt esse.^ 

Coll. Brit. loh. ep. 27, 1. I. fol. 127. 

Populonienai* episcopo. Prefatus archiepiscopus,^ qui euudem 
■ Constantiniim * episcopum temere ordinare, quia modica fuit civitas, 



* pertermitteret c. ^* qnia ■nideOtr tapfijiaa 

tsae putat Efnald op. Ji^i ed. aec. 29Si pio Pleroni 

' Cf JaflS©d.Bec. 2983. = Cf.Jafffied.Be 
' FerrarienBem ? (Ewald.) 



. 2984. ' RavBnnas? (Ewald.) 



loHAmns vm epistolae 52. 53 29 

nostra sine auctoritate presumpsit, non mediocriter arguendus est, 873 
quare a capite, hoc est a sede sancti Petri dissentiat, et quare de ^- ^®P*- 
ieiunio sabati vel de celebracione quatuor temporum pertinaciter 
agat, cum et de ieiunio omnis sabati beatus papa Silvester Grecos 
convicerit et apostoli sexta feria et sabato ieiunaverint et sanctus 
papa* Innocentius super hoc capitulum in suis decretalibus instituerit. 



52. lohannes VIII ecdesiae O, cuidam, langimcente episcopo, commissae 
discrimina dolet, Attamen alium inibi antistitem constitui non licere 
scribit, nisi episcopus aut a vita discesserit aut ante synodum, sese epi- 
scopali munere tUteriu^ fu/ngi non posse, rationabili cama eocposuerit^ 

CoU. Brit loh. ep. 28, 1. 1. fol. 127. 

G(?) Litteras tuae dilectionis, quodam presbitero defe- 873 

rente, suscepimus et, quanta ecclesia tibi ad regendum commissa c. Sept. 

paciatur^ discrimina cognoscentes, nimium perdoluimus. Quippe que, 

sicut asseveras, iam a multo tempore, episcopo, qui ei® preesse 

dicitur, semivivo membris omnibus destituto ac sensu iacente, sine 

episcopali ministerio extitit et sine christianitatis officio quasi vi- 

duata consistit. Unde quia nos consulere decrevisti, quid te opor- 

teat agere,*^ nosse devotionem tuam volumus®, quia patemas tradi- 

ciones inviolabiles conservare studentes aliud consilium interim non 

invenimus, nisi ut tandiu sustineas, quamdiu aut ipse episcopus spi- 

ritum exhalet extremum, aut certe synodice profiteatur, se episco- 

pale non posse peragere ministerium, racionabilem causam exponens. 

Alias^ autem, ut uno vivente episcopo alius in eius loco subrogetur, 

nec canonica auctoritas dictat nec consuetudo huius Eomane aeccle- 

siae demonstrat nec ipsa nostra meminit aetas. Quocirca si divino 

iudicio unum e duobus predictis acciderit, tunc rite Domino an- 

nuente gonsecrari canonice poteris et apostolica auctoritate bene- 

dictionibus episcopalibus decorari. 



53. lohannes VIII clero Salemitano nuntiat, sententiam in Lupenandum 
preshyterum cassatam esse, quia nemo ante audientiam iudicari de- 
heret, Praeeipit, ut „cum Salemi episcopus fuerit consecratu^'^ causa 

* pappa c. ^ cod, iterum praebet ecclesia. ^' et c. * agaere c, ® volu- 
miis recU addit Biahop, ^ alia c, 

1 Cf. JaffiS ed. sec. 2985. 



\ 



30 loHANNis vm 

illms rite traotetw. Addit de presbyleris tempore Nieolat~i 

mumcatisA 

Coll. Brit. loh. ep. 32, in eod. Mua. Brit. Add. 8873 s. xn io. foi. 128. 
1. Clero Salernitano." {L)upenandum presbiterum, (juem, captata. 

auctoritate kanonica*', a suo tantum episcopo vel a compresbiteris 
putatis ease depositum, tantum interim iudicamus ah in se data sen- 
tentia esse immunem, quantum talia preaumptio, nisi apostolica ini- 
sericordia preveniret, non debuerat esae inulta; tamen, quia nemo 
ante andientiam iudicari debet, adiunctis sex episcopis cnm episcopo 
pi-oprio, aut a testibus convictus aut iudicari debet presbiter quod- 
cunque confeasus. Verumtamen contra sacros" cauones in eum, ut 
diximus, illatam sentenciam casaatam esse, penifus sancientes, emn- 
dem presbiterum proprio honori et gradui restituimus et ei omnem 
interim miniatrandi licenciam tribuimus. Sane si fuerit, quod illnm 
accuset, quia sicut eum iniuste dampnari nolumus, ita et approba- 
cione criminis iltum iustificai^e contempnimus, cum vobis episcopus 
fiierit conaecratus, tunc adiuncto sibi certo numero coUegarum ipse 
presbiter aut convictua dampnetur aut, si innoceus'' repei-tus fuerit, 
cauaa eiua canonice terminetur, quia non statim qui accusatur reus 
est, sed qui convincitur criminosus. PoiTo de illia cet. ut in Imnie 
deer. XIV. c. 35, cet. 

64. lohannes VIII BerTmmdo arehiepisc^o ncrihil, Avdgarimn episcopum 

ad sese venisse, nulhim vero aemsatomm eius. Episcopum tn hono- 

ribits et rebtis suis permainere iubet, donee utraque pars ad sedem 

apostoUmm aeoesserti IVeshj/teros ei infestos coercendos ejnse.^ 

CoU. Brit. loh. ep. 39, 1. !. fol. 131. 

j lohannes VI{II) Eermuu(do) archiep(iscopo).'^ Dc prefato epi- 

scopo* signiiicasti, ut, qui iara apud nostram apoatolicam aedem ut- 

cumque est accusatus, nostre presentiae cum suis accusatoribus 

audiendus preaentaretur. Sed cum, eodem episcopo prAentato,' 

nullum, qui eum accusaret, conspiceremus, (luid aliud datur intelligi, 

nisi ut, qui subterfugere nostram presentiam voluerint, ipsi aibi aunt 

conscii,' quod adversus iam dictum episcopum iustam querimoniam 

' Jnsor^ihbBeni Jionc restjhiit Etraid m Netiee Arrhie V. 308 cx JonnHi drrr. XI V. 

e. H5. Cod.: ol nrel .... ^ cod. itmmi haiet «ucloritatc!. ^^ socro c. ^ igno- 

eenB rod,, aed c^idiiBn littrae g a-oaaui. ' prawtatalji r. ^ conseii aihl. JKahop, yvi 
hac avt simiie vfrbiaa exi-idisse rert-e btdimt^. 

' Cf, JalF^ ed. sec. 2982. ' Cf. Jaffii ed. sec.3001. '■• Ebredun«id. 

* AuJgario, vide ep. sequenteui. 



i 



lOHANNIS Vm EPISTOLAE 55 31 

non habuerunt? Tamen nisi utraque pars nobis fuerit presentata, 874—876 
quid interim deKberemus super hac causa usque in finem minime hi. 
patet. 

Item. Interim tamen» iam dictus episcopus tam in honoribus quam 
et in rebus sibi commissae ecclesiae existat illesus, quia cum nemo 
ante audientiam iudicari debeat, multa dicuntur ilK contra iusti- 
ciam imponi incommoda, precipue cum ab infamis persone homini- 
bus accusari non possit et, postquam sedem apostolicam appellavit, 
alienis iudiciis submitti non debeat. Quocirca volumus ut ex omni 
parte lex et iusticia conservetur, quatinus nec iste a non idoneis 
personis accusetur iudicandus, nec de obiecto crimine contra iusti- 
ciam excusetur iustificandus. Potius autem iubemus, ut tam** pres- 
biterum, qui ei infestus Deo contempto proh dolor extitit, quam 
Danielem et alios presbiteros, qui contra eum accusaciones dicuntur, 
quod non debent, ingerere, cum severitate convenias; et nisi resi- 
puerint et a prava intentione recesserint, canonicis correctionibus 
subactos non immerito sancta communione usque ad nostram pre- 
sentiam prives. 



55, lohannes VIII Bosoni comiti eadem, quae sv/periore epistola, de Avd- 
gario efpiscopo nuntiat hortaturque, ne in ministerio peragendo eum 
impediat ac possessiones ecclesiae ab Ariberto comite donatas retineat^ 

ColL Brit. ep. 40, 1. 1. fol. 131^ 

(Bos)oni° comiti.2 Audgarius^ venerabiKs episcopus oKm apud 874-876 
sedem apostoKcam utcumque accusatus nostram presentiam adiens® i^- 
de his, que ab accusatoribus suis sibi obici dicebantur, se^ reddidit 
innocentem; videKcet quia nec accusatores iUius iuxta sacros cano- 
nes affuerunt, nec, si adessent, ab ilKs accusari posset, quod et ser- 
viKs condicionis dicuntur obnoxii et infamiae notari possunt reatu. 
Nos enim hunc ante audientiam dampnari non^ patimur, quia unam 
partem sine altera iudicare non possumus nec debemus; sed interim 
moleste accipimus audientes, tam in eum quam in res sibi commisse 
ecclesiae multa inferri, precipue cum ignominiose tractetur et a 
sibi subiectis diverso modo laceratus existat, adeo ut a viKbus ho- 
minibus** non solum persone sue parentur insidiae, verum et omnis 

• tam c. ^ tam add, Bishop. ^ . . , . oni comiti c. Inseriptionem recte, vt 
vid^xar, restituit EioaZd in Neues Arch. V. 311. * A m margine est additum. ® ad- 
hens c. *" set c, ^ n. cod. ^ homibus c. 

* Cf. Jaft^ ed. sec. 3002. ^ Provinciae. (Ewald.) 



32 lOHANNIS rai EPISTOLAE 56 

874-875 episcopalis dignitas subtrahatur; qui et si iuste forsitan criminatux-, 
"•- non debet ante audienciam nec honoribus nec rebus auis nudari, 
donec, tam ipso accusato quam eius accusatoribus simul coram no- i 
bis aut, quia sedem nostram appellavit, coram missis nostris ex- 
bibitis, legitimum' causa finem accipiat. Interim autem iubemus, 
ut omni houore et suorum dispositione'" aine impedimento utatur, 
ut ecclesiasticam retinens potestatem nuUa in aliquo'' sustineat 
detrimenta; quia, cum nos nec eum de crimine excusare, nec de 
innocentia condempnare vehmus, ei ante audientiam male tractatnr, 
tantum ne deinceps sif interdicimus, quantum Hbraminis lauce 
cuncta ponderare iubemur, non declinantes ad dexteram neo ad si- 
nistram. Postremo diceris inter alia, ut nou aolum ipsi episcopo 

ad suum ministerium peragendum impedias, sed etiam *, quas 

sue aecclesiae Aribertus comes donaverat, occupatas retineas; quas 
iubemus continuo ipsi aecclesie reddere, ne videaris quidem, non zelo 
iusticie sed invidie et avaricie facibus accensus, episcopi velle inno- 
centiam maculare. 



56. Mumnes VIII I/udovico (JI) imperaiori de quodam fprinmpe Oreeo?) 
excommymcato seribii, qui nova prioribus fhgiliis addens legaios S. 
Petri recipere recusaiieriL De eius impu4mtia fore ut in synodo 
iudi^ur et Opolita/nus aliique patriarckae certiores reddantur.'- 
CoD. Brit. loh. ep. 43, in cod.Mua.Brit. Add.8873 s. xn in. fol. 132*. 

874-875 Ludovico imperatori. Mortuus est, qui et prius nec dura sy- 

in. nodalis excommunicationis verbera sensit et nunc apoatolice sedia 
vitae pocula, instar aepidis surdae et obturautis aures suas iiec 
exaudientis voces incantantium predicantium , recipere recusavit;^ 
quin potius nova excogitavit et nostris temporibus inaudita, dum 
Bcilicet beati Petri legationem respuit et indignam suis obtutibus 
indicavit, Michaelem^ dumtaxat Grecorum imperatorem secutus, qoi 
aimiliter apostolice sedis missos Constantinopoiim destinatos non 
recipiendo etiam paganorum excessit tirannidem. Sed licet ipse tante 
sedia suscipere parvipenderit viros, tamen sancte memorie Nicolaus ' 
tunc papa predecessor noater ad eum iterato mittere distulit,» nec 

* legitimu c. ^' disposioue c, ' inliquo c. '' pro sit legtiultm CMe pvto 

fiat. ^ posBeaaionea aul terras aut Ktmile cerbHm Aoc loco excidiiiae patet. ' Michahel 
quoadam QreCDrnm — trucidari permisit exitot etiam ap, Deiadedil CoU, cmt. IV. e. 102. 
td. JHartiiaiTCi p. ilT. * non distulit Ugendiaa paiat Siihop. 

' Cf. JafRed.scc. 3005. ' Do Devigili (Ja(K2859) cogitat Ewald. " I. 



lOHANNIS Vra EPISTOLAE 57. 58 33 

divina yindicta tante sedis contemptum diutius inultum dimittere 874-875 
pertulit; quem scilicet amara gladii morte ab emul^is) trucidari per- ^- 
misit. Quia igitur homo iste tam audax et temerarius predictum 
imperatorem in tante novitatis presumptione sectatus est, debet pro- 
fecto ei et in pena quoque etsi forte non corporalis saltem spiri- 
talis mortis effici similis*, cuius videlicet est nequam imitatus exem- 
plum. Non ergo differemus, non utique omittemus, condignam tante 
inpudentiae inferre vindictam. Sed congruo tempore nec dilato, 
sacro celebrato conventu, facile previdebimus, quod et quale tanto 
vulneri resecando sit cauterium adhibendum, ut scilicet iuxta sancti 
patris Augustini magisterium novis morborum generibus nova repe- 
riantur et medicine remedia. Qui cum digna pro factis receperit 
et aput nos tantus tirannus et violentus fuerit habitus, iustaque 
percussione punitus, diffamabimus hunc apud Constantinopolitanum 
et cetera patriarchia et divulgabimus et, quam sit sevus et impius, 
nunciabimus, ut scilicet post dampnacionem universalis aecclesie 
toto orbe talis habeatur et teneatur, qualis apud ecclesiam nostram 
habetur et retinetur. 



57. lohannes VIII Andreae episcopo Florentino praedpit, ut Luponem 

preshyterum, quem sedem apostolicam appellantem imhiserit, e cti- 

stodia emittat,^ 

CoU. Brit. loh. ep. 47, 1. 1. fol. 134. 

Andree episcopo Flore(ntino). Presbiterum autem Luponem 875 in. 
nomine, quem sanctam sedem apostolicam appellantem adprehendere 
et includere pervicaciter contra sacrum canonem presumpsisti, abire 
liberum dimitte; sciens quia, si quis non^ obedierit^^, cogebitur^ aspe- 
rioribus canonicis institutis. 



58. lohannes VIII episcopo Venetensi respondet, sacerdotem, qui homi- 

ddium fecerit, non posse in sacerdotio manere, Epistolam eiu^s minus 

reverenter scriptam esse addit praecipitque ut, qui de hac re rationem 

reddant, sibi mittat,^ 

Coll. Brit. loh. ep. 48, 1. 1. fol. 134. 

Venetensi® episcopo.* Miror minus cet, ut in Ivonis decr. VI, 875 in. 
e, 114, cet, 

e 
• aef&ci sinuli c, ^ m cod, mperacriptum eadem mami. ** obediret c, ^ sic r. 

* Uenetesi c, 

^ Cf. JaffiS ed. sec. 3009. * Cf. JaflRS ed. sec. 3010. » Cenmenoco. 

LOKWJCMVKLD , Eplst. Pont. Bom. 3 



34 lOKiNNl 



1 



De cetei^o relegentes epistolae tuae textum, solitam a predec^S^ 
soribus tuis aedi apoatolice, cui divina gratia pi^esumus, exhibuiaa© 
te reverentiam non inYenimua, uec hoBorem debitum et ab omnibiis 
Christum colentibus beato Petro acriptis semper oblatum litteris 
tuis te optuhaae minime deprehendimus. Quapropter omnipotentas 
Dei beatorumque apostolorum Petri et Pauli auctoritate tibi precipi- 
mu8, ut utiles ad uos tuos dirigas missos, qui de tanta presumptione 
atqae audacia idoneam valeant racionem reddere et dignam pro 
te aatisfaetiouem coi'am apostolatus nostri presentia demonatrare. 



59. loliannes VIII episcopis Cavipaniae el Apidiae nuntial, Latidulfum 
Capuanwm, qui eum Sairracmis foedus inierii, exoommunieaium esse, 
quia ter ad sipwdum weatus venire conlempsmt. Msi usqw ai 
diem 29 m. lunii de obiectis crimimhus sese purgaverit, ab offieio 
eum suspensum iri, minatnr.^ 
Coll. Brit. loh. ep. 54, in cod. Mu». Brit. Add. 8873 a. xii in. fol. 13G. 

875 Episcopis Campaoiae et Apuliae.* Sancti Niceai coocilii'' sta- 

ante Iim. tutuni capituhs esae, vestra sauctitas novit, hos, qui abiciuntur, ab 
aliia recipi iion debere, et ideo dilectionem vestram nolumus igno- 
rare, Landulfum venerabilera Capuanum episcopiim a nobis ad sya- 
odum pro diverais neceasitatibus sancte Dei aecclesiae et maxime ut, 
quod cura " nefandissimis Sarracenis pepigit, monitis nostris dissolveret, 
tei-tio per missos et epistolam noatram vocatura, quia venire con- 
tempsit, a corpore et sanguine Doniini nostri lesu Christi vel com- i 
munione ecclesiastica esse privatum, ijuousque videlicet coram nobis 
veniens fedus cum eisdem Sarracenis liabitum omnino dissolvat et 
de sibi obiectis dignam satisfactionera exhibeat. Cui interim usque 
in nataie apostolorum* istius octave indictionis ^, quo et peragere 
studeat, inducias dedimus, statuentes, ut si usque tunc causam auam 
non peregerit, noverit, se ab omni sacerdotali miniaterio sequestran- 
dum et anatbematis vinculis innodandum, ita ut nequaquam locnm 
aatisfactionis aut spem futurae restitucionis inveniat. Idcirco mo- 
nemus, ut nemo veatrum prefato'' episcnpo communicare presumat, 
ne cum eo pari excommunicatione teneamini colligati, quemadmodum 
sacri canooes statuuut. 

■ Lutcriptionem rtstitvit Etrald m Neau Archo: Y. :il6. Sinliop kgk Epi iu (?) 

HP ct ap '' concelii r, ' cum addUU. '' pfuto. 

■ Cf. JafiB Bd. aec 301«. * lun. 29. " i. e. anni 875 



J 



StEPHANI V EPI8TOLAE 60. 61. 62 35 

60. Stephanns V electo Salemitano, qui ait episcopus „mercennarius^^ , sig- 

niftcat.^ 

Coll. Brit. Steph. ep. 10, 1. 1. fol. 154^ 

(elec)to Saleniitano.2 (M)erceiinarius esse veraciter com- 886 ex. 

probatur, qui potius lacte nutriri* et lanis vestiri appetit^, quam 887 in. 
Christi gregis curam gerere, ut confracta alliget, debilia corroboret 
et conservet pinguia. Et hoc ideo negligit, quia mercennarius est 
et non pertinet ad eum de ovibus.^ 



61. Stephanu^ V Girardo episcopo Lau/letisi scribit, qumiodo sit invmids 
resistendum, kortaturque, ut Dei fidelibus auxilium porrigat,^ 

CoU. Brit. Steph. ep. 12, 1. 1. fol. 154*>. 

Girardo Leodicensi. Oportet cef. ut in Qratiani decr. C. UI. qu. 2. 886 ex. — 
c. 3 usque ad verba: vos^ debemus opponere, habentes semper pre 887 in. 
oculis, ad quod divina providencia^ suam vobis in terris vicem con- 
tulit. Itaque qui vos de celo respicit suumque vobis confert^ in 
terris tipum gerere, id a vobis exquirit, ut suis consulatis omni nisu 
fidelibus et, in quocumque posse tribuitur, manum porrigatis pacien- 
tibus necessitudinem. 

62. Stephanus V in JRomanum archiepiscopum invehitur , quod contra 
canones successorem sihi eligere fecerit.^ 

CoU. Brit. Steph. ep. 16, 1. 1. fol. 155^. 

Stephanus Romano archiepiscopo.^ Quorundam relatu fidelium 887-888. 
(lidicimus, quod, te superstite, contra statuta canonum successorem 
tibi eligere feceris, et decretum super hoc fieri tuorumque quorun- 
dam® sacerdotum ac laicorum manibus firmari enormiter consen- 
seris, inmemor existens auctoritatis canonicae, que nuUum sibi ali- 
(juem successorem eligere debere omnibus modis prohibet. 

Item. Nos statuta antecessorum nostrorum inviolabilia obser- 
vare studentes, mandamus tibi et auctoritate apostolica modis omni- 
bus interdicimus, ut, quod ex hac reprehensibili causa factum est, 
(juod sacris videtur canonibus contrarium et sapientibus viris odi- 
bile, radicitus amputes et ita curiosius destruas^, ut de cetero ne^ 

* nutrini aut nutrirri c. ^ sic in cod. Brii. yn^o nos Gi-atixini. ^ providen- 

ciam c. ^ confer c. ® quorum c. ^ destrue cod. eadem (f) manu est coii-ectuw 

ifi destruas. ^ an nec con^igendumf 

"■ Cf. Jaff^ ed. sec. 3417. « pgtro. ^ Ezech. 34, 3. * loh. 10, 13. 
^ Cf. Jaff^ ed. sec. 3419. « Cf JaffS ed. sec. 3435. ^ Ravennati. 

3* 



Stephani V EPiBTOLAE 63. 64 



887—888. quid inde iam fieri valeat, iiec ainpliiJB in ecclesia tua dedecua cre- 
acat, nec amodo ad aures uostras" perveniat. 



63. Stfpkamis V Georgium patridum mer&pai, quod eleetum TarerUinum 
ea^lerit (dterumque ibi intrusum ah eccksia Opolilana consecrari vo- 
luerit. Mandat, ut quem gnsaopum fecerit, eiidat.^ 
Coll. Brit Steph. ep. 17, in cod. Mus. Brit Add. 8873 b. xn In. fol. 155''. 

Georgio patricio. (Q)ai sibi preesse in episcopum debuerat, 
canonice Tarentini elegenint et ad sedem apoBtolicam, ad quam 
ecclesie illius pertinet consecratio, pro a nobia consecrando deferre 
voluerunt. Sed sanctonim canonum inmemor, qui'', de una in alte- 
ram ecclesiam quemlibet eligi nullo modo debere, omnino" prohibent, 
eimdem electum violenter eiciens, alterum alterius ecclesie contra 
atatuta eanonica inibi eligi faciens, a Constantinopolitana ecclesia 
consecrari voiuisti, licet hunc^ Constantinopoleoa ecclesia sciens, a 
sancta nostra, cui Deo auctore* presidemus, ecclesia consecrari de- 
bere eum, distulerit ordinare. 

Item. Cum prudentiam tuam scire credamus, quoniam qui nec 
electus a plebe, nec a populo^ expetitus nullo modo eligi aut quo- 
modocumque debeat consecrari, ut sacri promulgant canones, ne 
descissio ecclesie fiat et oves Christi proprium non habentea pasto- 
rem inceasanter diripiantur ; quapropter nos, qui universalem per Dei 
gratiam curam suscipimus, monemus et apostolica auctoritate man- 
damus, ut tale (|uid statim emendetur et tua vis tuaque potentia a 
iure canonico eiusdemB Tarentine ecclesie expellatur, quatinus clero 
et plebi huius ipsius ecclesie iamiamque, postquam Deus omnipo- 
tens locum et tempus concessit, liceat tuo sine impedimento, quem 
utilem et ad hoc salubre opua regendum, divina favente clementia, 
providerint idoneum, unanimiter eligere. 



64. Siefphanm V principi Salemitano de Petro electo, 
omittente, seribit.^ 

CoU. Brit. Steph. ep. 21, 1. 1. fol. 156". 



(Prin)cip 


■■ Salemitano 


("W)amario. 


(S)i 


vester ele 


■ tu 


m cod. 


»d tadaa mam» 


•upra 


>^iptU no 


tm. 


- quod .. 


* haoe e. 


' Bl 


torec. r ,j,l„ 






«oa- tyrannld 


aiamu «jno avcu 


deUvit. »■ Pr 


imae litnrae a bibliopig 


abaeUat mmt. 


' Cf. 


Jafl» ed. aec. 3436. 


' Of. 


JafiSed 


aec. 


3440. 



StEPHANI Y ET IOHANNIS XI EPISTOLAE 65. 66 37 

moram fecerit et venire omiserit, liceat clero et plebi eiusdem ec- 887-888. 
clesie, quem idoneum providerint, statim eligere ad saedem aposto- 
licam pro sacrando deferre. 



65. Stephan/us V in Petrum electum ScUemitanKm invehitur, quod so/epius 
ad consecrationem vocatus venire recmaverit, Qurni cum plebe et 
dero omni ad sese accedere, iuhet^ 

CoU. Brit. Steph. ep. 22, 1. 1. fol. 156*». 

(Pe)tro* electo.2 (S)anctorum canonum transgressor et aposto- 887—888. 

licae censurae violator videris existere, cum sanctam Salemitanam 

ecclesiam tot retroactis temporibus invasam retineas, et a nobis 

sepius vocatus venire ad te consecrandum renueris**. Ecce pro tanta 

temeritate proprio privari ministerio debueras, eo quod electus ve- 

nire, ut consecrareris, noluei^is, sed ut mecus^ ecclesiam illam reti- 

nere non formidasti, et a nobis excommunicatus olim, ut venisses, 

pariter venire neglexisti. Unde miramur, qua auctoritate quove 

tenore ecclesiam Domini invasam retines, nesciens quippe quod 

Christi ecclesia diu sine proprio pastore non debeat omnino existere. 

Quapropter apostolica pacientia usi monemus te, et auctoritate omni- 

potentis Dei et sanctorum canonum ac nostra hortamur, ut iamiam, 

omni amota excusatione, statim ad te consecrandum in nostram 

venire cum plebe atque clero omni matures presentiam. 



66, lohannes XI Wigfrido archiepiscopo Coloniensi significat, sese ad 
petitionem Landsuid abbatissae, monasterii S. Mariae et 11000 vir- 
ginum, ah Herimanno archiepiscopo reparati, protectionem su^cepisse,^ 
Bibl. nat. Paris. ms. lat. 9285. cop. saec. x. 

lohannes episcopus servus servorum dei reverentissimo confratri 931—936. 
nostro Wigfrido sancte Coloniensis aecclesiae archiepiscopo seu cuncto 
clero et universo populo olim fatae sanctae Coloniensis aecclesiae, di- • 
lectis filiis nostris°. Pastorali moderamini decet^ nos impertire®, ita- 
que congruum nostro apostolico postulari suppliciter cemitur et 

* A bibliopega mutHaium. ^ rennueris c. *^ In cod. inter nostris et pasto- 

rali punctum positum est. ^ docet cod. ^ locus valde dorruptus, 

^ Cf. JaflfiS ed. sec. 3441. ^ Salernitano. ^ i. e. moechus, adulter. 

* Haud constat, utrum lohanni X an lohanni XI ascribenda sit epistola haec. Cf. 
Jaff4 ed. sec. 8594. 



38 loHANSig XIX ET ALKKAtTDRI H EPIBTOLAE 67. 68 

-936. omnino precibua eorum supplicantibus roborari. Idcirco quia sug — 
gessit Doatro apostoiatui Landsuid humillima abbatiBsa una cuna 
ceteris sororibus suis, qualiter nostra apostolica tuicione tutaretar 
monaaterium virginum, quod est situm prope civitatem CoIoDiensem, 
quod quidam HerimannuB archiepiscopus reparavit in honore sanctae 
Dei genitricis semperque virginis Mariae et undecim miha' VLrginum, 
ut sub nostra apostohca tuicione omni permaneat tempore pro ho- 
nore domni noatri Ihesu Christi et mercede animae nostrae, ut nullns 
in iam fato sancto loco aliquid contrarium inferat, sed qualiter 
Herimannus archiepiscopus eum constituit vel sua Bcripcione roto- 
ravit, deinceps permaneat nostra apostolica proteccione. Amen. 



67- lohamnes XIX onmibus Ckristi fidelHms mmtiat, Quidonem de Turri 
el Ingalsiam, eius wxorem, in comitatu Lennomcmsi in fogo Jmaeo 
monmterium mndviisst ac bonis ditasse^ 

Bibl. nat. Paria. mB. lat. 4883 A. foL 67. manu saec, siK 

1028— lohannes episcopua servus servorum Dei. Notum sit omnibus 

1033. sanctae dei aecclesiae filiis, presentibus et futuris, qualiter Guido, 
qui vocatur de Turri, et Ingalsia iugalea, inspirante di\ina mise- 
ricordia, construserunt monasterium in comitatu Lemovicino, in 
pago, qui" dicitur Arnaco, ad honorem sanctae et individuae trini- 
tatis, patris acilicet et filii et apiritus sancti, beatique confesBoris 
Christi Pardulfi, et de diversis eorum proprietatihus, mohilibus et 
inmobilibus, ibidem non pauca dederunt ad sustentationem atque 
usum et salarium omnium monachonm et servorum Dei, qui die 
noctuque dominum et sanctorum merita exorare ibidem uoii cesaant 
pro eorum et omuium Christianomm dehctis. 



68. Alexander II episcopis Danorum scribit, sine liantia si 
episcapum deponi non posse. 
Coll, Brit. Ales. ep. 3, in cod. Mus. Brit. Addit. 8873 s. xn in. fol. 39. 

e. 1061. Oranibus epiacopis Danorum. Fraternitatem deuique verstram 

nullo modo credimus latere, nemioem archiepiscopomm neque pa- 

* sic cod. ^ Sn-iptor lilt^ajt hjiltarwn papatiitm lohgobarrlicaB imiiofi coTtntia 

rst, ExMal hnUa tpiatoha copia /x eodem cadiee facla i» CoU. Baluze G3 fol. 215, mbi 
lifteiarmn fanna non reete „Saxomca" dieitae. ' qiiae e. 

' lobanai XLX Bscrip^i epietolBm , quia episcopum LemovIcenBem a. 102B 
dedicaeae tnouaet. AraacenBe docet Gftll. Chr. II. 614 Cf. JafF4 ed. eec 4107. 



Alexandri n epistolae 69. 70. 71 39 

triarcharum episcopum posse deponere canonice, nisi prius data» c. 1061 
fiierit sententia sedis apostolice. 



69. Alexander II dbbati Abendunensi nuntiat, sese Alivetum vix retinere 
valuisse, licet utiles personas undecumque eligere sibi liceat, 

CoU. Brit. Alex. ep. 5, 1. 1. fol. 40. 

Alexander Orrico*» Abendunsi abbati. Licet nostre auctoritatis 1062. 
sit, de canonica vel monasterio posse eligere, quem sanctae aposto- 
lice sedi utilem et necessarium approbamu8° fore, tamen Alivetum 
filium nostrum vix multipharia retinere valuimus excusatione. 

70. Alexander II Gofjredo episcopo Constantiensi significat, sese viro cui- 
dam, qui filium in lecto suo iuxta se mortuum repererit, duos annos 
poenitentiae iniunctae remisisse. 

Coll. Brit. Alex. ep. 6, 1. 1. fol. 40. 

Alexander Goifrido Constantie^ episcopo. Presentium portitor 1062. 
litterarium litteras fraternitatis vestre ad nos deferens, manum mi- 
sericordie lacrimabiliter a nobis petiit, dicens, se filium suum sine 
baptismate in lectu suo noctu iuxta se mortuum reperisse, et ob 
hoc a vobis quinquennam penitentiam accepisse. Circa quem intuitu 
pietatis et rogatu vestre devotionis viscera misericordie exhibentes, 
duos annos penitentie super negligentia defuncti filii a vobis^ in- 
iuncte apostolica auctoritate remisimus. 

71. Alexander II Petro episcopo Anidensi nuntiat, Fulconem Cadurcen- 
sem, sim(miae accusatum, sese purgasse munerique suo restitutum esse. 

Coll. Brit. Alex. ep. 8, 1. 1. fol. 40. 

Alexander 11 Petro Aniciensi®^ episcopo. Fulconem Cartur- 1062. 
censem^ episcopum, symoniace heresis macula fallaci obiectione quo- 
rundam invidia maculatum, districte super hoc expurgacionem facere 
fecimus, eumque studiosissima investigatione examinavimus. Quem 
ante altare sancti Petri et sacrosanctum corpus eius, tactis sanctis 

* in cod. additum est licentia, aed linea subterposita del-etum est. ^ melius Or- 

derico. ^ aproprobamas c. * nobis c. ® aic coirexit Eicald in Neues Archiv 

V. 330 Alomensi cod. 

^ In Normannia. * Hodie Le Puy. ^ Hodie Cahore. 



40 AlEXANDRI II EPISTOLAE 72. 73 

1062. euuangeliis, inmunem ab huiusmodi criminis illata culpa evidentis- 
sime' reperientes, eum episcopali dignitati et lionori restituimus. 



72. Aleixinder 11 cleiv populoque Cadurcensi, Fukonmi episix^m, cfnm-ine 
simoniae. diluto, in pristimim mimus rediisse, nuntiat. 

Coll. Brit. Alex. ep. 9, in cod. Mua. Brit. Addit- 8873 s. xn in. fol. 40. 

1062. Clero et populo Caturcensi.'' Qualiter per apostolice sedis le- 

gatum Hugonem, virga et anulo suo reddito, episcopali fuerit officio 
privatua Fulco episcopus vester, vobis credimus non esse ignotum; 
ideoque, (jualiter nunc pristinae dignitati per humiiitatem nostram 
sit restitutus, utile nobis visum est vobia omnibus notiiicandum. 
Tactis namque sacrosanctis euuangeliis coram collegio nostrorum 
fratrum nostraque preaentia ante corpus sancti Petri se purificavit, 
quod neque per se neque per aliquam interpositam personam ante 
ordinationem suam precium, se sciente, dederit vel promiserit pro 
adipiscendo episcopatu; et sic apostolica auctoritate pontificali di- 
gnati, gradui ac officio eum per anulum et virgam integriter reati- 
tuimus. 

73. Alexaruhr H Doniinico Gradensi pairiarehm saribit de eeelesia S. 
Mariae, a Michaele quodam vindicaia, sed, lit6 pendenle, a lohanm, 
eius avuneulo, Petro tmidam suhdiacono cmeessa. 

Coll. Brit. Ales. ep. 10, L 1. fol. 40". 

1062. Alexander Dominico patriarche Gradensi. Retuiit nobis Rain- 

baldus, predecessoris nostri^ in hac causa legatus, per idoneos viros 
se conperisse, et Michahelem super aecclesiae sancte Mariae here- 
ditaria succeasione adversus avunculum suum lohannem conqueatum 
fuisae et, huiusmodi inter eos manente controversia, eundem lofaan- 
nem cuidam Petro subdiacono prefatam ecclesiam concesaisse; et 
hoc idem ntrumque, videlicet Micfaahelem" et Petrum, in vestra Gra- 
densi ainodo testibus probasse, Proinde, si ita est, quia, velut claret 
prudentie vestrae, canonibus et legihus cautum est rei, litigiose alie- 
nationem fieri non posse, constat, Petnmi litigiosam ecclesiam in- 
iuste suscepiase; quam sibi predecessorem nostrura Nicholaum per ante 
dictum suum legatum eadem quoque de causa accepimus interdixisse. 



> ^erba illata 


™lpft, h 




Ed. Biahnp r. c 


Catine 


nsi cod. ' Miclialeni cod. CJ. wpi 


' Nicolai II- 







Al^BXANDBI n EPISTOLAE 74. 75. 76 41 

74, Akaxmder II Tegrino episcopo Massano mandai, ut Hugoni comiti, 
qui Dodonem qnscopum RoseUanum triduum in captione retinuerit, 
divinis offidis interdicat. 

CoU. Brit. Alex. ep. 12, 1. 1. fol. 41. 

Alexander Tegrino Massano episcopo. Audivimus Hugonem, 1062. 
Eadulfi comitis fiKum, Dodonem Rosellanum episcopum cepisse, et 
in captionem triduo, nulla culpa promerente, retinuisse. Quod quam 
sit impium et humanis ac divinis legibus interdictum, videlicet ma- 
num in christum Domini mittere^ et pupillam oculi Domini tangere,^ 
fratemitatem tuam non credimus ignorare. Unde apostolica tibi 
auctoritate precipimus, ut ipsum Hugonem ab omni divino officio 
submoveas, sibique omnibusque suis ecclesiis, que in tua dyocesi 
sunt, et* ecclesiasticum ministerium^ interdicas. 



75, Alexander II Rumolfo episcopo de iudicio, qu^ tamquam homididi 
reus damn/ebtus sit abbas quidam, scribit, 

CoU. Brit. Alex. ep. 47, 1. 1. fol. 46^. 

Rumulfo episcopo.3 ludicium, quo tamquam homicidii reus 1063 
dampnatus est abbas® iste, quia a sacris canonibus est alienum, c.pascha. 
apostoKce auctoritatis moderationi non est approbatum. 



76, Alexander II Eavengero electo Aquikiensi, pallia nunc ob evitandam 
simoniam nonnisi praesentibus dari, indicut. 

CoU. Brit. Alex. ep. 48, 1. 1. fol. 46^. 

Ravengero Aquileiensi^ electo. Licet antiquis temporibus pallia 1063 
absentibus metropolitanis aliquando concessa fuerint, quia promo- c.pascha. 
tiones eorum per sancte Romane aecclesie responsales diligenti dis- 
cussione ventilabantur, tamen antecessores nostri, postquam hec 
auctoritas friguit, ad cautelam maxime simonice® hereseos, quam in 
quibusdam nunc regionibus prevalere cognoscimus, ipsa solummodo 
presentibus dari, salubri consilio statuerunt. 

* ante et umm aut duo verha excidisse mdentur. ^ sic legib Bishop v. iU. mistium 
cod.j fortasse legendum est misterium. ^' abas c. ^ Aquilensi c. ^ sic cod. 

"■ 1 Eeg. 26, 9. * Zach. 2, 8. » Constantiensi? Ewald in Neues 

Archiv V. 337, hoc fragmentum ad Alexandri ep. 55 Coll. Brit. (JaflfiS ed. princ. 
3440) pertiiiere, putat. 



42 Alexandei II EPiaTuLAE 77. 78. 79. 80 

77. Alesamder II Samcddo ^iscopo Commsi, nwm diaconus, qui fomi- 
catus sit, minisirare debeat, qvaermti respondet. 

Coll. Brit. Ales. ep. 52, in cod. Mub. Brit. Add. 8873 s. xn in. foi. i?*. 

1063 Eainaldo Ciimano episcopo. Diaconum, de riuo religio tua man- 

c, paacliii. ^avit, si post decesaorum nostrorum decreta fornicationis se crimine 
maculaverit, nisi poat longam et condignam penitentiam ministrare, 
precipere non aademus. 

78. Alexander II Bomimcwm ducem edocet, papas iiidieitim nec annuUari 
nec immulari a quoqttam post^p. 

Coll. Brit. Ales. ep. 53, I. I. fol. ■17''. 

1063 Dominicu duci. Iniustum est, ut iudicium Eomani pontificis 

c. pascha. debeat" annullari vel a quoquam mortalium immutari, quandoqui- 

dem sancte et apostolice sedis sententia firma debeat ab omnibus 

et immutabilis obsc 









79. Memnder II mmaelcis et civihus (?) Pemsinis, se Bonixoni abbati, i 
ut monasterii regimine liberaretur, roganli annuisse et Rainerium 
successorem mstituisse, signifieat. 

CoU. Brit. Ales. ep. 17, 1. 1. fol. 42. 

1063 Alexander monacbis et civibus Perusinae urbis. Notum vobia 

med. au. ait, (|iiia Bonizo abbas vestri monasterii nos obnixe rogavit et im- 
portunis nos precibus conpulit, ut huius sibi regiminis sarcinani 
tolleremus et filium suum ^ Rainerium eius loco subrogaremus, Eius 
itaque pie et sancte voluntati consensimus et predicto Rainerio, nt 
ei succederet, iussimus. 

80. Alexander U PhUippo Franroni/>n regi xiribit, apostolicae s&lis de- 
ereta eodem loao eum canomhus hahenda esse. Addit Leonis I sen- 
teniiam de potestale papae. 

CoU. Brit. Al«t. ep. 20, 1. 1. fol. 42. 

1063 Alexander Pliiiippo regi Fraucorum. Ignorant miseri eet. ut 

med. an. in Iconis decr. V. c. 31. 

Item. Non parve vesanie est, ut ait Leo magnus, contra eum 
aliquem mutii^e, qui clavigeiiim regui celestis habeat tatorem et 

^ Iiittnt t alia munu aliuipit ab-amaito eHpcipoiita eat, 

' PotiuB apiritualem quam cnriialem fllium liiHCe verbia aignificuri, put«m. 



Alexandri n EPI8T0LAE 81. 82. 83 43 

patxonum, et in eo magis timeat, si hic multa verba tumentis spiri- 1063 
tus relaxentur, ne forte Petri vindicta in futurum servetur. °^®^- ^^- 



81. Alcocander II Hugoni abhafi Climiacenm mintiaty sese Riclierio Seno- 
nensi pallium non concessissa, cum ahsentibus non daretur, 

Coll. Brit. Alex. ep. 57, 1. 1. fol. 48. 

Hugoni abbati Cluniacensi. Frater noster Richerius Senonensis 1063 ex. 
archiepiscopus misit ad nos, ut ei pallium concederemus. Quod 
nimirum leviter et absque maxima* consideracione non oportuit nos 
dare, presertim cum clarum sit, absenti persone illud mitti minime 
debere. 

82. Alexander II clero Vultumensi mmtiat, se^e 07nnihus in Hispaniam 
(contra Sarracenos) profecturis remissionem peccatoruni ifidulgere. 

Coll. Brit. Alex. ep. 58, 1. 1. fol. 48. 

Clero Vulturnensi. Eos, qui in Ispaniam proficisci destinarunt, 1063 ex. 
paterna karitate hortamur, ut, que divinitus admoniti cogitaverunt 
ad effectum perducere, summa cum sollicitudine procurent; qui^ 
iuxta qualitatem peccaminum suorum unusquisque suo episcopo vel 
spirituali patri confiteatur, eisque, ne diabolus accusare de inpeni- 
tentia possit, modus penitentiae imponatur. Nos vero auctoritate 
sanctorum apostolorum Petri et Pauli et penitentiam eis levamus 
et remissionem peccatorum facimus, oratione prosequentes. 



83. Alexander II Wifredo Narhonensi scrihit, amnes leges, sanguinem 
humanum effundi, vetare, nisi de puniendis criminihus vel de Sarra- 
cenis agatur. Laudat eum, quod ludaeos tuitus sit. 

Coll. Brit. Alex. ep. 61, 1. 1. fol. 48^. 

Wifredo episcopo.^^ Omnes leges tam ecclesiastice quam secu- 1063 ex. 
lares effusionem humani sanguinis dampnant*^, nisi forte conmissa 
crimina aliquem iudicio puniant, vel forte, ut de SaiTacenis, hostilis 
exacerbatio incumbat. Consulte igitur et laudabiliter fecisti, quia 

• priua m cod. uUa; aupei'8criptum est maxima eadem manu. ^ quia c. ^ In 
loonis decreto XIII. cap. 15 melius legitw: Wilfredo Narbonensi archiepiscopo. ^ In 
loonia deoeto l. l. est: Omnes leges — sanguinis prohibent. 

* Narbonensi. 



44 Alexandri n epistolae 84. 8a. 86 

. ludeos aine causa adgravari non adquievistis. Monemus etiam, 
dehinc, si opus fuerit, simili modo faciatis. 



84. AUxander II episeopis Corsicanis s-igmficat, oi-dinaTidum episcopum 
elecHonem suam probare debere. Praeeipit, ut lohamiem dectum cum 
testibus ae litteris ad sese mittant. 
Ctoll. Brit. Ales. ep. 63, in cod. Mus, Brit Add, 8873 a. xn in. fol. 48*'. 

Episcopis Corsice. Hle, qui ordinandus est epiacopua, electionem 
suam presentia cleri et populi debet approbare ac in examinatione 
sua decretum, in (juo affirmationes clericorum coutineantur, offerre. 

Item. Si melioribus de clero et populo electio lobannis prea- 
biteri placuerit, ipsum cum idoneia testibus videlicet cleri et populi 
uecnon litteris vestris, io quibus aeceleaiae voluntas significetur, 
dirigite, quatinua ordinationem illiua iuste et canonice celebrare 
valeamus. 



85. Aiexander II clero populoque Wapitwmsi, Ribertum 

eommunicatum totamque paroedam inte^dictam esse, nuntiat. 
CoU. Brit. Ales. ep. 65, 1. 1. fol. 49. 

:. Clero et populo Wapincensi. Sciatis, noa Ribertum, invaeorem 

eccleaiae veatre, vinculo excommunicationis innodasse et a commu- 
nione sanctae aecclesiae separasse. Insuper etiam in tota paroe- 
chia vestra omne aecclesiasticum officium preter baptismum aposto- 
lica anctoritate interdicimua, ita ut nec etiam mortuia officium ali- 
quod iupendatur, donec de medio vestrum predictum iuiqmtatis 
virum eieceritis et alteium digimm et iiloneum elegeritis. jm 



86. Akimnder II Baihaldum Arelalmsem de lUherio ecclesiae Vapincenaia 
invasore eaxonimunieato deque paroema eius interdida certiorem TBddil. 
Coll. Brit Alex. ep. 66, 1. 1. fol, 49. 

Raibaldo Arelatensi arcliiepiacopo. Noveritis, nos Eibertum, a 
)ribu8 nostris iuste depositum, a communione saucte eccle- 
n tota parrohechia' Vapincensi'' omne ecclesiasticum 
officium preter baptismum interdixisse, donec Ribertus expulsns 
fuerit et alter dignus et idonene eligatur. 



Alexandbi n epistolae 87. 88. 89. 90 45 

87. Alexander U, Emolfum Santonensem, Landum Nticerinum ac Micha' 
elem Pisauremem episcopos in synodo deiectos esse, nuntiat 

Coll. Brit. Alex. ep. 67, 1. 1. fol. 49. 

Ex registro eiusdem.^ Hernolfus Sanctonensis cet, ut ap, Mansi 1063 ex. 
XIX, 978. 

Item. Michael Pensauriensis episcopus ^, quod res aecclesie sibi 
commisse multimodis dilapidaverit, accusatus atque convictus, depo- 
sitioni est sententia episcoporum addictus. 



88. Alexander II Hdinandum Laudunensem edocet, illegaliter spoliatum, 
nisi prius ablata restituantur , ad iudidum cogi non posse, 

CoU. Brit. Alex. ep. 68, 1. 1. fol. 49^ 

Helinando Lugdunensi^ episcopo. Claret intelligentie tue, in 1063 ex. 
canonibus haberi, quod nullus sine legali iudicio spoliatus, nisi prius 
ea, que expoliatus est, sibi restituantur, iudicio cogatur representari. 



89. Alexander II Heriberto Mutinensi scribit, renitente ecclesia, promotio- 
nem episcopi fieri nullo modo posse. 

Coll. Brit. Alex. ep. 23, 1. 1. fol. 42»». 

Alexander Hariberto Mutinensi episcopo.* Noscit fraternitas tua, 1064? 
sanctis canonibus contineri, episcopi promotionem, renitente ecclesia, 
nullo modo posse fieri. 



90. Alexander U Qoffrido Narhonensi nuntiat, sese Froterio episcopatum 
Nemausensem d. 4 Apr. reddidisse, cum, infra legitimos annos ac, 
quoad sdvisset, sine simonia se eum adeptum esse, probasset. 

CoU. Brit. Alex. ep. 24, 1. 1. fol. 42^ 

Goifrido Narbonensi archiepiscopo. Presentium lator^ Hugoni, 1064 
predecessoris nostri pape Nicolai ^ legato, episcopalis dignitatis in- P- -^P^- 4. 
signia se confessus est sponte sua reddidisse, anulum videlicet et 
virgam. Quem cum percunctati essemus, conscientiae suae nobis 
penitus enucleare secretum, adeptum Nemosiensem episcopatum infra 

* Sie iam in cod. correctum ex archiepiscopo. 

* i. e. Alexandri II. * De hoc vide Greg. VII Eegistrum L. II. ep. 46. 
^ 1. e. Laudunensi, hodie Laon. * Froterius ep. Nemausensis. ^ II. 



46 Alexakdri n epistolae 91. 92 

1064 legitimos se protulit annos, extra suam conscientiam a patre pro 
p. Apr. 4. eodem data pecunia. Quia vero Komane aecclesie, ut ipse multique 
cum eo testabantur, sponte se accusans paruit nuntio, visum est 
nobis, misericordia cogente, eius humilitati pie condescendere atque 
pristine dignitati per nostram* reinvestiture confirmationem** eun- 
dem Froterium restituere. Reddidimus ergo sibi die palmarum 
anulum et episcopatus baculum. 



91, Alexander II Mediokmensihus (canonicis ?) respondet de sacerdotibus, 
a Widone archiepiscopo ab officio suspensis. 
Coll. Brit. Alex. ep. 25, in cod. Mus. Brit. Add. 8873 s. xii in. fol. 42^. 

1064. Mediolanensis.® Inquisitum est a quibusdam religiosis Medio- 

lanensibus, quod sancte apostolice sedi videretur super illis sacer- 
dotibus, quos venerabilis confrater noster Wido archiepiscopus ab 
officio suspendit. Quibus nimirum merito consulentes^ apostolica 
auctoritate precipimus, ut sic ei obedire studeant, quemadmodum 
beato Petro apostolorum principi, qui usque in finem seculi in suc- 
cessoribus suis presidet, qualescumque fuerint, obedire studebit. 



92. Alexander II Girardo episcopo mandat, ut presbyterum, qui cum uxore 
patris fomicatus sit, a sacris ordinibus removeat, sed in minoribus 
gradibus permanere eum sinat. 

Coll. Brit. Alex. ep. 26, 1. 1. fol. 43. 

1064. Girardo episcopo.^ Presbiterum, quem apostolice sedis exa- 

mini iudicandum fraternitas tua direxit, (^uia patris thorum, proh 
dolor, nefanda fornicatione fedavit, prius a sacris ordinibus® deponi, 
deinde vero iuxta*' canonum scita penitentie censemus dominio man- 
cipari; misericordia tamen flexi, j^ermanere eum in minoribus non 
prohibemus gradibus, nec communione^ iubemus privari, ne in de- 
sperationem omnino^ labatur sui. Semper enim reminisci debemus 
fragilitatem in aliis^, qua trahimur, caniis. 

* nostre cod. ali^na manus mutavit in nostrain. ^ eadein (/J vianus superseripsit et, 
^ Inscriptio, sine didno miUila, supplenda videtnr canonicis ecclesiae Med. '* vidius 

« 

1 
placeret consulentibus. ^' dnibus in cod. post rasttram. * iusta c. » iam in cod. 

correctum ex coninmne. ^ oniino c. ' in aliis aliena manu in margine est additum. 

^ Tricastinensi simulque Arausicano, cf JafFi^ ed. princ. 3481,3482. (Ewald.) 



Alexandri n epistolae 93. 94. 95 47 

93. Alexander II Hdiseo episcopo, archidiaeo7io, siiharchidiajcono ecclesiae 
Mantuatiae eorumque successoribus usuni mitrne concedit. 

Ck)ll. Brit. Alex. ep. 28, 1. 1. fol. 43. 

Alexander Heliseo Mantuano episcopo. Anno, dilectissimus con- 1064 
frater noster et archiepiscopus sancte Coloniensis* ecclesie, seu Bea- c. lun. l.^ 
trix comitissa, dilecta filia nostra, nostram adierunt clementiam 
postulantes et deprecantes, quatinus eorum peticione et dilectione 
tibi tuisque successoribus sancti Petri fidelibus tuoque archidiacono 
atque subarchidiacono illorumque successoribus, obedientibus sancte 
Eomanae sedi, in precipuis festivitatibus ad officium scilicet missae 
licentiam utendi mitra pro benedictione sancti Petri concedere di- 
gnaremur. Unde iustis peticionibus eorum digne aquiescentes ac 
benigne condescendentes, tibi tuoque archidiaco(no) et subarchidia- 
cono vestrisque successoribus , nobis nostrisque successoribus obe- 
dientibus, sanctorum apostolorum Petri et Pauli auctoritate et nostra 
supradictam licentiam et benedictionem concedimus ac imperpetuum 
habendam confirmamus. 

94. Alexander II Eainaldum episcopum Comensem vituperat, quod contra 
ammonitionem, in synodo Mantuatia faetam, in eius episcopatu an- 
nualis pecunia pro chris^nate exigatiir, 

Coll. Brit. Alex. ep. 63, 1. 1. fol. 49. 

Rainaldo Cumano episcopo. Relatum apostolice sedi, quodl064ex. 
sine gravi merore non didicimus, de crismate, unde religio^ Chri- 
stiana confirmatur, contra statuta sanctorum patrum annualem pe- 
cuniam exigi. Unde in Mantuana^ sinodo^ te admonuimus, ut tam 
detestabilem heresim in episcopatu tuo fieri ulterius non permitte- 
res. Quod quia neglexisti, quid inde merearis, ipse perpende et per- 
pendens ita diligenter corrige, ut et heresis venalitatis omnino^ non® 
remaneat, teque precepto apostolice sedis obedientem extitisse 
ostendas. 

95. Alexander II factas ab Hugone Camotensi ordinatimies et dedicatio- 
nes irritas denuntiat. Eius complices anatJiematizat. 

CoU. Brit. Alex. ep. 44, 1. 1. fol. 46. 

Hugoni^ Carnotensi. Ordinationes et dedicationes et quicquid 1063 — 

1065. 

* Colonensis c. ^ post religio vox nostra atU vestra erasa est. *^ Mantua c. 

^ omino c. ® non recte addit Bishop. ^ an Hildegario ? cf. Jaffi Iteg. ed. pr. 3396. 

^ De tempore vide Ewald in Neues Arch. V. 334 n. 1. ^ Mai. 31 et 

lun. 1. 



48 ALESAKDEI II EPI8T0LAE 96. (97j 

1063- anb pretentu episcopalis oificii fecisti, cassanms et apostolica aucto- 
1065. ritate, omnino irrita esse, deceriiiiuus Eos vero, quorum nefando col- 
legio et persuasione* subatantie canonicorum ecclesie prede et di- 
reptioni date sant, vel qui aecclesiastica officia de manu tua post 
iute.rdictum nostrum receperunt, pai'i anathemate plectimus, donec 
omuia remittendo '^ resipiscant. ^^|| 



96. Alexander II cl^o Mediolanensi significat, sese permisisse Lanfraneo 
(episcopo), vt simpUci saerfxmento obiectione erimims se liberel. 

CoU. Brit. Alex. ep. 45, in cod. Mus. Brit. Add. 8873 a. sn in. fol. 46. 

Clero Hediolanensi. Nos de infamia iratris nostri Lanfranci 
non minus, ac si nostra esset, condoluimus; quera de obiecti crimi- 
nis suspicione studiosissime inquireutes, uulla sui professione, eum 
tantum tamq^ue execrabile conmisisse' flagicium, investigare valui- 
mus. Ideoque certum et diffinitum liuiuamodi incertitudini a nobis 
non oportuit deliberari iudicium. TJbi enim culpa non est in pro- 
fessione, inutile et inconsef^uens est preiudicare. Nos tamen aucto- 
ritatem'' sancti Gregorii et sanctorum predecessorum nostronim de 
huiusmodi suspitione sequentes, a quorum auctoritate recedere non 
audemus, eumdem aute presentiam nostram simplici' sacramento, 
ut moria et auctoritatis est, ab huius criminis^ obiectione ae defen- 
auTum remisimuB. 

97. Heribertus episeopus Muiinmais Alexandro II papae litteras mittit Papii, 
abbatis monasterii S. Bartholoniaei, de lohanne clerico, qui morte immi- 
«eM(e ntonachiBa vesle indutus sit, referentis,' 

CoH. Brit AJejc. ep. 29, 1. 1. fol. 43". 

Heribsrtus Mutinenaia episcopna Alexandro pape. 

Mutineusi antistiti Heriberto Papiua abbas cenobii beati Bartholomei. 
lubet per os legati sanctitaa veatra, ut quo ordine^ Ioban.neni clericum 
monachum fieri'' iussfirira, scripto prodente aperiam. Unde scitote, me, 
fratribua ad eum ea causa directis, hoc in preeeptum dedi3ae,.nt, si eum 
certissime morti non iatnerentur afflnem, babitum ab eis nullatenus acci- 
peret monacalem. Fratres vero euntes eumque morti proxiinum non in- 
tnentea, imperatis obtemperant eumque in priori babitu Tclinqaentes re- 



■ perBuassione r. " remitendo c. 

' aiinpli c ^ orimine c. * ordinem c. ^ feri c. 

' Epistokm hanc in collectione cpistolarum p&palium recepi, tum quia ii 
regicitro exRtabat, tum quia quasi commentarius est in responsionem , quae B 
quitur, jiapae. 




Alexandbi n epistolae 98. 99 49 

ditnm properant. Postmodum vero, monasterii commodo exigente, contigit 1064- 
me absentem fore. Audito autem fratres, qnod ei mors proxima immi- 1065, 
neret, ad eum iterum iterumque revertuntur, tandemque, me nichil horum 
sciente nichilque volente, nostri veste ordinis induunt. Ex egritudine 
autem prememoratus ft^ter convalescens miratur factum et contristatur 
atque, hoc factum se nesciente, conqueritur, ac modo simili quemlibet gravi 
somno* oppressum ipsa eadem posse indui veste proloquitur. Ipse quoque 
frater^, qui hoc eum indumento vestivit, super hoc ei testimonium per- 
hibet, quod tunc videlicet non ipsum integrae mentis conspexerit, sed dicit, 
quod consilio astantum consentiens id effecerit; qui, quia non meo iussu, 
me ignorante atque invito, est cucullatus, nuUo a me monastico iugo 
videtur artandus. 



98. Alexander U Heriberto Mutinensi respondet, ut dericum, qui instante 
morte in monasterivm S, Bartholomaei recefptu^ sit, monaohicum ha- 
bitum assumere permoneat; sed cogi eum, vetat, 

Coll. Brit. Alex. ep. 30, 1. 1. fol. 43»>. 

Alexander Heriberto Mutinensi episcopo. Prefatum clericum^ 1064- 
religio tua diligenter inquirat, eumque mundum relinquere Deoque 1065. 
servire debita exhortacione® permoneas; ita tamen quod, si verum 
esse, quod in litteris abbatis ^ continetur, agnoveris, nuUa sibi mona- 
chicum portandi haibtum violentia inferatur, sed proprie tantum- 
modo voluntati relinquatur. 



99. Aleocander II PhUippum, regem Francorum, et comitem B, certiores 
reddit, monasterii S, Dionysii libertatem in condlio (6, Mai. 1065) 
fimmtam esse; qumn ut defendant, hortatur. 

1) In bibl. nat. Paris. Chart. S. Dionysii s. xi., ms. lat. nov. acqu. 
326, fol. 25*»; 2) in tabul. nat. Paris. Chart. S. Dionysii s. xni., 

LL. 1156. fol. 77^ 

A(lexander) episcopus servus servorum dei karissimo filio Ph(iliippo) 1065 
regi Francorum et nobilissimo comiti B. salutem et apostolicam (Mai). 
benedictionem. 

Nobilitati vestre notum fieri volumus, quod abbas monasterii 
sancti Dyonisii martyris* apud nostram audientiam super episcopo 
Parisiacensi® semel et secundo fiierit questus, videlicet quod ipse 

• soimo c, ^ npse q; ctl fr c. ® ezhorticione c. ^ Christi martyris 2. 
^ ep. ParisienBl 2. 

* lohannem. * Papii abb. S. Bartholomaei; vide ep. praecedentem. 

LOBWJENFBLD, Epist. Pont. Bom. 4 



50 



Al.EXANriKT n EPTSTOL' 



i 100 



1065 conti^a iaa priTilegioram, a, sauctis et apostolocis viris salubriter 
(Mai.) gitiejn monasterio niultotiens concessum, contraque Franconun re- 
gum et episcoporum ipsiua patrie coustitutiones subripere sibique 
vendicare iam dicti monasterii potestatem attemptaTerit. Ad quae 
nimirum dirimenda ad sedem apostolicam utrumqne venire invita- 
vimus, ut ibi congregatis aecclesiarum iudicibus buius. causam litigii 
canonice iiniremus. His igitur in sancto concilio representatis, post 
longam discuasionem, post varias utriusque partis oppositiones claruit, 
iustitiam prefato monaaterio favere, nec tot aut tantorum pontifi- 
cum auctoritati absque borrendo anathemate aliquem posse obviare. 
Unde consilio totius sancti" conventus, que a sanctis" predecesso- 
ribus nostris'" aancte aunt inatituta, iirmavimus atque coiToboravi- 
mus. Rogamua itaque prudentiam vestram, ut secundum formam 
et devotionem precedentium regum venerabilis loci Ubertatem ab 
omni adversariorum impetu defendatis." 






100. Alexander U Bemensi ei Senonmsi arehiepiscopis mandat, nioneant, 
intefdicti poena proposita, regem prindpesque Fraiiconim, ul 
Camotensis invasorem eiieiant. 
CoU. Brit. Ales. ep. 32, in cod. Mus. Brit Add. 8873 s. xn in. fol. 

G-ervassio'* Eemenai (et Rigero Senonensi).i Monemus frater- 
nitatem tuam, ut regem^ et principes Francorum alloquaris, quati- 
nus eorum potentia ab invaaione sancte Camotenais aecclesie epi- 
acopua dictuB* aeparetur; quod si fortaase ad hoc exequendum 
minus exarserint, non solum episcopatus tui, verum etiam suffraga- 
neorum* tuorum episcoponmi clericis cuiuscumque nrdinis omne 
divinum officium preter baptismum et consignatioiiem puerorum 
interdicere uon differaa. 



■ omisit 2. ^' BaDctia Tiris adiUt 9. ' BeneTalete aiidit 2. /n 1 ngwmHr 

vrrba haec: AJeiander episcopuB serrna aervQrom dei Itarissimo fnitri R(io]ierio) Seno- 
□easi archiepiseopo heo eadem Buper hoo negotium. — Aiexander ep. eto. M(fturilio) 
RotbomagenEi Brehiepi§ooi>o heo eadem Buper boc negotio. '^ sir cod. '' auffrHge- 



* Epifitolam honc uni soli archiepiscopo inscriptam rui^e, pat«t ex Terbis: 
„fratemitatein tunm, epiacopatua tni" cet; sed cum a paribua etiam Senoiiensi 
scripta eHset, is, qui coUecdonem Britanniciun cnmposiiit, more haud timxitalo 
duaa epistolas conimudt. Cf. Ewald in Neues ArcbiT V. .^34 n. 5. ' PhiMp- 
puni. " Hild^arius. 



Alexandri n epistolae 101. 102. 10.3 51 

101. Alexander II Dommico patriarchae Oradensi scribit de removmdis 
derids, „qui mulierculas non ahiecerint'\ Scripttmi, qm in civi- 
iate Amurianensi sedem episcopalem institui permvdt, cassat. 

Coll. Brit. Alex. ep. .33, 1. 1. fol. 44. 

Alexander Dominico Gradensi patriarche. Erubescant cet. ut 
ap. Mansi XIX. 977.^ 

Item. Nos omnino cassamus scriptum, quo dudum, suggestione 1065. 
quorundam* circumventi, concessimus, Amurianensem ^ plebem epi- 
scopatum fieri debere, estimantes verum, quod nobis conmentaba- 
tur, loci congrua et necessaria oportunitate et totius provincie suf- 
fi-agatione digne et conpetenter fieri posse. Que, ut ipsi vidimus 
et relatu tuo cognovimus, longe aliter se habent. 



102. Alexander II Amulfum archiepiscopum Cosentinum monasterium a 
Boherio du/ie in Calahria aedificatum consecrare iubet. 

Coll. Brit. Alex. ep. 34, 1. 1. fol. UK 

Amulfo Cusentino archiepiscopo*. Litteris suis significavit Ro- 1065, 
bertus^ dux, quod monasterium in Calabria** construxerit ob faci- 
norum suorum remissionem, precipiente sibi antecessore nostro piae 
memoriae Nicholao. Nos ergo remittimus tibi consecrandum®, eius 
peticioni libenter assensum prebentes; ita tamen, ut cum diligentia 
investigare studeas, utrum illi ecclesie vel episcopo, in cuius dio- 
cesi situm est monasterium, violentiam aut dampnum, quod absit, 
inferat. Indignum enim esse videtur et autenticum sanctorum ca- 
nonum sanctione non* comprobatur, ut nove ecclesie id iuris con- 
cedatur, quod antiquae iniuste subtrahatur. Sic enim volumus 
monasterium apostolica auctoritate firmari, ut nequaquam velimus, 
pro eo episcopatum in aliquo minorari vel labefactari. 



103. Aleocander II Azxonem et AJhertum canonicos, monasteriorum S. Celsi 

et S. Vincentii Mediolanensium invasores, deponit et abbatum no- 

mine privat. 

Coll. Brit. Alex. ep. 37, 1. 1. fol. 45. 

Clero Mediolanensi. ludicio sancti spiritus Aszonem et Alber- 1065. 

u 
• dam superscriptum est. ^ Calabriam c. '^ consecrandi c. ^ non super- 

■ scnptum est. 

^ In Gratiani decr. I. D. 32. c. 11 fragmentum hoc Urbano II perperam 
tribuitur. * Hodie Amurani in Graecia. (Ewald.) ^ Guiscardus. 

4* 



r 



52 Alexandri II EprsTOLAE 104. 105. 106 

1065. tum, raonasteriorum ventrorum sancti Celsi sanctique Vincentii in- 
vasores, et ambitione ex canonicia prins abbates dictos qnam mo- 
nacos, ab omni administracione et regimine ipsorum monasterioruia 
deponimus, et apostolica auctoritate abbatum nomine privamus, ut 
in illis abatiis ulteriuB non sint i 



104. Akaxtnder 11 Engdherto Tursan& episcopo praecipU, ne diaeonnm 
stmm seeuUtrHms, sed canonids kffSms impefai- 
Coll.Brit.AIeK. ep,38, in cod.MuB. Brit Add.8873 B.xn m. fol. -15. 

1065. Engelberto Tursano epiacopo. Non parum miramur, yuod se- 

cularibus legibus diaconem tuum pro crimine maleficii velia impe- 
tere. Unde apostolica auctoritate precipimua, ut, poatpositis pari- 
bilibus legibus, que aervia potiua quam ecclesiaaticis debentur ordi- 
nibua, canonicam ab eo puidficationem recipias. 

105. Alexander 11 Lcmdulfum primipem BeneoBnlanum liorlatur, ne vio- 
lenlia Ivdaeos ad okristianam fidem addueat. 

CoU. Brit. Alex. ep. 39, 1. I. fol. 45. 

1065, Landulfo principi Beneventano. Licet ex devotionis studio non 

dubitamug procedere, quod nobilitas tua ludeoa ad cbriatianitati 
cultum dispouit adducere, tamen quia id inordinato videria studi 
agere, neceasarium duximua, admonendo tibi literas nostras diriger 
Dominus enim noster lesua Cbristus nutlum legitur ad sui serv 
tium vioienter coegisse, sed humili exliortacione, reservata unicui 
que proprii arbitrii libertate, quoscumque ad vitam predeatinavi 
aetemam non iudicando, aed proprium sanguinem fundendo ab er- 



Item. Beatus Gregorius, ue eadem gena ad fidem violentia 
trahatur, in quadam sua epiatola interdicit. 



106. AhxmdfT II Tormtoritm iudimn docel, eoniimctionem eiiu cian 
Gonsanguinea in lertio gradu detesiobilem esse fUiosqtie, st inde fu6- 
rint, nec heredes iiec episcopos vel iudiees fieri posse. ^H 

CoU. Brit. Alex. ep. 40, 1. 1. fol. 45. ^l 

Torcatorio iudici. Crimen istnd, quod consanguineae tuae in 
tertio gradu coniunctus es, qnam ait divinia et humanis legibns 

' Ad haec, ni fallor, referenda Bunt ea, quae Aroulfus in Gwtis archiep. 
Mediolanensium in. c. 17, MG.SS, VIII. 22. narrat 



Alexandri n epistolae 107. 108 53 

detestabile, te ipsum oportet considerare, cum soboles ex tali con- 1065. 
iugio non potest subcrescere et, si filius inde fuerit, nec heredem 
legitimum recipi, nec in episcopalem cathedram vel iudicis dignita- 
tem debeat omnino promoveri. 



107. Alexander II Adamo confesso, sese ebrium ecclesiam incendisse, poe- 
nitentiam quinque annorum iniv/ngit. 

ColL Brit. Alex. ep. 41, 1. 1. fol. 45. 

Ade* penitenti. Confessus es, te per ebrietatem ecclesiam cum 1066. 
contiguis sibi domibus incendisse. Unde penitentiam** tibi, licet® 
non iuxta modum culpae, sed moderamine benigne pietatis iniunxi- 
mus. Cum enim ebrietatem pretendis, non argumentum excusa- 
tionis sed exaggeratio est summae accusationis. Indicimus itaque 
tibi penitentiam quinque annorum hoc modo: ab hoc die usque 
ad festivitatem sancti Martinii sexta feria ieiuna in pane et aqua, 
abinde usque in natale^ tres dies in epdomada, ab epiphania^ us- 
que in quadragesimam ieiuna diem unam, tota quadragesima dies 
tres, a pentecosten usque ad sanctum Martinum diem unam; et 
sic comple quinquennium. Hoc anno ecclesiam ne ingrediaris, ne- 
que communices nisi pro necessitate mortis. 



108. Alexander II Oervasio archiepiscopo Bemensi scribit de cUrico, qui 
omisso suMiaconatu ad diaconii et presbiterii honorem ascendit. 

Coll. Brit. Alex. ep. 42, 1. 1. fol. 45»». 

Gervasio Remensi archiepiscopo. Consuluit parvitatem nostram 1065. 
dilectio vestra super latorem presentium, qui in clericalibus officiis 
educatus subdiaconii gradum suscipere, diabolo obcecante, neglexit, 
et ad diaconii et presbiterii honorem cursu prepropero non ambi- 
ciose sed negligenter conscendit. In quo preceptum canonicum nos 
invenisse, non meminimus; consilium «autem ex prerogativa auctori- 
tatis apostolice damus, sicut olim super eodem negotio Eumaldo 
Constantiensi episcopo consuluimus.* Ab utrisque itaque, id est 
sacerdotali et levite, quos inordinate suscepit, officio suspendatur, 
donec congruo tempore intersit eis, qui ad subdiaconii benedicentur 

* Ane cod. Heuce Utteras ad virum, non ad /emmam missas esae, patet ex verbis 
oonfessns es, ideoque scripgi: Ade. ^ per pen. c. ° Unde — licet in loco raso. 

^ Nov. 11. » Dec. 25. » lan. 6. * JaflRS Eeg. ed. pr. 3441. 



54 Alexanuki II EPiBToi^E 100. 110 

1065. Lonorem, et cum eia Bnbdiacoiiatus accipiat benedictionem ; prius 
tamen discutiendus', si eius vita digna ofBcio habeatxir, et sic, si 
vitae canones non obviaverint, in.piiori ordinatione diaconus et 
presbiter teneatui'. Legimus enim in actibus apostolorum ^, ad sancti 
Petri predicationem CDmelium pro vite merito aute baptismum re- 
cepisse aancti spiritus donum. Divine igitur beuiguitatis clementia, 
qne Comelio dignata est ante baptismum concedere, quod purifi- 
catis fonte baptismatis specialiter'' solet infundere, neglecti ordiuis 
minime gratiam prohibebit, ita ut ceteros, qnoa subiit, reservet, si 
vita eius et scientia honori concordet. 



109. Akaxmder II Bodtdfo et Theotxddo presbUens permittit, ut, ^meopo 
non prohibmiR, amfUetttibus pomitentwm imponant. Addit de harba 
radenda et de missis eelebratiMe. 
Coll. Brit. Alex. ep. 43, in cod. Mue. Brit. Add. 8873 a. xn in. foL 46. 

>. Kodulfo et Tbeobaldo presbiteris. Super quibus uos voluistis 

couaulere, paucia devotioni vestre necessarium duximus scribere. 
Penitentiam coDfitentibus vobis causa religionis iniungere, quando- 
quidem vos igne diviui amoris fervere uou dubitamua, nisi episcopi, 
in quorum parroecbiis estis, prohibuerint, licentiam damus. De barba 
vero radenda, nisi voto aliquo constringimini , cura ceteris nostri 
ordinis idem servate. De missa in claustris vestris in locis vide- 

licet non sacratis" celebranda ■* qui° altare itinerarium'', nisi 

necessitate itineris^ vel ecclesie conbuste, canonum sequentes docu- 
menta, cuiquam uon coucedimus; in ipsis'' vero claustris construere 
consulimus. 



i 



110. Alexmtder U Autido ^HScqpo tncmdat, ut Bemardmn episeoptim, ab 
Hugotui Gfmlinali depositum, quia a simoniaco ordinatus ait. 
integrmn restituai. 

ColL Brit. Ales. ep." 71, L 1. foL 49^ 

1063 Autido episcopo. Couqnestus est Bernardus episcopus, Hugo- 

*nt nem cardinalem ob uuHam culpam nisi quia a symoniaco ordinatus 
■ faerat, eum' deposuiaae. Unde apostolica auctoritate fratemitati tue 

' aie cod. * out Bpititnaliter, m eod. spalit". " secraCin c. ^ eerba con- 

^toc loco exadinas ^aUi. "^ Biahop v, cl. corrigi vult aupcr. aio aitinerAriiua 0. 

' 10, 44. 



1066. . 



Alexandri n epistolae 111. 112 55 

mandamus, ut, congregatis conprovincialibus episcopis, causam dili- 1063 
genter discutias, et si* ita inveneris, ut pro alia culpa depositus *^* 
non fuerit, eum loco suo et episcopatui nostra apostolica fiiltus 
auctoritate restituas. 



111. Alexander II monasterii S. Dionysii libertatem, petente PhUippo 
Francorum rege, confirmat, 
In tabul. nat. Paris. Chartul. S. Dionysii LL. 1156. s. xni fol. 78^. 

Alexander episcopus servus sorvorum dei karissimo filio Ph(ilippo) 1066. 
glorioso regi Francorum salutem et apostolicam benedictionem. 

Quia devotionis tue studium erga matrem tuam sanctam Ro- 
manam ecclesiam exuberare cognovimus, ulnis te pateme dilectionis 
amplecti tuoque semper honori providere desideramus. Claret ergo, 
Francorum reges pro reverentia et devotione, quam exibuerunt beato 

Petro, gloria et honore^ 

inditiis representat, non solum de causis, quas nobis intimasti, sed 
de quibuscumque salva iusticia possumus, libentissime peticioni tue 
annuimus. Igitur monasterii sancti Dyonisii libertatem privilegiis 
antecessorum nostrorum munitam, unde nos rogasti, sicut in prete- 
rito anno auctoritatis^ nostre scripto firmavimus^, ita firmam illi- 
batamque deo adiutore ab omnibus inimicorum insidiis servabimus; 
et quia venerabilis locus ille a primordio sue fundationis anteces- 
sorum tuorum semper excrevit patrociniis ac muneribus, rogamus 
caritatem tuam, ut nocentium sibi presumptionibus munimen defen- 
sionis tue opponas sicque profectui eius provideas, quatinus non 
solum apud Deum sed et apud homines gratiam merearis et laudes. 



112. Alexander II Stepha/no episcopo Alvemensi scribit, poenitentiam in 
canonibus determinatam ohservanda/m, misericordiam vero pie poeni- 
tentibus non esse denega/ndam, 

Coll. Brit. Alex. ep. 75, 1. 1. fol. 49^. 

Stephano Alvemensi episcopo. Que in canonibus determinata 1606- 
est, penitentia est omnino observanda. Sed misericordie gratia, que 1067, 
nulla lege concluditur, nullo temporis spatio cohercetur, non est pie 

* si eadem (f) maima superscripsit. ^ sequUur lacuna gvmque linearum. *^ aucto- 
ritatem c. 

^ Bulla data d. 6. Mai. 1065; cf JaflR^ Keg. ed. princ. 3400. 



56 AlJ^XANDKI II EP18T0LAK 113. 114. H5 

1066- penitentibus deneganda, Pastoralis itaque discretionis est, unius- 
1067. cniuBCiue contrictionem cordis et doloria affectum magis quam tem- 

poria apatium atteudere, et pro meritis operum fructuque peniten- 

tiae misericordiae oleum adhibere. 

113. Akxamder II ordinaHones, ab Eustaeio Orimlatio q/tscopo in eede- 
sia Neapolitma facias, irritas demmHat. 
ColL Brit. Alex. ep. 76, in cod. Mua. Brit. Add. 8873 h. sn iu. fol. 50. 

1066— Clero Neapolitano, Ordinationes, ab Eustacio Orientano episcopo 

1067. nou legaliter in ecclesia Testra factas, poat restitucionem Leouis 

episcopi vestri omnino irritas et vacuas haberi decemimus. 



114. Alexander II Odolrico episcopo Paduamo respondei swper pcnitmtia 
AUnxonis prssbyteri, qui emn ma^e sua fomieaius sit 
Col. Brit Ales. ep. 77, I. 1. fol. 50". 

1066- Odolrico episcopo.i Rogabas, ut preabitero Albizoni preseutium 

1067. liitori miaericordiam impedentes officium miase concederemus. Sig- 
nificasti enim, eum cum matre sua fornicatum fuisse et, ob hoc pe- 
nitentia quindecim annorum accepta, septem iam annos explevisse, 
octo quidem adhuc auperease. Ex quibus unum sibi causa miseri- 
cordie tueque dilectionis precibus indulsimus. Ceterum licet iuxta 
canonum rigorem a aacerdotio' debeat onmino'' deponi vel, si qua 
ei misericoi-dia ait impendenda pro merito religiosae conversatioma, 
post peractam debeat penitentiam consequi, hoc tue discretionis 
arbitrio, solo respectu misericordiae, apostolica auctoritate relinqui- 
mus; presertim cum per te valeat clarius inquiri", quales peuitentie 
exhibeat fructua quantumque utilitati eoclesie sit necessariua. 



115. Aleaxmder II AdelaisiaA eomittssae nuniiat, Widonem Mediolanmseim 
in syrtodo deposilvm esse Astensemque electum, ab eo ordinaium, 
inler episcopos nvmerairi non posse. ^^M 

CoU. Brit Alex. ep. 79, 1. 1. fol. 51. ^H 

1066— Adeiaisie comitisse,^ Wido Mediolanensis et pro criminibus, que 

1067, comisit, et pro superbia, quia ae elevare contra apostolicam sedem 




AlEXANDBI II EPIBTOLAE 116. 117 57 

presumpsit, sancta sinodo id decernente, ab omni episcopali officio 1066- 
suspensus est: et quemadmodum Astensis electus vel esse vel dici 1^67, 
possit episcopus, cum a non episcopo minime sit benedictus , sed 
potius* maledictus, invenire non possumus; aut enim, quod fieri 
non potest, apostolicae sedis iusta et legitima auctoritas adnullabi- 
tur, aut ipse electus pro hac causa inter episcopos non numerabitur. 



116. Alexander II Hdinandum Lavdunensem edocet, patriarcham Con- 
stantinopolitanum h, Gregorii iudicium sustinuisse. 

Coll. Brit. Alex. ep. 80, 1. 1. fol. 51. 

Helinando Lugdunensi^ episcopo. Ut plenius in eius registro 1066— 
cognoscere potes, duobus Constantinopolitanis clericis cum patriarca 1067. 
suo litem habentibus, licet patriarcha superbus fuerit, iudicium ta- 
men beati Gregorii volens nolens sustinuit.^ 



117. Alexander II Altmanno episcopo Passaviensi scribit, Baimpuldum 
mxmachum, suhdiaconatu^ offido fungentem, dignam poenitentiam 
egisse itaqus ad ceteros ordines suhlimari posse, 

Coll. Brit. Alex. ep. 83, 1. 1. fol. 51. 

Altmanno^ Pataviensi episcopo. Presentium lator Raimpuldus® 1066— 
monacus ad nos veniens causam suam cum gemitibus et precibus 1067. 
enarrare curavit. Dicit enim se, instigante diabolo, claustrum mo- 
nasterii, ubi subdiaconatus fungebatur officio, deseruisse atque euuan- 
gelium, cuius officium nondum susceperat, ad missas* per ignota 
loca per aliqua tempora falsa ostentacione legisse. Sic tandem ad 
monasterium rediens penitentiam accepit, duas iam carinas effecit 
et lerosolimam causa orationis accessit. Quapropter, frater vene- 
rande, quia inique presumptioni, quam gessit, debita vindicta, ut 
dicit, ac digna penitentia successit, et quia limina apostolorum prin- 
cipum curavit adire, debet etiam per eos misericordiam sentire. 
Itaque si ita est, et si gravioribus criminibus eum non gravari et 
officio vitam illius noveris concordare, poterit nostro iudicio et per- 
missione ad ceteros gradus a tua caritate sublimari. 

* potias auperscriptum est, ^ Bemanno c, ° KaJpuldus c. ^ inisas c. 
^ vel Laudunensi (Laon). ^ Cf. JaflR^ ed. sec. 1257. 



r 



Alexandj 






i 11«. ll'J. 120 



1066- 
1067. 



118. Alexmutcr 11, Lafidvm Nwxi-imim, Lmidolfum Toriibulcnsem , Be- 
nedictum Bkarimsem, E(?j quetidam, ffpiacopos propter mria eri- 
mina deiectos esse, mmtiat. 
CoU. Brit Alex. ep. 87, in cod. Mus. Brit. Add. 8873 s. xii in. fol. 52. 

£k registro eiusdem.' Lantiuju Nucerinum cet. ut apud Mimi 
XHL 978. 

Laiidolfus' quoque Tortibulensis episcopus, quod, deposito mo- 
nastico habitu, simoniace et per iimbieioDem a.d episcopatum acces- 
serat, accnsatua atque confessus ab episcopali regimine et o£&cio 
est absque spe restitutionis eiectus. Ibi quoque aimili modo desti- 
tuit Benedictum Bicariensem episcopum, quod interdictum'' sibi a 
Nicolao papa celebrare presumpsit ofticium. Quendam etiam post 
hos E. episcopum", qui, ab uno solum episcypo consecratus nulliqae 
ecclesie designatus, quia passim sede vagabatur iucerta, eadem coQ' 
dempnavit sententia, 

119, Oregorius VU Alberto ahbaH, demticim diis per Ulleras coffitila, ad- 
iutorium sawm promitlit.^ 

Bibl. nat. Paris. idb. lat. 275 ad calcem inanu s. xi. 

1073— XP. G-regorius papa sei-vus servorum dei Alberto abbati salutem 

1085. et apostolicam benedictionem. Devotionem vestram circa apostola- 
tum nostrum litterae vestrae prodiderunt. Unde si vobis umquam 
quicquam nostri adiutorii fuerit necesse, sperate, nos libenter im- 
pendere. IUud vero, (luod dixistis, relinquimus in vestra voluntate. 
Valete. 



120. Qr^orius VH statmi de pomtentia mjungmda ekrieis, qui arma 
arripuerinl ac kom'iadium perpel^avetrint.^ 
BibL uat. Paris. ma. lat. 8922. fol. 173 tnanu a. xiex. vd xii in. 

1073- Gregorii papae VJi.' Si quis clericus contra patrum regulas 
1085. (et ) ordines arma arripit et bomicidium peipeti'at, Iiuiaa- 

* LandofoB c. ^ mterdictuB e. ' Quedam eHnm phos eepm e. Biahop lu» 
Eerbui epileopia» nomine Piehos aignificari ptOal: Ermild lcgit tn Nmen .irchU V. 344: 
pret«r lioii E. eptflcupum. ' Piitium haiai deeiilalia pmiem edidt »i Neaei AriAiB VIL 

163. ° Verba, quae aaptiaiiur, et epl . . . oinanorura librm-BUi emdere oblitiu «w tniMW- 

' I. e. Alesandri II. ' Hae littcrae, cum in codice manu s. XI exarato 
inveniantur ncc acribendi genua a Be^tttri xtilo alienum ait, GregorioVII attii* 
buendae videntur. 



UBBANI n EPI8TOLAE 121. 122 59 

modi penitentiani sibi iniungentes carceri XL diebus mancipandum 1073- 
decrevimus; deinde ecclesie gremio inter laicos miserationis intuitu 1085. 
sociamus; deinde penitentiam Xllll annorum imponimus, sed 11 
accipimus ita, ut proximo quadrigenio a dominici corporis et san- 
guinis et omnium camium abstineat perceptione. Quartam et sex- 
tam feriam in pane et aqua et crudis herbis ieiunet; quadragesimali 
tempore secundam et quartam et sextam feriam eodem tenore ob- 
servet; unam quadragesimam ante natalem domini annuatim per- 
solvat. Ceterum si in regulari monasterio monachus effici voluerit 
sive in regulari canonica esse maluerit, hec omnia in abbatis sui 
vel decani potestate consistit, ita tamen, ut quicquid horum fiierit, 
ipse ulterius ad gradum ecclesiastici ordinis non promoveatur nisi 
per gratiam. 

121. Urhanus 11 Petrvm episcopu/m Teirrcuymmsem docet, multa non esse 
mala, quia sine mala intentione fiant, 

CoU. Brit. Urb, ep. 4, 1. 1. fol. 142^. 

Petro Terracinensi ^ Multa videntur mala, que mala 1088 

non sunt, quia mala intencione non fiunt. Legimus in actibus apo- Apr.— lun. 

stolorum, quod beatus Petrus** post commune decretum non servan- 

dae legis observatorem se ipsius dispensatorie tantum et ob solum 

odiimi ludeorum tantum vitandum pro loco et tempore simulaverit;^ 

et Paulus apostolus oportunitatis causa discipulum circumciderit, et 

se ipsum postmodum timens, a ludeis occidi, ritu ludaico in templo 

purificaverit.2 

122. Urbcmtcs II Medi(olwnensihm) scribit, qttam sit periculosum, a Eo- 
mama ecdesia dissentire, 

CoU. Brit. Urb. ep. 13, 1. 1. fol. 144. 

TJrbanus clero medi ° (S)citis namque, quantum sit pe- 1088(Iul.) 

riculi, a Romana dissentire ecclesia, quante salutis exposito* eidem 
ecclesie pacifice atque humiliter obedire; teste nimirum clarissimo 
Christi candelabro, patre videUcet vestro sanctissimo Ambrosio, he- 
reticum esse constat, qui a Romane fuerit ecclesie conpage seiunctus. 

^ Avt episcopo aub electo aupplendmn est. ^ P cod. ^ Supplendum videtur 

in kunc modum: Clero et populo Mediolanensi. ^ mendum certe contmet. Carolm 

Rodemberg auspicatw: quaatam saluti expediat. 

* Galat. 2, 12. ^ Act. apost. 16, 3 et 21, 26. 



\i^ 



60 Ukbani u epibtoijb 123. 124 

123. Vrbanus II clena?i popuhmi^ue S. lacobi repn^iendit, quod loeo 
episcopi inctmxrati Petrum ivmstyrem sibi pratpoin siverint. Ai 
de interdieto dioecesi inpmcio. 
Coll. Brit. TJrb. ep. 19, in cod. Mvis. Brit Add. 8873 b. xn in. fol. 145. 

1088 Urbamis clero et populo s(aiicti lacobi}." Anditum nostrnm 

(Oct. 1j,) impgj. ex partilius Testris rtimoi' ne&,ndiBsimus perculit, quod vide- 
Kcet episcopo vestro^, capto et vinciilis posito ac depoBito, alium* 
io loco eius vobis passi fueritis superponi; quod omni adversum 
iusticiae pati nos minime credideritia, qui locum defendende iusticie 
retinemuB indigni. Tantum igitur facinus Deo canonibusque pror- 
Bus advei^sum ex Dei et canonum auctoritate cohibentes, vobis omni- 
bus precipiendo precipimns, ne ullam ultra invasori illi obedientiam 
deferatis. Preterea omui iure eccleaie divina omnia officia inter- 
dicimus preter baptismum et consignationes infantum et penitentias 
et obsequia mortuorum; tandiu ab omnibus preter hec divinis mi- 
steriis'' abstinebitis, donec eductus e vinculis episcopus dignitaii 
pristine restituatur, et sic coram nobis" vindicandus et canonice 
disquirenduB adveniat. _ 



124. UrhamMs II Peirum vmasor&m eceksiae S. laeobi deponit et wih 
praesmtiam suam evocat, 

ColL Brit. Urb. ep. 20, 1. 1. fol. 145. 

1088 Urbanus Petro invasori.''^ Pervenit ad aures nostrae, qnod 

(Oct, 15.) veliementi animum merore conplevit, te scilicet contra omne ius et 
fas episcopatum sancti lacobi, episcopo* capto et in vinculis posito 
ac deposito, invasisse; quod, quia sanctis est canonibus omnino con- 
trarium et omnino divine hnmaneque iusticie refragatur, inultum 
pati omnino non possumus. Te itaqae, tanti facinoris presumptorem, 
canonica adbuc, quam promereris, sententia suspendentes, ab omni 
pontificaii et sacerdotali officio prorsus vacare, apostolice potestatis 
auctoritate precipimus, quoad nostre te presentie representea de 
tanto coram nobis scelere responsurus. 

• /ii cod, a; cetara a bSiliopega oiiciaa mtnt. ^" injstiiB c. ' vobiB e. * cmL 
inv, ceteroi bibCiopega ddevit aOerat. 

' Didaco, cf. Jafffi Eeg. ed. princ. iQ'2'2. ' Petnim. 

S. lacobi Compoatellanae. ' Didaco. 



Ubbani n EPiSTOLAE 125. 126 61 

125. Urhanus U Bemardo abhati mandat, cum absmtibus primlegia non 
tritmantur, ut morho impediente priorem mittat. De professione 
priori S. Antonini eochihmda addit. 

CoU. Brit. Urb. ep. 24, 1. 1. fol. 146. 

Bernardo ab .... monasterii.» Quia consuetudo Romane aeccle- 1088 ex. 
sie non est, ut personis absentibus privilegia formentur, id distuli- 
mus exhibere. Si ergo tu, karissime fili, egritudine sicut dicitur 
impediente, ipse nobis tuam non poteris exhibere presentiam, prio- 
rem mitte et cum eo personas, quas ipse iudicaveris. De profes- 
sione unde nos per legatum consuluistis, id vobis respondendo con- 
sulimus^, ut prioris sancti Antonini, a quo ordinem accepistis, ....^ 
vos victuros regulariter promisistis, donec Deo adiuvante religioso- 
rum virorum consilio de propria congregatione magistrum et prepo-i 
situm vobis eligere valeatis. 



126. TMmms II Petro episcopo Pistoriensi scribit, subditorum esse, „du- 
hitationis nodos patienti inquisitione dissolvere^^, non autem redar- 
gu£re; de multis mim rehus a praelatis varie pro tempore oc per- 
sonarum quulitate iudicari, Se purgat, quod Daibertum diaconum, 
ah archiepiscopo eaxxymmu/nicato ordinatum, episcopum Pisanum 
consecraverit, 

CoU. Brit. Urb. ep. 30, 1. 1. fol. 147. 

Urbanus Petro Pistoriensi^ episcopo.® Debent subditi secun- 1088 ex. 
dum beati lob^ sententiam dicentis; Bem, quam nesdebam, diligen- 
tissime investigaham , dubitacionis sue nodos morosa et patienti in- 
quisitione dissolvere, non autem in ea redargutionis aut culpationum 
manum extendere. 

Item. (M)ulta ecclesie principes pro tenore canonum districtius 
indicant, multa pro temporum necessitate patienter tolerant, multa 
pro personarum qualitate moderanter dissimulant. Si enim semper 
protracto nervo arcus extenditur, segnius ea, in quae ad tempus 
intendendus est, iaculatur. Per apostolos siquidem communi est 
sententia lerosolimis confirmatum et per Paulum et Bamabam, fra- 

* BkoaXd in Nmes Jrckw V. 359 lacimam ita mpplevit: abbati Maioris monasterii. 
^ oonsiilamiis c. ^ Verba quaedam hoc loco exicidiase patet. ^ Pistor c. ® In 
aUis camonum codd. fra,gmefnta kuius epistolae sunt inscripta: Petro Pistor. ep. et Kustico 
abbati Vallis UmbroBae, aut smUiter. 

* 29, 16. 



62 ITrbasi n epirtolae 127. 128 

1088 ex. tribus per Asiam destinatum, ne (luisquam ad fidem veniens cir- 
cumcisioni legis haberetui' obuoxins.i Ipse etiam Paulus ad Gala- 
tliay: Si drcmncidimini, inquit, Ohristus vohifi rdl proderiiJ 

Item. (M}ulta etiam a sanctis patribns pro tempore immutata 
scripturarum testimonio comprobantur, sicut sancte Eomane eccle- 
siae, cui Deo auctore deaervimua, sanctus pontifex Leo neopbitos 
ad summi aacerdotii gradum permisit ascendere, quos Pauli a 
voce. palam eat, ab eodem officio inhiberi.^ Sicut etiam Arr 
legimus, posttjuam conversi sunt, in suis officiis manere permissos. 

Item. Seripsistis nobis eel. ut. ap. Man.fi XX. 044." 



127. Urbanus II aiidam de sacrijiciis sclmiaticoniin scriUt. ^H 

CoU. Brit. Urb. ep. 34, in cod. Mua. Brit Add. 8873 a. xn in. fol. 148". 

1089 iu. ... mlis .... tano". Eorum, qui in ecclesia ordinati snut, aed 

ab ecclesia per scismata discesaemnt, sacrificium secundom patruni 
auctoritatem non exsufflamus. 



12B. Urbanus II elerwm popuhtmque Bergomatem, qui sint s 
appeUandi quoque modo crimm simoniae luatur_. edooet. 
Coll. Brit. Frb. ep. 39, 1. 1. fol. 150. 

1089 Urbanus clero et populo Pergamensi. Auctoritatis nostre sta- 

Apr.-Iun. tuta noveritis, quia oranes symoniaeos a prave acceptis rainisteriis 
et ab ecclesiarum poteatate removemus. Eoa autera symoniacos di- 
cimus, qui vel precio vel promisaione vel precibus vel servicio eius 
gratia intencionia" impenao .ordines vel honores ecclesiasticos emisse 
uoscuntur. Quos autem omnino ab emptis officiis removendos'' ca- 
nonica sanctione precipimus, neque eis in ecclesiis, quas emerunt, 
potestatem habere aut ministrare facultas libera concedatur, sed, ut 
perfecte peccatum suura defleant et divinam" sibi gratiam reconci- 
lient, ad alias ecclesias vel monasteria transeant et se sub disci- 
pliue regularis cohercione servientes'' spiritualis milicie exerciciia. 
raancipai'e procurent. 

* Inscripttonest a h&liopega jiattilatam Ewald aia mpplmit »< Neuts Arahie V, 3S3: 
(.'omill Salenutano. Biskop veto non OErqiaii , . ■ mliB, Hd: . . . mliB. ^' 

' divina c. "^ eie icripn pro servantcs oo<t. 

' Act flpoat 15, 22 sq. ' Galat. 5, 2. '' 1 Timoth. 3, C. 
Reg. ed. princ. 4027. 



Uebani n EPiRTOLAE 129. 130. 131 63 

129. Urbamcs II Willelmum regem Anglorum vituperat, quod episcopum 

Du/nelmensem sede eapulerit eumqus iudieium papae postulantem 

prohibuerit, quominus ad sese accederet. Quem ut in integrum resti- 

tuaty kortatur, 

CoU. Brit. Urb. ep. 40, 1. 1. fol. 150. 

Urbanus Willelmo» Anglorum (regi).» Audivimus, te Dunelmen- 1089 
sis ecclesiae presulem^, nuUis iustis precedentibus causis, episcopatu Apr.- lun. 
proprio expulisse, et rebus suis expoliatum contra canonum scita 
ad questionem iudicii coegisse, et Eomanam audientiam postulan- 
tem multis modis, ne ad nos veniret, detinuisse. Quod nobis omnino 
grave esse, ne dubitaveris, quia contra Dominum et contra sancto- 
rum decreta patrum id omnino esse conspicimus. Tuam ergo di- 
lectionem rogamus et apostolica auctoritate precipimus, ut Dunel- 
mensem episcopum episcopatus sui ditione restituas, reinvestias et 
post eum cum legitimis accusatoribus , si qui sunt, ad nostram 
audientiam venire permittas. 



130. Urbanus II Sancium regem Aragonensium laudat, quod regnum 
suum Bomamae ecclesiae tributarium fecerit. Hortatur, ne neptem 
invitam cuidam in matrimonium det. 

CoU. Brit. Urb. ep. 41, 1. 1. fol. 150^ 

Sancio regi Araconum. Fili in Christo karissime, maxime gau- 1089 2 
demus, quia te erga Eomanam ecclesiam adeo devotum agnovimus, (^^^^ ^) 
ut caput ipsum tuum et omnes, qui sub tua dicione continentur, 
eidem ecclesie tributarios feceris. Quod profecto tibi regnoque tuo 
maximo futurum emolumento,^ nuUo modo dubitaveris. 

De neptis tue cet. ut in Qratiani deer. C. XXXI. qu. 2. c. 3.^ 



131. Urbanm II episcopo cuidam respondet: decernat ipse, qui lapsorum 
clericorum in integrum restitumdi sint. 

Coll. Brit. Urb. ep. 42, 1. 1. fol. 150^ 

no® episcopo. Si quem lapsorum, presbiterorum videlicet, 1089 

diaconorum^ ac subdiaconorum pietatis et ecclesie utilitatis intuitu (lul.)^ 

^ Syllaba mo et vox regi culpa bibliopegae deletae mnt. ^ emolumentam c. 

'^ Inscriptionem \bibUopega nmtiUmt. ^ diacorum c. 

^ WiUelmum. ^ Tempus liquet ex buUa Urbanill, rogatu Sancii regis 
die 1. lul. 1089 data, ap. Bamon de Huesca Iglesias de Aragon VII. 458. Cf. 
JaflR§ ed. siec. sub dato. * Cf. JaflfiS ed. princ. 4113. * De tempore vide 

epistolanun ordinem in secunda regestorum editione constitutum. 



i 132. 133. 134 



1089 pro vite melioris evidenti probitate conveniat in gradui 
(lul.) reparaii, tue potius pmdentie intererit estimaiidum. 



132. Urhaims II arehiepismpo Iloiomagensi niandal, ut vi 
qui unwm, pomitentiae amiwn in eimlio pm-egerint, ceieros a/nnos in 
patria mwnere eoneedat. 
CoL Brit Urb. ep. 43, in cod. Mus. Brit Add. 8873 a.xn in. fol. 150". 

1089 {Willel)mo {Rotomajgensi ■ aj'chiepiscopo. Mandamus fratemi- 

I C'^'-) tati tuae, ut filiia, noati^arum latoribus litterarum, ea misericordia 
condescendas, quatinus, postquam unum indicte penitentie anpiim 
in exilio peregerint, ceteros eia in patria servare concedas, ita 
fcamen, ut'' eis pro exilio aliquid exiguum ad penitencias adicias; 
quoniam quidem uxores et filii, mater etiam vidua eorum snstenta- 
culo, prout ipsi apud nos laorimabiliter subgesserunt, plurimum in- 
digere noscuntur; ai tamen, ut ipsi retulerunt, coniugii vingculis*^ 
astringantur, ne forte eorum coniuges, quod absit, fomicationis .pre- 
cipicio demergantur. 

133. Urbatms II cUrum Elenmsem armis militaribus uti el be?wficia 
ecclesiastica sine episcopi coneessione relinere vetat. 

CoU. Brit Urb. ep. 46, 1. I. fol. 151. 

1089 Clero Alano. Clericis igitur, qui in vobis aunt contra canoni- 

.ul.-SBpt. cam diacipKnam arma militaria baiulantes et poasessiones aut ho- 

norea ecclesiasticos sine concessione antiatitis* retinentes, denuncia- 

mus in nomine Domini lesu, quatinus ab huiusmodi flagiciis desi- 

naiit et sni antistitis precepta custodiant, ^^M 



134. Urbanus II Tiirgiso episeopo Abrincensi numdat, iudicel super «iOa 
Oruce inter fratres S. Miehadis et Harseoiiimt milHeim. 
BibL pabl. Abrinceus. cod. 82 in folio praeflxo manD b. xn.^ 

1094 Urbanus episcopus aervus aervorum Dei dilecto fratri T(urgieo) 

Oct. 13. Abrincensi episcopo salutem et apostolicam benedictionem. Venit 

ad nos Haracoitus miles, super quo mouachi sancti Micbaelis^ nuper 

' Jimeriptionaa a bSilioptga miUihtam ratHiiit BreiiUni in Neaei JrMe V. 69$ ad 
p. 364. " nbi c. ' tic aod. " MHn mM Leop. Deliale V. 10. 

' I>e tfmpore vide 3aif(: Rog. eil. sec. ' Artaldi. " Tlp periculo nurili 



UeBANI n BPI8TOLAE 135 65 

apud nos conquesti sunt, quod villam, que Crux dicitur, eis violen- 1094 
ter abstulit, et cum eo tractavimus, ut villam eamdem predictis ^^*' ^^- 
fratribus restitueret; tandem fide et juramento firmavit quod usque» 
ad pentecosten proximum^ in curia tua tuo se conspectui presentaret 
et curie tue judicio eisdem firatribus justiciam exhibiturus. Presen- 
tium igitur litterarum auctoritate dilectioni tue precipimus, ut nulla 
gratia, nuUo favore, nullo timore dimittas, quin utriusque causam 
plene discutiens justiciam inter eos Domino largiente perficias. Quod 
si in curia tua causa hec diffiniri non poterit aut ad curiam Ro- 
thomagensis autTuronensis archiepiscoporum^ prefatus miles eisdem 
monachis justiciam facturus infra eundem terminum, sicut firmavit, 
accedat. Dat. Pisis III Idus Octobris. 



135. Urhanm II episcopo Argmtinensi nuntiat, Adelh&idam in synodo 
Bomana sanctis ascriptam esse, Memoriam eim dmbm diebtis, mde- 
licet depositionis ac canonisationis, celebrari itcbet, 
Ex cod. Wdssenburg., nunc Wirzeburgenai Th. F. 34 fol. 85 s. xn.^ 

Urbanus episcopus servus servorum Dei 0(ttoni) Argentinehsi 1089- 
episcopo et confratri nostro salutem et apostolicam benedictionem. 1099. r 
Ex consideratione pastoralis cure, quam ex ministratione apostolice 
sedis querimus, cui Deo auctore licet indigni deservimus, ecclesia- 
rum, que usquam sunt, profectui invigilare ac fidelium postulationi- 
bus equitatis assensum prebere necessario compellimur, nec dJirita- 
tis viscera deserere, ne dominico gregi debite consolationis suflfragium 
videamur subtrahere. TJnde visis litteris tuae dilectionis, prout 
ipsa res poposcit, satis digne tue petitioni condescendentes, que 
fi-aternitas tua a sede Romana quesivit, hoc annuente Deo summo 
studio magnaque devotione ecclesia Romana concessit. Vere quia 
dignum est, ut quos® Deus veneratur in celis, eosdem sincera laude 
homines venerentur in terris, Adelheidam,^ cuius miracula per litteras 
tue caritatis cognovimus, necnon multorum autenticorum hominum 
testimoniis affirmata vera esse didicimus, dignis laudibus fratrum 
nostrorum episcoporum ceterorumque freti auxilio in synodo Romana 
intronizavimus, atque duos dies in honorem Domini nostri pro ejus 
celebrare^ memoria Romana auctoritate iussimus, diem videlicet ejus 
depositionis et diem, in quo Romano concilio eam intronizare placuit. 

■ quousque c, ^ Descripait Ph, Jaffi, in cmus schedis reperi, '^ que c, ^ aic cod, 

^ Mai. 13. * Wilhehni et Kadulfi. ^ imperatricis a. 999 defunctae, 
cuius epitaphium ab Odilone compositum in eodem codice supra laudato ex- 
stat; vide MG. SS. IV. 635. 

LoBWKNFSLD, £pi8t. Pont. Bom. 5 



«5- 

i 



66 llEBAiri n epi8tola.e 136. 137 

136. Urbanus 11 Quacdinum abbatem a eongregaUone Statndaimanlensi 

eledum confirviat; indulget els, ut ckricos a sekismaticis vel 
eommunimtis ^iseqpis t^enimtes Jitere suadpiant. 
Bibl. nftt. PariB. Chartul. 8. Petri de Monte hct. a- 1392., mH. lat. 
1S866 fol. 7. 

1096— Urbaiius episcopus aervus servorum Dei dilectis filiis canonicis 

lUyy jg Standalmont et familie eorum salutem et apostolicam benedictio- 
nem. Heligionis vestre peticionem, quam nobia per confratres vestroa 
et coucanonicos suggessistis pateme beuignitatie affectu suscepimus. 
Electionem igitur, quam de confratre vestro Gruacelino unanimiter 
vos fecisse sigEificastis , litterarum praesentium aseertione flrmavi- 
mus. Neque enim de -vestre religionis sinceritate difSdimus, quiu 
universa, que agitis, Dei zelo et oculo simplici faciatis. Ipsura ita- 
que vobis in priorem ac magistrum preesse constitaentes congrega- 
tioni vestre et devote recipiendum et humiliter audiendum cum pre- 
sentibus gratie nostre indiciis remandamus. Per ipsam vos, fllii 
in Christo karissimi, tamquam presentea spiritu commonemns, ut 
acceptam divinitus gratiam bonis semper operibua prosequamini, 
et posteriora obliviscentes iii ea, que ante suut, plenis vos inten- 
tionis passibus extendatis, scientes procul dubio, si quid largiente 
Domino in suscepto proposito viriliter persistatis, neqnaquam vobis 
apostolice sedis protectionem et gratiam defutui'am. A scismaticia 
vel akcommunicatis episcopis venientes clericos ut libere suacipiatis 
sine quibuslibet episcoporum ipsorum scriptis, dilectioni vestre liceu- 
tiam per presentes apices induJgemus. De catholicorum vero epi- 
scoponim clericis non aliud vobis concedimus aut negamus, uisi 
quod per cetera canonicorum regularium loca fieri consuevit, Omni- 
potens Dominus in suo vus amore custodiat et ad caminum suum, 
qui in Iherusalem est, examinatos igne Syon pervenire concedat. 
Datum XTIT T Kal. Augusti. 



137. Urbanus II Httcris ad Ivonfm Carmtcmem e/ Ramnulfum Santo- 

nensem episcopos interdicit, nt quis in fratres Vindoeimtnses aii- 

quam potesiatem exerceat vel de rebits monasterU quicquam auferat. 

Bibl. nat. Paris. mn. lat. 12780 fol. 262 manu 8. xvu. 

1099 (?) Urbanus' episcopus servus servorum Dei venerabilibnB e^- 

Mart. 14. g,;opis I(voni) Cai-notensi et Ii(amnulfo) Santonenai salutem et apo- 

Tempus tiquet es Jaff(! Reg. ed. pr. 416i>. ' An fida nt epistola baec 
haud acio; minim Bane est, quod et Urbani 11 bulla a. 1094 (JaffSed. pr.4123) 




Paschatjs n epistolae 138 67 

stolicam benedictionem. luxta sanctorum canonum sanciones non 1099 (?) 
ignotum vobis credimus quid» ultionis maneat ecclesiastici ordinis ^*rt. 14. 
viris apostolice sedis praecepta spernentibus^. Ipsi enim Arvernensi 
concilio^ affuistis, in quo, residentibus nobis, Galliarum episcopis 
dictum est, et praesentium litterarum auctoritate firmamus, ut epi- 
scopi vel archiepiscopi super quemlibet monachorum Vindocinensis 
monasterii potestatem aliquam exercere sive de rebus eiusdem loci 
quicquam distrahere non praesumant. Monasterium ipsum et res 
ad monasterium pertinentes beato Petro et eius Romanae ecclesiae 
in allodium et patrimonium oblatae sunt, ut, quicquid sine licentia 
Romani pontificis distractum sive diffinitum fuerit, irritum erit. 
Praecipimus ergo, ut, quod dictum est, omnino teneatur nec quic- 
quam illud agere praesumatis. Sane, quod vobis dicimus, ceteris 
quoque episcopis praecipimus observandum. Si quis vero aliter 
fecerit et satisdare® contempserit a sanctae ecclesiae liminibus ar- 
ceatur et usque ad satisfactionem excommunicationi subiaceat. 
Datum Romae 11 Idus Martii. 



138. Paschalis II Gaufrido episcopo Andegavensi offmum sacerdotale inter- 
didt, donec Maiori-monasterio de rapinis in castello Calumna faetis 
satisfeeerit, Praedpit, ut a derids suis praebendam S. Leonardi 
Camiliacensem fratribus restitui ivbeat, 

Bibl. nat. Paris. 1) ms. lat. 12878 fol. 372, 2) ms. lat. 12880 
fol. 20^; duae copiae a Martenio factae. 

Paschalis episcopus servus servorum Dei dilecto fratri Gau- c. 1100 
frido^ Andegavensi episcopo salutem et apostolicam benedictionem. Nov. 20. 
Neque litteris praedecessoris nostri sanctae memoriae TJrbani^ 
neque pollicitatione, quam coram eo fecisti, neque nostra praeceptione 
motus es, ut Maioris-monasterii fratribus aut salis pretium redderes 
aut convenientem concordiam faceres. Tandem ergo tibi sacerdo- 
tale officium interdicimus et castellum illud Calumnam, in quo salis 
rapina facta est et in quo eiusdem rapinae ministri habitant, a di- 
vinis officiis sequestramus praeter puerorum baptisma et morien- 
tium® poenitentias, donec aut pretium reddatur aut competens con- 

* quod c, ^ spernentes c. ^ enim dare c. <* G 2. ® mortuorum 2. 

et Paschalis II privilegium a. 1100 (Jaffe 4352) pro monasterio Vindocinensi 
Tino eodemque loco et die (Romae d. 14 Mart.) data sint ac Urbani epistola 
nostra. Cf. etiam Jaff(§ 4351. 

^ 1095 Nov. 18—28. « II. 



C.1100 cordia comparetar, Praeoipimus etiam iuxta ArverQensia decreta 
Hov. 20. concilii,! ne pro altari, quod iidem iratres apud Dalmariacum posfii- 
dent, personam ulteriua requii-aa, quia (juod a praedecessore uosti"0 
salubriter prohibitum est, tam tibi quam ceteiis epiacopis et episeo- 
porum ministris disti^ictius probibemus, neque ulteriua de altari illo 
monachis ipsis moleatiam interas, sicut iu supradicto concilio de 
tricenaria' altarium possessione constitutum eat,i Clericis etiam tuia 
tam ex nostra quam ex tua parte iuterdicito, ne praebendam S. 
Leonardi apud Camiliacum, quam contra eorum calunmiam retinent, 
ulterius retinere praesumant,'' Datum Romae XII Kal, Decembris," 



130. Pasebalm II Pdro dmuiiio eastri CamiiUaeensis mandai, ui frati-l- 
bus Maioris-mmiasierii de ecclesia S. Leonardi satisfaciat. 
Bibl, nat Paria. 1) ma. lat, 12878 fol. 372. 2) nis. lat 12880 
foL 20*'; du&e copiae mauu Martcuii factae. 

L Pascalis episcopus serrus servorum Dei P(etrfi) castri Cami- 

liaci domino aalutem et apostolicam benedictiouem. Fratres Maio- 
ris-monasterii de ecclesia sancti Leonardi apud Camiliacum non 
parvam injuriam per violentiam tuam a te sustinuisse conquesti 
sunt. Sed laetamur, quod te ipsum nunc id recognoscere et se 
a te diligi assenint. Mandamus ergo atrenuitati tuae, ut de eccle- 
sia illa monaclios revestias eo tenore, ut, si clerici ipsi contra 
eosdem monacboe clamaverint , ante nos aut ante legatos nostros 
tempore competenti respondeant. De cetero monemus, ut monachos 
ipsoa, aicut coepisti, diligas et veneratione debita complectaris, qua- 
tenus Dei et nostra beuedictione perfrui merearis. Vale. 



140. Pascliali« II Alfatio archiepiiropo Sakrnitano pftwitttt, ut ni par- 
oeeiis quibusdat», vhi prc^ter hotnhmm ejnffuilutem diffmtas episco- 
palis Eessaverii, denuo episeopos 'matttuat. 

Bibl. nat, Florent. eod. H. IV. 495. b. xti— xvii. 

1102 Dflc. Pascbalis episcopus servus servormn Dei venerabili fratri A(l- 

1'auo) Saleruitauo arcbiepiscopo salutem et apostolicam beuedictio- 
nem. Quoniam iufi'a termiuos archiepiscopatus vestri quedam par- 

* tiigenariB 1. ^' iiHflit pod. 1: Ex cartaria Cainiliacensi. ' ilatum doctt lit 1. 
' 1095 Nov. 18—28; cttnon de tncenaria altarium poBseBgione tegitur in 
Grationi decr. C. I. q. 3. c 4 et in Moris et Blanc CHrtul. de L^xius I. 'M7. 



Paschalis n epistolab 141 69 

rochie esse noscuntur, in quibus peccatis accolainim exigentibus, 1102 Dec. 
cessante populi multitudine, cessavit dignitas episcopalis, postulavit 
dilectio vestra, ut, quia omnipotentis dei misericordia subveniente 
replete sunt populo, sicut eo cessante cessavit et dignitas, ita eo 
replete dignitatem reciperent, quam amiserant. Nos autem postu- 
lationibus vestris annuentes, quia populi multitudinem tantam esse 
audivimus, ut eis cura pastoralis sit necessaria, vestre fraternitati 
concedimus, ut ibi restituatis episcopos, ita quidem, ut canonica 
auctoritate prevideatis ordinatos et ordinandos, ne ibi nomen episco- 
patus vilescat.i 



141. Pasdialis II Casae-dei et Anianensi abbatibus de cella Oordani- 
censi litigantibus praedpit, ut d. 25, m, Maii Valentia^n ad iudi- 
dum episcoporum quxyrundam accedant 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 13816 s. xvn fol. 72»». 

Paschalis episcopus servus servorum Dei venerabilibus filiis 1107 (?) 
Casae Dei et Anianensis monasterii abbatibus salutem et apostoli- Febr. 10. 
cam benedictionem. Querelam, quae inter vos agitur de cella de 
Grordanico, fratribus et coepiscopis nostris Gu(idoni) Viennensi, 
A(rberto) Avinionensi, Eu(stachio) Valentino, I(smioni) Diensi nove- 
ritis esse commissam. Vobis igitur per praesentia scripta praeci- 
pimus, ut octavo Kalendas lunii proximi, omni occasione seposita, 
ad eorum iudicium Valentiam convenire curetis.^ Quod si forte 
datorum* iudicum unum aliquem deesse contigerit, nolumus occa- 
sione hac iudicium intermitti. Quod enim a tribus unanimiter iu- 
dicatum ftierit, nos ratum habebimus. Omnino enim volumus ut 
de Gordanico lis omnis inter vestra monasteria sopiatur et cui iure 
competit cellae possessio confirmetur. Si qua vero pars subire iu- 
dicium recusaverit, causae deinceps actionem amittat. Datum Albae ^ 
nn Idus Febr. 

* Vide vn ep. d. 27. Nov. 1114 data: quos vice nostra iudices dederamus. 

^ Epistolam Beneventi m. Dec. 1102 datam esse, ex autographo docet 
Pflugk-Harttung Iter Ital. p. 208. ^ Ad hoc iudicium pertinere videtur in- 

strumentum (1107 lul.) in Gall. Christ. VI Instr. p. 297. ^ Videtur in Gallia 

sita. In bulla enim data d. 12. Apr. 1113 (Jaff(g ed. pr.4709) Paschalis II ita 
loquitur: „Eapropter opportunum duximus, dum in Galliarum partibus mora- 

remur, controversiam illam Arberto Aven., Eustachio Valent., Hismioni 

Diensi episcopis discutiendam committere. 



70 PASCHALIS II EPISTOLAE 143. 143 

142. I\ischalifi II infra terminos monaaterii 3, Tkeofredi hominem popi 

vel alias iniimaa perpttrm-i velat, VuUim-mo abbate et Pontio episcopo 
Aniaensi petentihua. 

Bibl. nat. Paris. Cartul. de Tnbbaye de Monestier-en-Velay s. xvii. 
me. lat. 5456 A fol. 12. 

1107 Paschalis episcopuB servus seiTorum Dei dilectis iiliis Vul- 

lul. 20, liernio abbati et monachis sancti Theofredi salutem et apoatolicam 
beuedictionem. Postulationi vestrae etiam coufratria nostri Pontii 
Aniciensis episcopi petitio sociata est, ut loca monasterio vestro 
proxima' nostrae confirmationis sententia muniremus. Sicut ergo 
idem frater noster Pontius episcopns ex providentia episcopalis of- 
ficii instituit, nusiiue observanda in perpetuum sanctione sancimus, 
ut a rivulo Colentia usque ad rivulum Ausoniae et a villa Booaria 
usque ad villam Caprariae, inter quos terminos monasterium beati 
Theofredi situm est, nemo aliiinem bominem capere, depraedari, in- 
ailire aut disturbare praesumat, nemo ignem immittere ant rapinas 
andeat exercere. Si quis autem huins nostrae'' conatitutionis teme- 
rarius violator extiterit, vincuto excommunicationis teneatur adstri- 
ctuB, donec omnipotenti Deo et eiusdem monaaterii fratribus emen- 
datione congi'ua satiafecerit. Datum XIII KaJ. Augusti cum eaaet 
in G-allia apud Valentiam," 

143. Paschalis 11 mfmarhi-s Casalis S. Petn signi/iml, Andream nbbatcm 
simamae (rimini imi esse obnoxium, eosqne monasterium derelm- 
quere vetat. 

Bibl. nat. PariH. iub. lat. Ili744 a. xvn fol. 183. 



1099— Paachalis episcopus servus servorum Dei monachis 

fr} sancti Petri salutem et apostolicam benedictionem. Audivimus ab- 
batem vestrum cum canouicis S. Cyrici quoddam placitum contra- 
xisae, quod quidam vestrura in simoniam convertere nituntur et hac 
OGcasione monasterium exire deliberant; quae nimirum causa a priore 
vestro coram fratiibus noetris est posita. Viaum est autem nobia, 
idem placitum simoniaci flagitii nihil babere si, ut ab eodem fratre 
relatum est, se rei veritaa habet, Mandamus igitur vestrae dile- 
ctioni, ut monaaterium vestrum non deseratis, sed in eo, sicut pro- 
misistia, atabdes maiieatis in sancta religiotie domino devotius ser- 
vientes. Data Lateiiini II Id. Octobris. 

* proxijnBc I-'. ^ naturae <: ^ cum — - V&]cntiam ttiut twzwj addita vident^. 



Paschalis n epistolae 144. 145 71 

144. Paschalis II Raimundo episcopo Uceticensi mandai, ut, cella Gorda- 
nicensi monasterio Anianensi adjudicata, de ecclesia S, Martini de 
Plano, ad ceUam pertinenti, fratribus monasterii iu^titiam exhibeat, 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 13816 s. xvu fol. 73. 

Paschalis episcopus servus servorum Dei venerabili fratri E(ai- 1113 
mundo) Uzeticensi episcopo salutem et apostolicam benedictionem. (-^P^O 
luxta confratrum nostrorum Ar{berti) Avinionensis, E(ustachii)* Va- 
lentini, His(mionis) Diensis episcoporum discussionem atque iudicium 
nos cellam de Gordanico Anianensi monasterio confirmavimus.^ 
Praecipimus ergo experientiae tuae, ut de ecclesia S. Martini de 
Plano, quae ad praefatam cellam de Gordanico pertinere videtur, 
Anianensis monasterii fratribus debitam iustitiam exequaris, ut omnis 
deinceps querimonia sopiatur. 

145. PaschaUs II cdlam Oordanicensem, monachis Casae-dei aMudicatam, 
in possessione ac subiectione monasterii Anianensis permanere iubet. 

Bibl. nat. Paris. 1) ms. lat. 13816 s. xvu fol. 72»>, 2) Coll. Baluze 19 

fol. 151 manu s. xvn. 

Paschalis episcopus servus servorum Dei dilecto filio Petro 1114 
Anianensis monasterii abbati salutem et apostolicam benedictionem. Nov. 27. 
Causam cellae de Gordanico nos ita firmaveramus, sicut ab episco- 
pis definitam perceperamus , quos vice nostra iudices dederamus. 
Ceterum neque sic Casae Dei monachi quiescentes Anianensis mo- 
nasterii monachos falsitatis apud nos accusare ceperunt, quod lite- 
ras ex episcoporum judicum nominibus non veras sed fictas attu- 
lerunt, seque in ea re injuriam pati clamabant. Unde oportunum 
duximus, eandem causam repetita tractatione discutere, ut omnem 
litis fomitem ab utroque monasterio removeremus. Statuto igitur 
tempore partes utraeque ante nostram praesentiam redierunt. lu- 
dices iidem, videlicet Arbertus Avinionensis, Ismio Diensis, Eusta- 
chius Valentinus episcopi suas ad nos literas remiserunt, sigillis 
propriis nominibusque signatas, in quibus se pro praecepto nostro 
Valentiam convenisse, causam inter monachos Casae Dei atque Ania- 
nenses discussisse, cellam de Gordanico, de qua lis erat, monachis 
Anianensibus habendam ac perpetuo possidendam, dictante iustitia, 
censuisse et inde eis cartam fecisse significabant, ubi manibus pro- 
priis scripserunt et quam sigillorum suorum impressione signave- 

* C. cod. 

^ Cf. Paschalis II buUam d. d. 12. Apr. 1113, Jaffig ed. pr. 4709. 



72 PABCHALIB II EPIBTOLAE U6 

1114 nmt. Cum haa quoque literas Casae Dei mouacM falsas asBererent, 
NoT. 27. AnianeiiaeB contra ad iuatificaQdas iureiurando ae paratos exhibue- 
mnt. Ceterum fratribus nostris, qui nobiacum in tempore aderaiit, 
incongruum et plenum praeiudicio viaum est, ut sigillia ceiiis im- 
presaae literae aliis debeant probationibus certificari, cum etiam 
in pontificinn decretie, transmaiinoa homines in clericatum suscipi 
cum episcoporum chirographis, permittatur. Sic igitur iterato iu- 
dicio statutum eat, ut Anianensi monasterio cella eadem de Gorda- 
nico quieta semper et integra cum univerais suis posBesaionibus cou- 
servetur; monachia yero Caeae Dei perpetuum super eodem negotio 
silentium est indictum. Noa itaque, omni iam seposito velamine fal- 
sitatis et manifeste per Dei gratiam iustitiae veritate aperta, tam 
epiacoporum, qui Valentiae negotium tractaverunt, quam iratmm 
nostrorum episcopomm aeu cardinalium, qui Lateranis causam re- 
tractaverunt, judicium confirmantes, uoatrae auctoritatis " aBsertione 
corroboramua et sepedictam celJam de Gordauico tamquam priora- 
tum in posaesaione ac suhiectione Anianensis monasterii perpetuo 
permanere sancimus, omui deinceps monachorum Casae Dei calumnia, 
questione et contradictione sepoaita. Datum Laterani per manum 
lohannis S. E. E. diaconi cardinalis ac hibliothecarii V Kalendas 
Decembris, indictione VDi, incamationis dominicae anno MCXIHI, 
pontificatofi autem domni Pascbahs secundi papae auno XVI. 



146i Paschatis II Lamberlo episcopo Atrci>alensi vela-is ac novi hurgi 
divisionem itermt eommittit, ui conlroversia inler fratren S. Vedtmti 
et d^icos A^ehak»ieea lattdevi terminetim; 
Bibl. nat. PftriB. CLart. Atrebat. s. xiu. ms. Iflt. 9030 foJ. 9", 

1099- Paschalis episcopus servus servorum Dei venerabili fratri L(am- 

1115. berto) Atrebateusi epiauopo salutem et apostohcam benedietionem. 
Veteris ac novi burgi diviaionem, aicut aollicitudiui tuae commiaimuB', 
ita etiam repetita praeceptione committimus. Abbati^ vero sancti 
Vedasti praesentibus scriptia praecipimus, ut divisionem per te discus- 
sam omnino suscipiat. Neque enim aliquatenus de tua ainceritate 
diffidimus, quando terminoa illos, quanta potueris veritate, perqui- 
ras. Porro siquidem primitiarum, decimamm et aolenniura obla- 
tionum, quaa in carta iudicii determinatae sunt, quod* ab abbate 

' Cf. JnftC Eeg. ed. princ. IT.vO. '' Aut Aloldo iiiil Heiirico. 



Paschaus n EPiSTOLAE 147. 148 73 

post iudicii nostri diffinitionem praesumptum constat, clericis resti- 1099- 
tuendum praecipimus. Eursum si clerici oblationes gratuitas vel m^» 
elemosinas monasterio delegatas praeripuerint, monachis cum pace 
restituant. De cetero iudicium, sicut a fratribus nostris datum est, 
onmino facias conservari. Decimas de burgo ita sano intellectu 
sentimus, id est de terrae frugibus, de animalibus, sive de ceteris, 
quae burgensium illorum laboribus comparantur. Si qua vero pars 
his constitutis obedire contempserit, tua interest, eos exhibenda iu- 
sticia* cohercere. 



147. Paschalis II Lamheiium qnscopum Atrebatetisem omnibus jyeccatis 
liberat. 

BibL nat. Paris. CoU. Baluze 57 fol. 425 manu s. xyn. 

Paschalis episcopus servus servorum Dei venerabili fratri L{am- mK 
berto) Atrebatensi episcopo salutem et apostolicam benedictionem. 
Per merita beatae Mariae semper virginis et orationes sanctorum ange- 
lorum et beatorum apostolorum omniumque sanctorum omnipotens 
Dominus te, carrissime frater Lamberte episcope, ab omnibus pec- 
catis absolvat et secundum fidem tuam gratiae suae tibi munus 
accumulet. 



148. Paschalis II Lamberto episcopo Atrebatensi indtdget, ut in cius 
„potestate iudidoque rerum ecclesiasticaru7n di^ensatio maneatJ^ 

BibL nat. Paris. CoU. Baluze 57 foL 427 manu s. xvn. 

1099- 

Paschalis episcopus servus servorum Dei venerabili fratri Lam- 1115. 
berto Atrebatensi episcopo salutem et apostolicam benedictionem. 
Cum ea, quae ecclesiae sunt, iudicio et potestate pontificis, cui 
commissus est populus, dispensanda sint, miramur quandam in ec- 
clesia tua consuetudinem hactenus conservari, ut videlicet in dispen- 
sationibus praebendarum, clericorum sit potestatis, tertiam cui vo- 
luerint sine iudicio praebendam tribuere. Quam nimirum consue- 
tudinem, quia sacris est adversa canonibus, penitus interdicentes 
praecipimus, ut de cetero nullatenus in Atrebatensi praesumatur 
ecclesia, sed in tua, sicut sanctis canonibus statutum est, potestate 
iudicioque rerum ecclesiasticarum dispensatio maneat. 

^ exhibendam iusliclam cod. 






7-* Pabchalis u bpistolae 149. 150 

149. Pasehtdis II /ralribus Mcdoris^moTiaslerii asserii ecclesiam S. Mar- 
tini de VaUe, ab Ivom epise<^o Camotensi ad petUionem Adetae co- 
niilissae dusque filionem pro anima Stephani eomiiis eis eoUatam. 
Bibl. nat Paria. ms. lat 12776 a. xvii foL 335. 

1099— Paschalis episcopua servua servonira Dei fmtribus Ma,ioris 

1115. monasterii salutem et apostolicam benedictioiiem. Officii uostri nos 
hortatur anUioritas , pro ecclesiarum statu sollicitoa esse et quae 
recte statuta auot stabilire. Frater siiiuidem noater Ivo Camotensis 
epiBCopus ecclesiam b. Martiiii de Valle vestro contulit monaaterio, 
rogantibua et conferentibus Adela comitissa et eius filiis Guilelmo 
et Theobaldo pro anima bonae memoriae comitia Stephani; fjuam 
uimirum episcopi coucesaionem et eorum comitum oblationem, sicut 
ab eodem fratre uostro Ivone Carnotensi episcopo rogati fiiimus, 
decreti praesentis pagina confirmamua, ut eadem beati Martini eo- 
clesia aemper cum omnibua rebus ad eam pertinentibus in posaea- 
sione monasterii vestri peiTOaneat, abbati autem vestro cura sit, 
salvo Carnotensis episcopi iure canonico, discipUnae regularis stu- 
dium fratribus illic habitantibus exhibere. 



150> Pascludis II Ivoni episoopo Camotenst mandat, ut Vrsionem et 
pair&m eius Nevehnem, monaslem Vindoctnensts malefactores, ex~ 
cotnmunicet et in terris eorum divina mtetd%cat, dtmec satisfecerint. 
BibL nat Parie. ihb. lat. 1277B a. xvn fol. 33. 

1102—15 Paschalis episcopus servus servorum Dei Ivoni* episcopo Car- 

Mart. 4. notensi, Dilectissimi filii nostri G(auii-edi) Vindocinensia abbatis que- 
relam accepimua auper Ureione et Neveloue, patre ipaius, qui multa 
damna monaaterio intulere. Qua in re super levitate vestra pluri- 
mum admiramnr et admirantes afficimur, quod eorum rapinam 
nedum'' digna animadversioue compueritis. Ipaoa enim et omnes 
maleiactores VindocinenseB a Bomana ecclesia excommunicatos no- 
veritis. Unde praesentibus litteria vobis praecipimus, ut, quod in 
ipsos ab apostolica factum aede uoscitur, indicetis primatibus terrae 
vestrae et populis, et eos etiam ex vestra parte excommunicationi 
subiicite et in terris eorura divina olficia interdicite, loca etiam, ad 
quaecumque venerint, quamdiu ilhc fuerint, a diviuis officiis auapen- 
dantur, donec ipai digne aatiafaciant et ablata restituant. Si veio 

* lobmmi c. 



PA8GHALI8 n EPI8T0LAE Ibl. 152 75 

adyersus abbatem causantur, quid iustitia dictante aequum fuerit, 1102—15 
in praesentia vestra recipiant. Datum Laterani IV. Non. Martii. Mart. 4. 



151. Paschalis II monasterio Vindodnensi asserit ecclesiam S. Sepulcri, 
a Landrico de Balgentiaco, fundatore ems, donatam. 
Bibl. nat. Paris. ms. lat. 12775 s. xvn fol. 33. 

Paschalis episcopus servus servorum Dei venerabili congre- 1102—15 
gationi Vindocinensis monasterii salutem et apostolicam benedictio- Mart. 13. 
nem. Veniente ad me carissimo filio nostro 6(aufredo) vestro abbate, 
didictmus, quod honorabilis vir Landricus, qui et Lancelinus a Bal- 
gentiaco dictus est, in ipso castro ad honorem Dei et salvatoris nostri 
lesu Christi et eius sanctissimi sepulchri ecclesiam aedificavit et 
beatae Trinitati eiusque monasterio Vindocinensi cum aliquantis 
rebus suis donavit, quam quidem ecclesiam Radulfus filius Lancelini 
a probitate patris non degenerans dilexit et ornamentis ac ppsses- 
sionibus augmentavit. Eorum devotionem laudantes predictam eccle- 
siam sancti Sepulchri et omnia, quae vestro coenobio praefati obtu- 
lerunt, authoritate apostolica firmamus. Datum Laterani III. Id. Martii. 



152. Paschalis II a fratribus Montis-maioris dedmas de laboribus seu 

a/nimaMbus exigi vetat. 

Bibl. nat Paris. ms. lat. 13915 s. xvn fol. 147. 

P(aschalis) episcopus servus servorum Dei dilectis filiis Petro 1106—15 
abbati et monachis Inonasterii Montis maioris salutem et apostoli- Dec. 9. 
cam benedictionem. Decimas^ a populo sacerdotibus ac levitis esse 
reddendas, divinae legis sanxit authoritas. Ceterum a monachis sive 
clericis communiter viventibus nuUa ratio sinit, ut milites aut epi- 
scopi aut persona* quaelibet decimas de illorum laboribus propriis 
nutrimentisve suscipiant. Eapropter praesenti decreto interdicimus, 
ne milites, episcopi aut personae ceterae a vobis de laboribus seu 
animalibus vestris nec ab aliquibus monachis sive clericis commu- 
niter viventibus decimas de laboribus seu nutrimentis propriis ex- 
torquere aut exigere debeant. Beatus quippe Gregorius, cum de 
dividendis decimarum fructibus loqueretur, Augustinum Cantuario- 
rum episcopum instruens sic ait^: Communi autem vita viventibus 

* penonae ap, Gfraiianum l. l. 

^ Cf. fTagmentum in Gratiani decr. C. XVI. qu. 1. c. 47. ^ Jaff^ Reg. 
ed. sec. 1843. 



76 Pabokalis n EPieTOLAE 153. 154 

1106-15 iam de faciendis portionib-is vel exhibenda hoBpitalitate et adim- 

Dec, 9. plenda miaericordia nobia quid erit loquendum, cnm omne, quod 

superest, in causis piis ac religiosia erogandum est, domino magistro 

omnium dicente; Qiwd siipprest, daie ekenwsifnam el ceterg, omma mwttda 

sunl whis.^ Datum Lateranis V Idus Decembris." 



153. Paschalis II M'. ardtidiaconmn Parisiciisem, cmsura pioposlia ec- 
dBsiasiica, ab i^duriis in ImniTies 'monasterii S. IXonysii dehortatur. 
Tabnl. nat. Paria. Chartul. S. Dionyaii s. xm. LL 1156 foi. 81. 

1100-16 Paschalis episcopus servus servorum Dei W. ParisienBi arcbi- 

Mart. 23. diacono aalutem et apostolicam benedictionem. Sicut apud noa 
S. Dionyaii abbas conquestus est, eiusdem monasterii homines'' 
adeo pertinaciter insequej-is, ut S. Genovefae preabyteram ceperia, 
in captionem posueris, redi(re non) feceris ac triennio iam in eodem 
loco divinarum officium sit interdictum. (Adver)sua preabyterum 

S. Remigii sept{iea?) excommunicationia dictasti, ...... 

villam quoque, quam nt, interdixisti. Quae (?) igitnr 

lieati Dionysii rebua privilegiorum a (preaum)pai- 

sti, viribus c(ai-ere) .... (praeci ?)pientes .... dunittas. Alioquin 
adversus temeritatem tuam sancti spiritue iuditio beati Petri luucro 
deseviet. Datum Lateranis X Kaleudas Aprilis. 



4 

te ad 



154. Paschatis II Radulfo archiepiscopo Remom mterdicit, t 

rium S. Bemigii mm abhate S. Nimsii litigans inqmei&t. 

dat, iit emt ipse amlrovBrsia/m abbatwm iUrimat aut eos usqite ad 

vnitia prooAmae qua^agesimae ad ses& mittat. 

Bibl. nat. Farie. GoU. Baluze 46 fol. 259 manu e. xvn. 

1113-17 Paachalis epiacopus servus servorum Dei venerabili frafi 

Oct. 12. R(adulfo) Remensi arcbiepiscopo salutem et apostolicam benedictio- 
nem. Adversus fraternitatem tuam congregatio S. Remigii queritur, 
quod abbatis S. Nichaaii causa per occasionem privilegii nostri eoa 
vehementius aggravaveris, Quod nos profecto non parum miramur, 
quia et prudentiam tuam novimua et te utrique parti paternam ca- 
ritatem debere sentimus. Sane ai quid privilegio nostro per sub- 

' Yerha, i[«ae siqiaHd«a; f Piuchalig papn II tiae diAiu ix hiUa iJimliaa <iiMi 
pendeati iltprompla sant. "^ aic ser^i pio bona nid. 

• Luc. 11, 41. 



Pasghalib n epistolae 155 77 

reptionem constat appositum, nihil per hoc praeiudicii volumus vel 1113—17 
locis vel personis aliquibus iiTOgari. Praesentibus igitur litteris ^ct. 12. 
sollicitudini tuae praecipimus, (j[uatinus aut confratrum tuorum epi- 
scoporum abbatumque iudicio causam ipsam inter abbates et mona- 
sterium utrumque definias aut abbates ipsos usque proximae quadra- 
gesimae initia ad nostram praesentiam dirigas. Interim b. Remigii 
monasterium in suae quietis tranquillitate permaneat. Datum Ana- 
gniae IV Idus Octobris.* 



155, PascJialis II Eadulfo archiepiscopo Bemcfm s-ignificat, sese al)bates 
S, Bernigii et S. Nicasii lusque ad proxlniam Domini natimtatem 
(Dec. 25) evocasse, Addit de jrrivilegio monasterio S, Re^nigii concesso. 
Bibl. nat. Paris. CoU. Baluze 46 fol. 257** manu s. xvn. 

Paschalis episcopus servus servorum Dei R(adulfo) venerabili 1113- 
fratri et coepiscopo Remensium salutem et apostolicam benedictio- 1117. 
nem. Fratemitatis tuae scripta suscepimus, in quibus magna di- 
versitas videbatur, quoniam cum prius pacem inter abbates et mo- 
nasteria ibi positam significabas, salva auctoritate privilegii nostri 
et salvo iure monasteriorum, posterius a nobis litteras fieri postu- 
labas, ne in posterum inter eadem monasteria aliqua controversia 
occasione privilegii nostri posset oboriri. Nos autem, cum fratribus 
nostris pacis occasione ministrare optemus, scandali fomitem dare 
abnuimus. Propter quam causam praecipimus, et S. Remigii et 
S. Nichasii abbates cum privilegio nostro et cum commonitione per 
vos disposita usque ad proximam nativitatem Domini ad nostram 
praesentiam convenire. Si quid enim in scripto per nos edito cor- 
rigendum est, dignum profecto est, ut per nos potissimum corriga- 
tur et, perspectis utriusque partis rationibus, firma pax et stabilis 
per nos largiente Domino supradictis monasteriis confirmetur. Hlud 
autem privilegium, quod monachis b. Remigii te praesente et^ con- 
sentiente concessimus, illibatum volumus custodiri. Quam ob rem 
sollicitudini tuae praecipimus, ut de ministris tuis, qui audacter 
idem privilegium infregerunt, debitam monasterio iustitiam facias. 
De ceteris etiam querelis fratrum b. Remigii mandamus et praeci- 
pimus, ut iustitiam sollicitius facias. Decet enim vos tanti patris 
filios devotius et efficacius in eius obsequio vigilare.® 

* Epiatolae hmc, ex archivo liemeims archiep. demmptae, haec verba proposita sunt 
Delatom a Lamberto et Godefrido. ^ et addidi. '^ In capite huiits epistolae, ex 

archioo archiep. Jiemefiais descriptae, haec verba apposita sunt Delatum ab Odone et Rodgero. 



78 Pabohalib n EPiaToi.AE 156. 157. 158 



156. Pasehalis JI lohanni episcopo Tervannmsi de Bainaldo mUite sori- 

bii, (jiui poUioitus, sese fUiam Eustaeldi in mairimonimn duchtru m_ 

esse, fde fraeta aiiam dvxisse. ^H 

Bibl. publ. Abrinc. cod. 146 in fol. ultimo aajiu s. xn. ^^| 

1113— Pascalia papa n lohanni Tervannensi episcopo. Latore pre- 

1117- aentium referente cognovimus, qnod Eustachius miles Rainaldum 
militem de fide data irapetit, quod suam esset filiam in tempore 
accepturus, et eam in auam de maiiu in manum suscepit. Ceternm 
itainaldus condicionaliter fidem dedisse et eam accepisse asserit. 
Qua condicione cassata, videlicet accipiende pecunie, alteram du!:it. 
Igitur si per catholicos viros probare potuerit idem B,(ainaldua) 
fidei date condicionem intersitam, etsi duxit alteram, non tenetur. 
Si hoc probare nequierit, de fide fracta penitentiam accipiat, sed 
non propter hoc eiuadem R(ainaldi) comugium solvatur. 



157. Pasckalis II Lamberimn abbatem S. Bertim docet, deriemn vd mo- 
nackivm ab episeopo vel abboie ad aliam eeelesiam traditum ,jjro- 
fessionis vineulo non teneri." 

Bibl. publ. Abrinc. cod. 146 in ultdmo folio manu b. xn. 

1099- Idem papa' Lamberto abbati S. Bertini. Postquam ab epi- 

1118. scopo clericus vel ab abbate monachua de ecclesia ad ecclesiam, de 
monasterio ad raonasterium traditur, quantum ad loci atabilitatem 
et abbatis obedientiam, profeaaionis vinculo noii tenetur. 

158. PaMclialis II Alfano archiepiscopo Salernitano Nolanam el Maivi- 
iaimm eeclesias asserit. 

Bibl. naL Florent. cod. II. IV. 495 s. xvi— xvn. 

1099— Paschalia epiacopus serviis aervorura Dei Alfano Salernitano 

1118. arcbiepiscopo salutem et apostolicam benedictionem. Sedis aposto- 
lice liberalitas fidelibus suis benigna solet munificeutia respondere. 
Quia ergo dilectionem tuam circa nos et Romanam ecclesiam ex- > 
perti snmus, ideo, et te bumiliter petente et quibusdam amicis tniB 
fidelibus nostris nobis instantibue, nos tam tuis quam illorum pre- I 
cibus incliuati, Nolanam tibi eccleaiam, sicut in autbeuticis tue ec- 
clesie privilegiis continetur, adicimua,* salva Neapobtane querela 

' Id est PaachaliH II, praecedit enim epiatola 156. 



GELASn n EPI8T0LAE 159. 160 79 

ecclesie. Malyitanam quoque nostri iuris ecclesiam tibi, carissime 1099- 
frater, propensiori affectione concedimus, sicut in eisdem ecclesie tue. 1118« 
privilegiis continere videtur, salviS de cetero, si qua habet, sedis 
apostolice privilegiis.i 

159. Gelasvus U concordiam inter Pontivm abbatem Cluniacensem et 
Ouidonem efpiscopum Lascurrens&m super ecclesiis S. Fidis et S. 
Andreae fada/m confirmat, 

Bibl. nat. Paris. Chartul. prioratus S. Fidis s. xn. ms. lat. 10936 

fol. 4^. 

Gelasius episcopus servus servorum Dei dilectis filiis Clunia- 1118 
censis monasterii monachis salutem et apostolicam benedictionem. I^ec. 12. 
Controversiam, que inter Lascurrenses episcopos et cenobii vestri 
fratres, qui apud ecclesiam de Morlano conversantur, diutius agitata 
est, noveritis in conspectu nostro tenore huiusmodi definitam: Si- 
quidem frater noster Guido Lascurrensis episcopus dimisit, dedit 
et concessit confratri nostro Pontio abbati vestro et Cluniacensi 
monasterio et monachis ibidem Deo servientibus eorumque succes- 
soribus ecclesias de Morlano, Sanctae Fidis scilicet et» Sancti Andree 
de novo burgo, cum decimis et omnibus ad easdem pertinentibus, 
quicquid ad Lascurrensis ecclesie ius pertinebat, hoc videlicet pacto, 
ut Cluniacenses monachi singulis annis viginti concas annone, cuius 
annone tercia pars sit frumenti, tercia milii, tercia avene eidem 
Gruidoni successoribusque illius Lascurrensibus episcopis persolvant. 
Hanc concordiam, sicut apud Alestensem villam in nostra presentia 
facta est,2 nos apostolice sedis auctoritate firmamus et ratam in 
posterum praestante Domino permanere precipimus. Datum Utice 
II Idus Decembris, indictione XI. 



160. Oelasius II ecdesiam Atrebatensem ab Urbano II ,yin antiquum 
episcopalis dignitatis statum reparatam^^ confirmat. (Roberti episcopi 
eiu^que successorum possessiones et privilegia instituit.) 
Bibl. nat. Paris. Chartul. Atrebat. s. xni. ms. lat. 9930 fol. 50. 

Gelasius episcopus servus servorum Dei venerabili fratriRoberto 1119 
Atrebatensi episcopo eiusque successoribus canonice instituendis in lan. 1. 

^ et addidi. 

* Cf. regestum ap. Pflugk-Harttung Iter Ital. p. 207 ad an. c. 1102. 
^ Exstat in chartul. fol. 5 et desinit in his verhis: Haec autem concordia facta 



80 Cauxt. 

1119 perpetuuin. Certtun apud nos constat, qui negotii intercessorea et 
lan. 1. participes fuimus, quod institutor et predecessor noater sancte me- 
morie Urbanus papa, ad itemensiB metropolis provinciam redinte- 
grandam animum intendens, Atrebatenaem ecclesiam in antiquum 
episcopalis digiiitatia statum reparare curavit. Unde in ea felicis 
memorie Lambertum episcopum religiosum ac \enerabilem virum 
unanimi cleri plebisque consenBU Atrebatensis electum consecraua, 
cum beato Vedasto et sanctis, qui in Atrebatensi urbe quondam 
praesederant, pontificibus constituit successorem per autentici pri- 
Tilegii paginam statueus, ut Atrebatensis ecclesia deinceps cardi- 
nalem semper epiacopum sortiatur. Quicqnid etiam praedictae ec- 
clesiae beatus Remigius contulit ce(." 

Datum Valentiae per manum Grisogoni sancte Romane ecclesiae 
diac. card., Kal. lan., iudictioue XII, dominicae incaruatiouis anno 
MCXVIIII, pontificatus autem domni Grelasii secundi papae anno 
primo. 



161. Calixlus II Titri/iso episcopo Abnneettsi praecipit, moiw.at Han-oi- 
Ivm pwochianvm, ut fratribus Montis S. Michaelis ablalas villas 
reddat. 
Bibl. publ. AbrmcenB. cod. 82 in folio prae&co manu b. xa.^ 

1119 Cabxtus episcopuB servus servorum Dei venerabili fi-atri T{ur- 

I Oct. 31, gjso) Abrineensi episcopo salntem et apostoHcam benedictionem, 
Fratres monasterii aancti Michaelis de periculo maris ad noa ve- 
nientea conquesti sunt, quod quidam parrochianus vester, Harcoitus' 
nomme, tres villas ad eorum ecclesiam pertinontes, videlicet Crncem; 
Balevent et sanctum lulium eis violenter abstulerit. Eapropter fra- 
teniitati tue precipimus, ut eum per officii tui debitum^ moi 
quatinus predictis fratribus ablatas villas restituat et quiete dimifc- 
tat, alioquin tanquam de sacrilego canonicam de eo justiciam facias, 
Dat. Remis n Kal. Novembris. 

■ (ktera omisi, quia stmpHcent reram iiaiatupie amfimuiiionnii cimtHirtnt. ^" 

tHtsie iMipoltba DtUale V. lU. ° supra eji. If34 Ugitur EanicuituB. ^ debito t. 

est Alestd in territorio NemaosenBi iii presentia domni Geiaaii pape Becimdi, 
Girardi EngolismenBiB episcopi, apostolice sedia vicarii, Eicbardi NBrboniieiiBifl 
areliiepiBcopi, BoBonis cardinalis ptesbyterj, Grisogoni cardiiialis diaconi, Petri 
cardiiialis diacooi, DiiraiLdi cumerarii, Petri Ceitaraugiistani episuopi et aliaruin 
religiosarum personarum. Et ut hec <vt. ' Cf. aupra ep. 184. 



Calixti n ET HoNORU n epistolae 162. 163. lf)4 81 

162. Calixtus II eaxxymmunicationis smtentiafn a canonids Tullensibus 
in Theodericu/ni de Imbertcort aMosqu£ prolatam confirmat, 
Bibl. nat Paris. ms. lat. 16991 fol. 222 manu s. xvn— xvm. 

Calixtus episcopus servus servorum Dei dilectis filiis Tullensis 1122-24 
ecclesie canonicis salutem et apostolicam benedictionem. Sicut mater Nov. 15. 
ecclesia devotos et obedientes filios ulnis purae caritatis amplecti- 
tur, ita rebelles et contemptores debet secundum justitiae tramitem 
cohercere. Sententiam* igitur excommunicationis a vobis canonice 
prolatam^ in Theodericum de Imbertcort^, Theodericum castellanum 
et Gerardum filium eius, oppressores ecclesiae vestrae, nec non in 
Gislebertum et complices eius usque ad condignam satisfactionem 
de injuria Haimoni archidiacono et eius sociis, qui in quadragesima 
capti fiierunt, illata nos auctoritate sedis apostoUcae confirmamus. 
Data Laterani XV Kal. Decembris. 



163. Honanus II eoccommunicationis sententiam a clerids Tidlensihus in 
eos prolatam, qui bona ecdesiae diripueranty confirmat, 
Bibl. nat. Paris. ms. lat. 16991 fol. 230** manu s. xvii— xvm. 

Honorius episcopus servus servorum Dei dilectis filiis Tullensis 1125 
ecclesiae clericis salutem et apostolicam benedictionem. Sicut audi- Oct. 3. 
vimus, vos super quosdam, qui bona TuUensis ecclesiae ausu sacri- 
lego diripuerant, praedecessoris nostri felicis memoriae papae Calixti 
praecepto anathematis sententiam protulistis. Nos vero, quod a 
vobis canonice factum est, ratum habemus. Data Beneventi V 
Nonas Octobris. 



164. Honorms II Henrico efpiscopo Tullensi mandat, commoneat Theode- 
ricum de Imbertcort eiu^qus complices, ut canonids Tullensibus 
ablata bona restitumU; nisi u^squs ad d, 29. lunii fecerint, excom- 
mu/nicari eos jubet, 
Bibl. nat. Paris. ms. lat. 16991 fol. 230*' manu s. xvn— xvni. 

Honorius episcopus servus servorum Dei venerabili fratri Hen- 1126 
rico Tullensi episcopo salutem et apostolicam benedictionem. Ad Mart. 28. 
hoc episcopalem cathedram tibi credas a Deo fuisse commissam, ut 
bonos et humiles patema charitate diligas, pravos autem et rebel- 
les iusta correctione satagas coercere. Quocirca fraternitati tuae 

* Bententia c. ^ prolata c ^ Unbertcort c. 
LoxwBiFKLD, Epist. PoDt. Bom. 6 



82 HoNosn n epistolae 165. 166 

112fi mandamus, ut Theodericum de Imbertcort, Theodericum caBtellanum 
Mart. 28. gj Gerardum filium eius, quatenus boua et poasessiones Tulleusis 
ecclesiae, quas violenter auferunt, canoniciB restituant, pastorali dis- 
cretione studeas commonere. Cetenm niai praenominati malefacto- 
res usque ad proximam beatorum Petri et Pauli solemnitatem^ 
aatisfecerint , animadversionis canonicae in eos sententiam proniul- 
gabia.^ Data Laterani V Kal. Aprilis. 

165. Somrms 11 Htmieo- episcopo Tuilensi maft/iat, tU cammeis suis 

dc Theoderieo de Imieticorl aliisqm ecelesiae malefaciwibm jtisli- 

tiam exkibeal. 

Bibl. nat. Paiis. ma. lat. 16991 fol. 223*' manu s. xvn— xvm. 

1 1126 Honorius episcopus servTis aervorum Dei venerabili fratri Tul- 

Apr. 25. lensi episcopo^ salutem et apostolicam benedictionem. Pastores et 

praelati in ecclesia Doi non, ut cartas tantum et muuimina custo- 

diant, instituti sunt, sed ut cuique suam conservent iustitiam et a 

pravia bominibus ecclesiastica bona defendant. Quocirca fratemi- 

tatj tuae mandamus, ut ad recuperanda praedia et possessioues 

TuUenais ecclesiae tamquam bonus pastor et providus elabores, et 

canonicis Tullensibus de Theoderico de Imbertcort et de Theode- 

rico de castello et filio ejus Gerai^do, sicut per alia Bcripta tibi man- 

davimua, plenariam iusticiam iacias. Data Laterani Vn Kal, MaiL 



166. Hoitorius H Fetro abbali Anianen&i seribii, statwisse se, itt pro 

ea^lendis dmnrds, cellae Oordanicensi illatis, ab abbate Gasae-dei 

50 solidi Meigorienses duobus terminis ei persolvanlur. 

Bibl. nat Patia. me. lat 13816 s. svn. fol. 76. 

1127 Honorius episcopus servus servornm Dei dilectis filiis P(etro) 

Apr. 6. abliati et monacMs Anianenaibua salutem et apostolicam benedictio- 

nem. Controversia, quae inter vos et abbatem* Casae Dei supor 

damnis ecclesiae S. Mai'iae de Gordauicis a monachis snia illatis 

diutiua agitata eat, per mauum fllionun nostrorum cai'dinalium est 

termiuata et postmodum authoritate nosti^a firraata, ita videlicet ut 

pax et concoi-dia firma inter vos et abbatem Casae Dei et mona- 

chos futuris perpetuo temporibus observetm-. Muuimenta vero, qoae 

a monacbis Oasae Dei super ecclesia de Gordanicis habentur, vobis 

reddantur, sinuliter et reliquiae inde ab eis ablatae, si in mooa- 

sterio Casae Dei aut in eius obedientiis fuerint, restituantur. Pro 

' Imi. 29. ■■' Cf. JaiK ed. pr. 52S8. ^ HenrifO. ' Stephauum. 1 



HoNORn n epistolae 167. 168 83 

damnornm siquidem restauratione quingenti solidi Melgoriensis mo- 1127 
netae, duobus scilicet terminis, ducenti quinquaginta proximis Ka- ^P^* ^* 
lendis Augusti et totidem subsequenti S. Michaelis festivitate,^ vobis 
a praenominato abbate Casae Dei solventur. Abbas praeterea Casae 
Dei querelam, quam habebat adversum vos aut in ecclesia de Gor- 
danicis, refutavit. 

Datum Laterani VIII Idus Aprilis, incamationis dominicae anno 
MCXXVn, pontificatus autem domni Honorii secundi papae anno III. 



167. Bmwrms II Stephanum abhatem Casas-dei hortatur, ut de injuriis, 
quas Petrus Roti)audi aliiqus monachi ceUae Gordanicensi intule- 
rint, fratribus Anianensitms satisfadat, 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 13816 s. xvn. fol. 76. 

Honorius episcopus servus servorum Dei dilecto filio St(ephano) 1127 
abbati Casae Dei salutem et apostolicam benedictionem. Gravamur, Apr. 26. 
quoniam, sicut accepimus, apostolicis contemnis "obedire mandatis. 
Monachi namque tui, Petrus Rotbaudi, Raimundus de Mirabello, 
Fulco et Amelius de Gatigis, cellam de Gordanicis» Anianensi mo- 
nasterio in Tolosano adjudicatam concilio violenter et per potestates 
exteras invaserunt et bona eius saepe commoniti reddere neglexerunt. 
Unde in eos a fratre nostro G(alterio) Magalonensi episcopo, tunc 
apostolicae sedis legato, excommunicationis sententia data et a no- 
bis est confirmata. Tu vero ipsis participans, quos ligamus, solvere 
niteris et sic claves beati Petri, cui a Deo ligandi et solvendi pote- 
stas est tradita,^ evacuare contendis. Ne igitur tanti reatus^ eorum 
poenam in te conversam sustineas, quod a monachis tuis commis- 
sum est, facias emendari. In ecclesiis autem, in quibus praedicti 
excommunicati habitant, divina non celebrentur officia. Datum La- 
terani VI Kalendas Maii. 

168. Honorms II archiepiscopum Senonensem et episcopos Meldensem et 
Parisiensem parochianos qu^sdam ab infestationibu^ in mmmsterium 
Latiniacense dehortari iuhet,^ 

Bibl. nat. Paris. Chartul. S. Petri Latiniac. scr. a. 1513. 

ms. lat. 9902. fol. ll^ 

Honorius episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratribus 1125—29 
Hen(rico) Senonensi archiepiscopo, B(urcardo) Meldensi et St(ephano) Mart. 14. 

* Godamicis cod., ef. ep. 166. ^ adde poenam. 

* d. 29. Sept. * Matth. 16, 19. ^ Cf. infra eiusdem argumenti ep. 174. 

6* 



84 HoNOEi; 

1125—29 Parisiensi episcopis salutem et apostolicam benedictionem. Quidam 
Mart. 14. parrocbiaiii vestri, sicut accepimus, Latigniacense monasterium multiB 
exactiouibus et importabili gravamine inquietant, yinumque sub oc- 
casione conceBaionis et feodi ab ipsius loci abbatei violenter conan- 
tur» exigere. Et quoniam'' ad vestrum" spectat officium, ab af- 
tiictis adversa propellere, iratemitati vestrae maudamus, ut male- 
factores ipsos a tanta rapacitate ammonendo'' compescere satagatis." 
Quod si vestria salubribus exortationibua obedire contempserint, 
animadversionis vestrae censuram incurraut. Datum Laterani 11 
Idus Marcii. 



169. Honorms II camotmis S. Mariim Turoncmis nuntiai, confirmare se 
Qirardi episa^i EngoUainensis smtentia/m, qwt eia eeelesia Doeta- 
emsis adjiidieata sit. 
Bibl. nat. Paris. OoU. Baluze 76 fol. 275 niaiiii Stepli. Baluzii. 

1128-29 Honorius episcopus servus servorum Dei dilectis in domino filiiB 

Nov. 19. Oddoni decano, Gau. theaaurario et canonicis saucti Martini Tu- 
ronensis tam presentibus quam futuris in perpetuum. Sancta mater 
et apostolica Romana ecclesia caput et cardo omnium ecclesiarum 
est ab ipao salvatore Ihesu Cbi-isto domino conatituta. Si ergo, 
que constituuntur a capite, a ceteris ecclesiis irrefragabLliter obser- 
vantur, et si ea, que a membria rationabiliter disponuntur, a sede 
apostolica roborantur, tunc univeraum corpus ecclesiae in unitate 
spiritus et vinculo pacis regetur incoiume. Hoc igitur rationia te- 
nore perpeuso, sententiam venerabilis fratria noatri G-(irardi) Engo- 
liamensis episcopi, apostolicae sedis legati, super ecclesia de Dociaco 
cum pertinentiis auia, quam vobis et ecclesie sancti Martini adin- 
dicavit, canonice promulgatam auctoritatis nostre robore communi- 
mus, statuentes, ut nulli omnino bominum fas sit, aliqua temeritatis 
audacia predicte aententie contraire. Quod si quis hoc attemptare 
presumpserit, animadversionia apostolice cenauram se noverit in- 
Datum Lateraui Xm Kal. Decembris. 



170. Honorius II nrchiepismpa Senonensi scrilnt, relaium sibi esse ab 
Erberto abbale S. Pefri vim, mm intra tres contimios arnios 200 

• oognoQtnr e. ■" quam b. " /ortaaat IsgeiuhoK est nogtrum ; vidc infra m 

ep. 174 qu]B...nobis inrcmbit erruta rarrigere. ^ aniinonitnclo t\ '^ saLBgari «, 

' lladullb. 



HoNORn n bt Innocenth n epistolae 171. 172 85 

librds denariorum monasterio extorsisse, A talihus injuriis desistat, 
praecipit. 

Bibl. nat. Paris. Coll. Baluze 46 fol. 384^ manu s. xvn. 

Honorius episcopus servus servorumDei venerabili fratri He(n- 1125-30 
rico) Senonensi archiepiscopo salutem et apostolicam benedictio- (la^- ^^-Y 
nem. Dilectus filius noster Erbertus abbas sancti Petri vivi Seno- 
nensis conqueritur, quod tam ipsum quam monasterium sibi comis- 
sum, ecclesias et ecclesiarum suarum presbyteros gravibus exactio- 
nibus contra episcopalis officii mansuetudinem inquietes. Unde 
mandamus tibi, ut tam ipsum quam monasterium suum in debita 
pace et quiete remittas, nichilque praeter consuetudinem praedeces- 
sorum tuorum ab eo vel ecclesiarum suarum presbyteris exigere 
aut extorquere praesumas. Sicut enim accepimus, infra tres conti- 
nuos annos ducentas libras denariorum eidem monasterio abstulisti. 
Et quoniam monasterium idem sub tutela nostra et defensione beati 
Petri est, nos illico talibus de cetero non patiemur oppressionibus 
praegravari. 

171. Honorms II Eustorgio episcopo Lemovicensi mandat, ut a clerids 
su/is monasterio S. Petri Senonensi ablatas ecdesias restitui fadat. 
Bibl. nat. Paris. Coll. Baluze 46 fol. 383 manu s. xvn. 

Honorius episcopus servus servorum Dei venerabili fratri Eu- 1125—30 
(storgio) Lemovicensium episcopo salutem et apostolicam benedictio- lan- 1^- 
nem. Filius noster Erbertus abbas sancti Petri Senonensis super 
quibusdam tuis clericis conqueritur, quod ei ecclesias de Saorciaco 
et de Aureoludo ad suum pertinentes monasterium abstulerunt. 
Unde mandamus tibi, ut iniuste ablata facias ei restitui. Data La- 
terani XVim Kal. Februarii. 



172. Imwcentius II Gumandam et Simianam, comitissas ForcaMierienses, 
ac B. et R. hortatur, ne mormsterium Montis-maioris super ca^tro 
Pertusio inquietent. 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 13915 s. xvn fol. 142*>. 

Innocentius episcopus servus servorum Dei illustribus feminis 1130 
comitissis Forcalcheriensibus Gumandae et Simianae et B. et* R. Sept. 22. 
nobilibus viris salutem et apostolicam benedictionem. Monasterium 

* et addidi. 

^ Cf. litteras subsequentes. 



86 iNHOCENTll n EPIBTOIjAE 173 

1130 Montis maioris beati Petri iuris existit et ad sanctam Komanam 
Sept. 22. ecclesiam Bpecialiter noscitur pertinete. AnteceBsores siquidem vestri 
locum ipsum plurimum diligeiites castrum Pertusiuin pro animarum 
suarum salute praeiato monaaterio coutulerunt. Guillelmus quoque 
comes post longas infestationes eidem illatas iam dictum castrura 
per manum fratris nostri L(augerii) Avinionensis episcopi praedicto 
monasterio in morte sua restituit. Ideoque nobilitati vestrae per 
praesentia scripta mandamus, quatenns praenominatum castrum iam 
dictum mouasterium sine inquietatione possidere et siue molestia 
permittatis et ab eius infestatione de cetero desistatis; alioquin 
praefatum monasterium sua privari iustitia nullatenus patiemur. 
Datum apud sauctum Aegidium X Kaleudas Octobris. 

173. Irmoceniius II narrat, sese in octa/m S. Martini (18. Nov.) frairi- 
bus Montis-maiiyris ecclemam S. Mariae Eoec^mmmse/m, a frakihus 
Lirinmsiims affedaiam, adivdieasse. 

Bibl. nat PariB. mB. lat. 13915 b. xvn fol. 141. 

1130 Innocentius episcopns servus servorum Dei dilGctis filiis P(etro) 

Dec. 4. abbati et monacliis Montis maiorie salutem et apostolicam bene- 
dictionem. Cum apud sanctum Aegidium fuisseraus,! super contro- 
versia, quae inter vos et Lirinensem abbatem^ de ecclesia sanctae 
Mariae de Kocabruna agitabatur, vestram praesentiam nobis exhi- 
buistis. Nos autera, quoniam tunc ad causam agendam imparati 
eratis, terminum vobia et illi praeteritas beatiMartini octavas prae- 
fiximua. Statuto itaque tennino nostro vos conspectui praesentastis 
et tam vestras quam abbatis Lirinensis allegationes audivimua. 
Asaerebatis enim, praefatam ecclesiam a Beriranno, quondam Poro- 
iuliensi episcopo, monasterio vestro fuisse concessam, e coutrario 
vero Lirinensis abbas concessione successoria sui, Berengarii Foroiu- 
liensis episcopi, ad auum affirmabat monasterium pertinere. Cete- 
rum vos instrumenta ipsiua Berengarii ostendistis, quibus eamdem 
ecclesiam vobis firraaverat atque concesserat. Postmodura vero duos 
testes, GruUlelmum videlicet Bertranni et Augerium de Eocabruna, 
in medium produxistis, ([ui tactis sacroaanctis evangeliis firmaverunt, 
se vidisse tempore praedicti Berti-anni Foroiulienais episcopi mona- 
chos Montis maioris praenominatam ecclesiam sanctae Mai'iae de 
Rocabruna posaedisse et annuatim de ea servitia auscepisse. Audi- 

' A die 11- ad d. 22. m. Septomhrin, nt njijmrehit ex ref^eatoniiti wunda 
editione. '■' Garinimi. 



iNNOCENTn n EPISTOLAE 174. 175 87 

tis igitur utriusque partis allegationibus, praedictorum testium iura- 1130 
menta recipimus et, communicato fratrum nostrorum arcliiepiscopo- I^^c. 4. 
rum, episcoporum et cardinalium consilio, vobis ecclesiam S. Mariae 
de Rocabruna adjudicavimus et illi perpetuum silentium imposui- 
mus. Datum apud Clarunmiontem D. Nonas Decembris. 



174, Innocmtms II Senonensi archiepiscxypo ae Alddensi et Parisiensi 
episcopis nmndat, commoneant parochianos quosdam, ut ab iniuriis 
in monasterium Latiniacense desistarU, 

Bibl. nat. Paris. Chartul. 8. Petri Latiniac. scr. a. 1513. 

ms. lat. 9902 fol. lO^ 

Innocentius episcopus servus servorum Dei venerabiljbus fra- 1131 
tribus Hen(rico) Senonensi archiepiscopo, B(urcardo) Meldensi ei^^^-^'^ 
St(ephano) Parisiensi episcopis salutem et apostolicam benedictionem. 
Latigniacense monasterium a quibusdam parrocbianis vestris variis 
exactionibus et multis gravaminibus, prout accepimus, infestatur; 
vinum siquidem occasione concessionis et feodi ab ipsius loci abbate^ 
exigere per violenciam moliuntur. Quia ergo ex iniuncto* pastorali 
officio nobis incumbit, errata corrigere, fratemitati vestre^ precipi- 
mus, quatinus eosdem parrocbianos vestros commoneatis, ut ad viam 
racionis et iusticie redeant nec super hoc prefatum monasterium 
inquietent. Quod si vestris monitis parere contempserint post ter- 
ciam commonicionem canonice factam, extunc infra quadraginta 
dies, donec satisfecerint, in eos excommunicationis sententiam pro- 
mulgetis. Datum Provini VI Kal. Februarii. 



175. Innocentiu^ II eoceommunicationem, db Henrico episcopo Tullensi in 
Fridericmn comitem aliosqus ecclesiae invas&res prolatam et a Gor- 
liocto II ae Honorio II rohoratam, canfirmat, 
Bibl. nat. Paris. ms. lat. 16991 fol. 227^ manu s. xvn — xvm. 

Innocentius episcopus® servus servorum Dei dilectis filiis decano 1132 
et ceteris Tullensis ecclesiae fratribus salutem et apostolicam bene- Oct. 29. 
dictionem. Venerabilis fratris nostri Henrici, episcopi vestri, rela- 
tione accepimus, Fredericum comitem villas praebendarum vestrae 
ecclesiae inquietare et contra Romanae ecclesiae privilegia, prout 
asseritis, hospitalitatem, cum nuUam de iure in illis contra vestram 
dispositionem habeat, atque alias exactioues per violentiam exigere. 

* inaeto c. ^ veHtre deest in cod, ^ episcopus omissum in cod. 
^ Radulfo. 



H8 Innocentii n EPieroLAE 176. 177 

1113 Unde etiam idem frater noster episcopus tam in ipsum quam in 
Oet. 29. Theodericum de Sorceio et Gferardum, filium Theoderici castellani, 
pro eo, quod fundum de Commareeio ecclesiae veatrae auferuut, ex- 
communicationis senteutiam se asserit promulgasse, quae nimiinim 
a praedecessoribus noBtius Calixto et Honorio,^ Bomanis pontificibus, 
uoscitur roborota. Noa igitur eomm praedecessorum nostrorum ve- 
atigiis iiihaereutes, quod ab eodem tratre nostro tam de Frederico 
quam de aliia praeuominatia factum est, auotoritate apostolica fir- 
mamus. Data Eemis IV Kal. Novembris. 

176. InnoBeniius II obbati S. lohannis Praltnsi aeribil, sese eius litem 

cum abbate S. Petri vivi Smonensi tfrminandam Edumsi et AlHs- 

sioaoretisi episcopis commisisse. Praeeipit, vi evooatus ad eos adeat. 

BibL nat. Paris. Coll, Balaze 46 fol. 388 manu a. xvn. 

1132 Innocentius episcDpus serrus servorum Dei dilecto filio abbati 

Febr. 10. saucti loannia de Prato salutem et apoatolicam benedictionem. 

Controveraiam, quae iuter te et filium nostrum H(erbertam) abbatem 

aaucti Petri vivi agitur, venerabilibus fratribus noatris Ste(phano) 

Eduensi et Hugo(ui) Altiasiodorensi episcopia et dilecto filio noatro 

H(ugoni) abbati Pontiniacensi commisimus terminandam. Mandamus 

igitur tihi atque praecipimua, quatinus loco et tempore, quo ah eis 

vocatus fueris, eorum praeseutiam adeaa et, quod ab eis super eadem 

causa statutum faerit, exequaris, Data Clniiiaci 1111 Idns Febr. 



177. Innocmtiits II fratribus S. Beriini Siihiensibits pra&npil . nt Petro 

obbati Chmiaeensi, de eorvm abhatia investito, obediani. 

Bibl. nat Paris. Coll. Balnze 86 fol. 166. 

1132 InnocentiuB episcopue servus aervorum Dei dilectis fiiiis mo- 

'HLaxi. 30. nachis aancti Bertini salutem et apostolicam benedictionem. Magna 

nuper instantia in praeaentia fratrum noatrorum archiepiscoporum, 

episcoporum et aliorum religiosorum virorum, qui Remia convene- 

rant, dilectua filius uoster P(etrus) abbaa et fratrea Cluniacenses, ut 

abbatiam sancti Bertini, eis a predeceaaoribus nostris pontificibus 

Eomanis commissam et auis privilegiis roboratam, Gluniacenai resti- 

tueremus monasterio, poatularunt. Ceterum nos, ne quid festinan- 

tius debito facere videremui-, ex deliberato eorundem arehiepisco- 

porum et episcoporum consilio preterita epiphaidae sollempnitate * 

vobis inducias dedimua, (juo videlicet termiiio ad uostram veniretis 

' Vide suprn epp, 162— 1G5. - die G, lan. 



iNNOCENTn n EPISTOLAE 178. 179 89 

praesentiam praefato abbati et fratribus de sua querimonia respon- 1132 
dere parati. Vos vero non venistis nec direxistis responsales, sed^*'**^^* 
duo monachi ex parte venerabilium fratrum nostrorum R(ainaldi) 
Remensis archiepiscopi et M(ilonis) Tervanensis episcopi ac dilecti 
filii nostri T(heoderici) Flandrensium comitis, ut eis longiores dare- 
mus inducias, suppliciter nos rogarunt. Quorum nimirum desideriis 
annuentes, mediam praeteritam quadragesimam ^ vobis terminum con- 
stituimus. Sed quoniam in vestra contumacia perdurantes obedire 
nostris iussionibus contempsistis, nos, qui licet indigni loco b. Petri 
apostoli residemus et suam cuique debemus iustitiam conservare, 
Cluniacense monasterium de abbatia S. Bertini predecessorum nostro- 
rum inherentes vestigiis investivimus.^ Per apostolica igitur scripta 
universitati vestre mandantes precipimus, quatinus prefato filio nostro 
P(etro) abbati humiliter pareatis et iuxta eius dispositionem atque 
consilium gravem et idoneam personam vobis in abbatem, invocata 
spiritus sancti gratia, eligere maturetis. Datum apud Vapingum 
in Kal. Aprilis. 

178. Innocentms II archiepiscopo Vesontionensi signifimt, abhatem Bal- 
mensem ter evocatum, ut de quibnsdam. possessionibus canonicis 
Augustodunensibm responderet, ad sese venire contempsisse, 
Bibl. publ. Augustodun. cod. 9 s. xi — xn. fol. penultimo manu s. xn.*^ 

Innocentius episcopus servus servorum Dei venerabili fratri 1130- 
A(n8erico) Bisuntino archiepiscopo salutem et apostolicam benedic- 1134. 
tionem. Balmensem abbatem^ tertio per litteras evocavimus, ut de 
ecclesiis et terris de Poliniaco Eduensibus canonicis responderet; 
et quoniam ipse ad nos venire contempnens de sua contumacia et 
absentia lucrari non debet, per apostolica tibi scripta precipimus, 
quatinus, acceptis his litteris, Eduenses canonicos eisdem ecclesiis 
et terris salvo jure proprio ^ 



179. Innocentiu^ II monasterii S, Bomani Blaviensis possessiones con- 
firmat, Petrum abbatem, emergente schismate in obedientia Eomanae 
ecclesiae persistentem, laudat. 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 12773 fol. 66 apogr. anni c. 1680. 

Innocentius episcopus servus servorum Dei dilecto filio Petro 1135 
abbati ecclesiae S. Eomani de Blavia eiusque successoribus regu- Mart. 30. 

* Mihi dedit Henr. Omcynt Pm^isienais. ^ cetera desuid, infei^ioife folii parte deleta, 

^ diem 17 m. Mart. * Cf. JaflfiS ed. pr. 5413. « Albericum. 



9" IKNOCENTII II EPISTOFiAE 180 

11 35 lariter aubatituendis in perpetuum. Quotiens illud a nobis petitur, 



Mart.g 



■'■ riuod rationi et lioneatati conTenire cognoscitur, animo iios decet 
libenti coucedere, et petentium desideriis congruum impertiri sul- 
fragium, ut fidelium devotio celerem consequatur effectum. Quia 
ergo, dilecte in Domiuo lili Petre abbas, emergente in ecclesia Dei 
schismate, tamquam vir catholicus in beati Petri obedientia lir- 
miter perstitisti, gratum habemus et interventu venerabilium fratrum 
uostrorum, Hugonis Turonensia arcbiepiacopi, Willelmi Xanctonensis 
episcopi et magistri Gaufredi de Laureolo, honestorura ainuidem et 
prudentium virorum, tuis postuiationibus clementer annuimua et ec- 
clesiam b. Bomani, cui Deo autore praeesse dinoaceris, apostolicae 
sedia robore communimus cei." Ut autem liberius et vitia corrigere 
et bonos, cooperaute Domiuo, melius valeas sustentare, deferendi 
baculum inter fratres tuos, iiuod utique pastoralia officii slguiim 
eat, ex beoignitate S, Homanae ecclesiae tibi licentiam imperti- 
mur, txt. 

Data Pisis per manus Aymerici S. K. E, diaconi cardinalis et 
cancellarii III Kal. Aprilis, ind. XII, incamationis dominicae auuo 
MCXXSV, pontificatus domui Innocentii jiapae 11 auno VI, 



180. Innocendiis II ari-hirpiscojm quibtisdmn eonimque nuffraifaneis, ab- 
batiltua cet. signifieal, sBse Hvgone/m arcldepiaeopum Rotomagenaem 
de latere stto misisse, ut Alfonsvm comitem Tolosamim et Qviigtt- 
nem Iklphimim, quorum alter in jnomst^um i', AsgidAi, alter *n 
ecdesiam Bomanmseim soBmeril, eoeroeat. f¥aeeipi(, ut, si BVoeaH 
{uerint, comenifmt eiqm in mandatis exe^juendis amcUiwn porrigant. 
Bibl. nat. Paris. CoU. Balujie 56 fol. 159; ibidem 279 fol. 212'' et 
fol. 221, (hanc copiam fecit Andreaa Ducheane.) 



1135 Innocentius episcopus servus servorum Dei veuerabilibus fratii- 

Aug. 31. tus P(etro) Lugdunenai, St{epbano) Viennensi, A{riiaIdo) Nai-bonensi, 
B(ernardo) Arelatenai, P(ontio) Aijuensi, G-(uilielmo)'' Ebredimensi archi- 
episcopis eorumque suffraganeis episcopis et dilectis filiis abbatibQS, 
clero, principibus et populo, per eorum parrochias conatitutis, salutem 
et apostolicam benedictionem. Ubi maiora aanctacDei ecclesiae emer- 
gunt negocia, ibi profecto religiosarum et sapientium persouarum, 
praesentium hoc tempore, sunt adhibenda consilia. Huius rei gratia 
veiierabilem fratrem uostrum Hugonem, Bothomiigeusem arciiiepisco- 



iNNOCENTn II EPISTOLAE 181 91 

pum, cuius utique prudentia, discretio et honestas et *, 1135 

laboribus nostris multotiens ipsius studio et experientia levigatis, ^^- ^^- 
in eius mora atque praesentia grata solatia obtinuimus. Verum, 
sicut pleniter novit fraternitas vestra, nobiles viri A(lfonsus) Tholo- 
sanus comes et G(uigo) Dalfinus, alter in monasterium beati Egidii, 
alter in Komanensem ecclesiam multa gravia et horrenda, prout 
accepimus, commiserunt; et quia^ ipsa in beatum Petrum et sedem 
apostolorum redundare noscuntur, opportunum duximus, eorundem 
excessuum magnitudinem per sapientem personam et ad hoc idoneam, 
adhibito vestro consilio®, castigare. Ut igitur tantis malis, auxiliante 
Domino, finis debitus imponatur, praefatum fratrem nostrum H(ugonem) 
archiepiscopum Rothomagensem ad partes illas de latere nostro trans- 
mittendum et ei pariter supradictarum causanim et aliorum nego- 
ciorum, si quae iam in partibus illis orta sunt vel interim orientur, 
decisionem iniunximus. Mandamus itaque universitati vestrae et 
apostolica auctoritate praecipimus, quatenus eundem legatum no- 
strum honorifice et benigne suscipiatis, et loco ac tempore, quo ab 
eo vocati fueritis, ad ipsum unanimiter convenire curetis, atque in 
his, quae ad eadem negocia dirimenda necessaria fuerint, ei vice 
nostra opem et consilium pro reverentia sedis apostolicae impen- 
datis. Illud etiam summopere curae vobis sit, ut ad ulciscendam 
iniuriam beato Petro et nobis illatam ab his, qui, contemptis nostris 
iussionibus, servare datam a nobis sententiam neglexerunt, pro de- 
bito vestri officii operam detis, ut videlicet iuxta praedicti fratris 
nostri deliberationem hi, qui sanctam matrem suam Eomanam con- 
tempserunt ecclesiam et beati Petri claves evacuare temptarunt, 
dignis animaHversionibus feriantur. Ipsum sane ob amorem et re- 
verentiam eiusdem apostolorum principis honeste ac fratema cari- 
tate suscipite et suis praeceptionibus obedite. Data Pisis II Kat. 
Septembris. 

181. Innocmtms II Hugoni qnscopo Altissiodorensi et Hugoni abhati 

Pontiniacensi mandat, ut inter abhates S, Petri vivi et S, lohannis 

Senonenses et S, lohannis Pratensem d. 4. Avgusti iudicent; quod 

si fieri nequierit, abbates proximis Idibm Martii ad sese ajccedere iuheU 

Bibl. nat. Paris. Coll. Baluze 46 fol. 390** manu s. xvii. 

Innocentius episcopus servus servorum Dei venerabilibus fra- 1134-36 
tribus Hugoni Altissiodorensi episcopo et Hugoni Pontiniacensi ab- lun. 12. 

* Qiuimqwim m eodd, lacuna non est, deesse tamen hoc loco quaedam verba patet. 
** sie acripti pro ea eod. ^ nostro o. 



92 Innocentii ii epistolae 182 

1134-36 bati Balutem- et apoatolicam benedictionem. Inter dilectum filium 
luD. 12. QOBtrum Herbertum sancti Petri vivi, Raimundum aancti lohannis 
Senonensia et E,' aancti lohannia de Prato abbates auper quibua- 
dam capitulis controversia agitatur, quam profecto prudentiae ve- 
strae duximus committendam, ut videlicet ])ridie Nonas proximi 
Augusti eosdem faciatis ante vestram praesentiam conveuire et, 
auditis hinc inde rationibus, quod iustitia dictaverit, decernatis, 
Quod ai inter praefatos abbates per iustitiam vel coucordiam com- 
poni non poterit, proximis Martii Idibua nostro se conspectui re- 
praesentent, quod iustitia dictaverit, exequi praeparati. Praefatum 
autem sancti Petri vivi abbatem'', qui de vestra" benignitate erga se 
nobis bona plurima nunciavit et de vobis valde conhdit, pro nostra 
reverentia habeatis attentius commendatum. DataPisis U Idus lunii. 

182. Innocentius II archwpiscopo Bemensi et episcopis qu3msdam man- 
dat, ut excommunicalionis smtentiam, vn Hugonmk Cholel et Oer~ 
mmKtum, generwm eitts, in synodo Pismia promtdgatam, observari 
fadaM. 

Bibl, nat. Parig. CoU. Moreau a6 fol. 135 majiu b. xvni. 

1136 Innocentius episcopus servua servorum Dei venerabilibus frati-j- 

lun. 19. jj^jj E^aiualdo) Bemensi archiepiscopo , lo(sleno) Suessionensi, B(ar- 
tholomaeo) Laudnuensi et G{aufrido) Cataiauuensi episcopis salutem 
et apostolicam benedictionem. In sede iustitie disponente Domino 
constituti, quod universis per orbem ecclesiia exhibere debemus, in- 
dignum non est, si ecclesiis ad sedem apostohcam specialiter perti- 
nentibus impendamua. Hoc nimimm intuitu pro eo, quod Hugo Cholet 
potestatem, que Euminiacum vocatur et de iure Compendieneia ec- 
clesie specialiter beati Petri filia esse cognoscitur, talliis et aliis 
conauetudinibus et iniustis atque pravis exactionibus sepe vexaverat 
et a sua nequitia desistere noluit, nos, dum adhuc essemus in Francia,' 
eum anatbematia vinculo innodavimus, et tam in ipaum qnam in 
Guermundum generum eius, in sua matitia aucceasorem, in plenaria 
synodo, quam Pisis Deo gratias celebravimus,^ excommunicationia 
aententia soUemujter innovata, utrosque excommunicavimus et m. 
tota terra eorum, donec resipiacant, preter infantium baptisma et 
morientium peuitentias divina prohibemus officia celebrari. Eaprop- 

• an G.! uide ep. IS^ ^" abbatem aiUUdi. " nostra t. 

' A mense Bept. 1130 ad m. Mart. 1132, vide JartS od. pr. p. 569 et 568. 
' 1135 M8i. 30-Iun. 6. 



iNNOCBNTn n EPI8TOLAE 183. 184 93 

ter dilectioni vestre mandamus et apostolica auctoritate precipi- 1136 
mus, ut, omni tepiditate submota, eandem sententiam firmiter obser- ^^- ^^- 
vetis eamque in vestris ecclesiis renovantes inrefragabiliter obser- 
vari per vestras parrochias faciatis. Data Pisis XIII Kalendas lulii. 



183. Innocentius II abbati S, lohannis Pratensi praedpit, quia tam 
Hugonis qnscopi Altissiodorensis iudidv/ni subire quam ad sese ac- 
cedere neglexerit, ut ecdesiam cum mlla Ridad abbati S. Petri-vim 
Senonensi restituat, 

Bibl. nat. Paxis. CoU. Baluze 46 fol. 391 manu s. xvn. 

Innocentius episcopus servus servorum Dei dilecto filio G.* 1135- ' 
abbati S. lohannis de Pratis salutem et apostolicam benedictionem. 11^7. 
Debet propriae ruinae dolore prosterni, quisquis apostolicis contemp- 
nit parere praeceptis. Nos siquidem per apostolica tibi scripta 
mandavimus, ut aut dilecto filio nostro Her(berto) abbati S. Petri 
vivi in praesentia venerabilium fratrum nostrorum, H(ugonis) Altis- 
siodorensis episcopi et H(ugonis) Pontiniacensis abbatis, de ecclesia 
in villa Riciaci convenires aut Idibus Martii eidem responsurus nostro 
te conspectui praesentares.i Quod minime est eflfectui mancipatum. 
Ideoque per apostolica tibi scripta mandamus atque praecipimus, 
quatenus eandem ecclesiam cum villa praedicto abbati restituas. 
Et quia rebellis et inobediens nobis extitisti, quousque nobis con- 
grue satisfacias, interdicimus tibi sedem abbatis. 



184. Innocentius II canonids ecclesiae Torruicensis praedpit, ut episcopum 
eligant electumqus ab archiepiscopo Bemensi consecrari cfurenL Ab 
obedientia episcopi Noviomensis eos solvit, 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 16992 fol. 87 manu Martenii. 

Innocentius episcopos servus servorum Dei dilectis filiis E. et 1138-42 
R. archidiaconis, T.^ praeposito ceterisque canonicis Tornacensis Dec. 30. 
ecclesiae, abbatibus et ceteris ecclesiarum praelatis, clero et populo, 
per eundem episcopatum constitutis, salutem et apostolicam bene- 
dictionem. Certum est, Tornacensem ecclesiam ex antiquo episco^ 
palem sedem extitisse et pastorem proprium habuisse, cuius curam 
et amministrationem quamvis Noviomensis episcopus longo tempore 

^ an E,f vide ep, 181, 

* Cf. Bupra ep. 181, die 12. Junii 1134—1136 datam. * Theoderico. 



iNNOCENTn n EpigTOLAE 185 




f 94 

I 1138—42 habuerit, non tamen Noviomensi ecclesiae aubiecta aut unita 

Dec. 30. legitur. In qua, siciit multornm veridica i^elatione comperimus, mul- 
titudo Iiominum tanta' auccrevit, ut necesaario proprimn debeathabere 
antistitem, etiamsi non antiquitus babuisset. Eaedem quoque eccle- 

siae tanta lacorum inter *■ ab inyicem seiunctae sunt, quod ab 

uno paatore aine gravi animarum periculo regi vel gubernari non pos- 
sunt. Igitur et sanctorum canonum constitutionibus et praedecesso- 
mm nostrorum sanctae memoriae Urbani et Pascalis, Jtomanorum pon- 
tiflcum, qui boc ipsum deliberaverant, studio et provisione incitamur, 
ecclesiae vestrae pastorem proprium providere. Vestram itaque uui- 
versitatem litteris praesentibus commonemus et apostolica auctori- 
tate praecipimus, ut, communicato religioaoriun et diacretorum viro- 
rum consilio, idoneam et discretam personam, remotis dilationibus, 
vobis in episcopum eligatis, per cuius pmdentiam et soUicitudinem 
ipsius ecclesiae bonor et dignitas restauretur, et vestra devotio sub 
ipsius regimiiie gratum Domino famulatum impendere mereatur. 
Electum autem Uemensi arcbiepiscopo ^ tamquam metropolitano vestro 
consecrandum praesentetis. Quod si forte ipse perficere noluerit, 
cum eodem electo ad nostram praesentiam veniatis; nos autem, quod 
facieudum fiierit, auctore Domino faciemus. Si vero obedientes uobis 
fiieritis et congruum vobis paatorem, sicut supradictum est, el 
ritis, a fidelitate et obedientia Noviomensia episcopi vos oi 
absolvimua. Datiim Lateranis III Kalendas lanuarii. 



mniiMt. J 



185. Innoecnlius II Eenriao cpiscopo Eatispmiensi Tnaitdal, vt deeintas 
o laicis detmtas ecdesiae suae recuperei. 

Bibl. reg. Monacens. cod. lat. 7804 s. xn fol. 142 vo.*^ 
1132- Innocentius episcopus servus servorum Dei venerabili fratri 

1143. H^enrico) Eatisponeusi episcopo aalutem et apostolicam benedictio- 
nem. Sacrilegum esse et contra canones non ambigitur, si quisquam 
laicorum decimas et alia divinis usibua mancipata possidere presu- 
mat. Ideoque fraternitati tuae maudamua, ut aicut bonus paator 
super commiaaum tibi gregem diligenter invigiles et decimas, que 
in tua parrochia a laicia detioentur, ad ius et dominium Batispo- 
nensis ecclesie studeas revocare et de eorum manibus prorsus eripere. 

Ph. Jafi, ai i 

' BumBoni aniid 1140 elccUi, poHtijuutn nedes Remensis per duos aniK» 



iNNocENTn n ET Lucn n epistolae 186. 187 95 

186. Innocmtius II episcopo Tolosano mandat, commoneat fratres Qramr 
disilvae, ut ad obedientiam monasterii Cadv/nensis redeant, 
Bibl. nat. Paris. ms. lat. 16992 fol. 65 manu s. xvn— xvm. 

Innocentius episcopus servus servorum Dei venerabili fratri 1138—43 
Tolosano^ episcopo salutem et apostolicam benedictionem. Cum Mai20. 
omnium virtutum stabiKtas et fundamentum sit obedientia, patet 
profecto, quod* quasi ariolandi peccatum est repugnare et velut sce- 
lus idolatriae repugnare et noUe acquiescere.^ Adversus abbatem 
et fratres de Grandisilva^ gravem querelam accepimus, quod Cadu- 
nensi* ecclesiae subiectionem et debitam subtrahant obedientiam. 
Quod si verum est, per apostolica tibi scripta mandamus atque 
praecipimus, quatenus ipsos ad obedientiam praefatae ecclesiae re- 
dire districte commoneas. Si vero te audire noluerint, de ipsis tam- 
quam inobedientibus plenam iustitiam facias. Datum Laterani de- 
cimo tertio Kalendas lunii. 



187. lyudus II ecclesiae Tarragonensis episcopis suffraganeis, sese metro- 
poli exyrum Qregorium archiepiscopum praefeeisse, nuntiat. Oui ut 
ohediant, hortatur, 

Bibl. nat. Paris. CoU. Baluze 238 fol. 173 manu s. xvn. 

Lucius episcopus servus servorum Dei venerabiKbus fratribus 1144 
sufeaganeis episcopis Tarrachonensis ecclesiae salutem et apostoli- ^art. 25. 
cam benedictionem. Metropolis vestra Tarrachonensis ecclesia pro- 
prio pastore iam diu caruisse demostratur. Cuius nos destitutioni 
patemo affectu providere volentes, venerabilem fratrem nostrum 
G(regorium) propriis tamquam b. Petri manibus, spiritus sancti gra- 
tia invocata, in ea archiepiscopum consecravimus ; ipsum itaque cum 
gratia sedis apostolicae et litterarum nostrarum prosecutione ad 
ipsam destinantes, per praesentia vobis scripta mandamus, quatenus 
debitam ei obedientiam et reverentiam humiliter exhibeatis, popu- 
lum vobis a Deo commissum diligenter commoneatis atque in pec- 
catorum suorum remissionem iniungatis, ut ad reedificationem ipsius 
ecclesiae suas helemosinas tribuant et in defensione christianitatis 
et aliis suis oportunitatibus tam vos quam ipsi opem ac consilium^ 
efficaciter tribuatis. Datum® Laterani VIII Kal. Aprilis. 

* quoniam c, ^ concilium c. ^ datis c. 

^ Aut Amelio aut Baimundo. ^ 1 Reg. 15, 23. ^ Grandisilva mon. 
ord. Cisterc. dioec. Tolos. * Cadunum mon. ord. Cist. dioec. Sarlatensis. 



Lucn n epibtolae 188. 189. 190 



188. iMeiuB II episeopo Vivariensi scribit de- iniuriis a parochianis eiiis 
monasterio S. Theofredi iUalis. 

Bibl. nat PariB. Cartul. de rabbaye de MoneatiBr-en-Velay s. xvn. ^^J 

ms. lat. 64D6 A. fol. 95. (Copia 8. xvm in Coli. Moreau 86, fol. 74.") ^H 

1144 Lucius episcopuB servus aervorum Dei venerabiii fratri G(aiic§t 

■ ■ rando)* Vivariensi episcopo salutem et apostoJicam benedictionem. 
Perlatus est clamor ad aures nostras, quod uxor quondam Guilhermi 
lordanis, Gerento de Mezenco et quidam alii parrochiaiii tui bona 
beatiTheofredi^, quae in commisso tibi episcopatu sita sunt, violenter 
diripiant et graves in eis exactiones faciant. Quia igitur tui officii 
est, eosdem religiosos et bona eorum a perversorum infestationibus 
defensare, per praesentia tibi acripta mandamus,*' quatenus tam de 
aupradictis quam de aliis parrochianis tuis, de quibus tibi couquesti 
fuerint, debitam eis iustitiam facias. Datuni Lateraui im Kalend. 
Aprilis. 

189. iMoius II fpiseopo Aniciensi negotiv/m dat, ut abhati S. Theofredi 
de paroehiams quibusdam, qui „Desiderii" vocantur, satisfaciat. 

Bibl. nat. Pariu. Cartul. 1. 1. fol. 96 (Coll. Moreau 1. I. fol. 76). 
1144 Lucius epiacopus servus servorum Dei Hu(mberto) venerabili fratri 

Mart. jy. epigcopi Aniciensi salntem et apostolicam benedictionem. Ad tuum 
spectat ofiicium, religiosos viros et eorum loca, praecipue quae in 
commisso tibi episcopatu sita eunt, diligere et fovere et a perver- 
sorum incursibua defensare. Quocirca per praesentia tibi sit mani- 
festum vel mandatum, quatenus dilectum filium nostrum B(eraldum) 
abbatem S. Theofredi et fi:atres suos iuves et manuteneas et de 
parrochianis tuis, qui Desiderii vocantur, et aliis, de quibus tibi con- 
questi tiierint, canonicam eis iustitiam facias. Dat. Laterani ITTT 
Kal. Aprilis. 



100. Ludus II unieerso dero populoqtte Baiocensi commendat Pkilippum 
episeopwn, qui Umina apostohrmn visitaverat. Hortalur, ul *» bo- 
nis eeclesiae reeuperatidis eum adjuvmt. 

Bibl. nat. Paria. mB. lat aov. acqu. 1406. b. kix.° 

1144 Lucius episcopus servus servorum Dei dilectis filiis abbatibue, 

Mai 16. ])rior!bu8, clero et populo Baioceusis ecclesiae salutem et apostolicam 

• 9, md. l' TI. S. M, ™<W. ' nUw, /olUi ,iom!»m iig,iafi s«Ht. 

' ubi perperam epistola Lucio III ftBCiipta, ent. ■' Hodie: St.-CliiiHri'. 



Lucn II EPiSTOLAE 190 97 

benedictionem. Venerabilis frater noster Philippus, episcopus vester, 1144 
iuxta morem noviter intromissatorum, apostolorum limina et nostram ^*^ ^^« 
praesentiam yisitayit; quem nos debita benignitate suseepimus et, ut 
bona Baiocensis ecclesiae, quae iam diu peccatis* exigentibus illicite 
distracta et alienata sunt, recuperet et pravas consuetudines, quae 
in Baiocensi episcopatu pastoris incuria et negligentia pullulamnt, 
exstirpet, viva voce sibi iniunximus. Ipsum itaque cum gratia sedis 
apostolicae et litterarum nostrarum prosecutione ad sedem propriam 
remittentes imiversitatem vestram rogamus, monemus et per apo- 
stolica scripta vobis iniungimus, quatenus ipsum benigne recipiatis, 
affectione praecipua diligatis et honoretis eique tamquam proprio 
pastori et animarum vestramm episcopo obedientiam ac reverentiam 
humiliter exhibeatis. Bes vero ecclesiasticas et iura episcopalia, 
quae in ecclesiis et personis ecclesiasticis occupastis et contra Deum 
et animarum vestrarum salutem illicite detinetis sibi quiete et pa- 
cifice dimittatis, et tam in his quam in aliis ipsum tanquam Christi 
ministrum audire, excessus quoque vestros et enormitates iuxta 
commonitionem ipsius corrigere studeatis. Verum quoniam quidam 
vestrum jus suum eidem episcopo auferre contendunt, auctoritate 
apostolica prohibemus, ut nullus monachus, clericus sive laicus pla- 
cita episcopalia nisi in ipsius vel vicarii sui praesentia tractare vel 
diffinire vel in parochialibus ecclesiis absque ipsius assensu sacer- 
dotes ponere vel amovere presumat, qui^ statutis temporibus ad 
synodum suam® universaliter conveniant et praecepta synodalia, quae 
populo sibi commisso annuntiabit^, attente percipiant atque episco- 
pales redditus antiquitus canonice constitutos eidem episcopo cum 
integritate persolvant. Praeterea scire vos volumus, quia, sicut ex 
scripto praedecessoris nostri felicis memoriae papae Urbani intelle- 
ximus,^ quoniam Baiocensis ecclesia bonorum suorum plurimam tunc 
temporis partem perdidit, cum Odo ipsius civitatis episcopus a ger- 
mano suo Guilleimo Anglorum rege captus est,^ quae tamen bona 
idem episcopus sua postmodum industria recuperavit, scripti sui 
auctoritate firmavit, ut Baiocensis ecclesiae bona ita semper incon- 
cussa debeant stabilitate servari, sicut captionis illius tempore fuisse 
noscuntur; quia igitur nostri officii est, ecclesiarum quieti paterna 
sollicitudine providere, eiusdem praedecessoris nostri vestigiis inhe- 
rentes eandem constitutionem apostolicae sedis auctoritate firmavi- 

* nc scrym pro praelatis c. ^ an con'. sed? ° suum c. ^ annuntiens c. 
^ lam non exstat epistola haec. ^ Cf. Jsff^ Bibl. II. 518. 570. 

LOBWKNFELD, Epist. Poot. Rom. 7 



98 EuGEira m epistolae 191. 192 

1144 nnia atque donationes, venditionea seu quaslibet alienationes de 
Hail6. boniB vel de possessionibua Baiocensis ecclesiae per epiacopos, qui 
post ipaum Odonem in eadem ecclesia praefuisae noacuntur, factas. 
qnoniam sicut accepimus dilapidatores bonorum eccleBiae Baiocensis 
extitenint et tam thesaurum quam possesaiones fere ad niiiilum 
redegerunt, evacuamus et inutas esse censemus. Unde per aposto- 
lica Yobis scripta mandamus, ut vos, qui eiusdem ecclesiae possea- 
siones et bona qualibet concessione eomndem episcoporum detine- 
tia, eidem episcopo cum integritate reddatis, sicut per legitimos 
teates iuramento probari fecerit, Baiocensem ecclesiam tenuisse tem- 
pore Oddonia episcopi in dominicatura vel in feodo; alioquin es- 
communicationia vel interdicti sententiam, quam inxta dicti prae- 
decessoris nostri Urbani institutionem in vos canonice promulgave- 
rit, no8 auctore Domino ratam babebimus. Datum Laterani decinio 
aeptimo Ealendaa lunii. 



101, Eugmius III Armdfo episcopo Lexovimsi praedpit, ne monast&^ium 

Beecmse mquietet vel ob aliquo inquielari jiatiatur. 

Bibl. nat. Paris. 1) CoU. Baluze 120 fol. 65 manu Steph. Balnrii, 

2) ma. lat 10992 fol. lU manu a. xvn-x-rai, 

114r, Eugeniua episcopus aervus servorum Dei venerabili fratri Ar* 

Mai8. nulfo Lexoviensi episcopo salutem et apostolicam benedictionem. 

Non ignorat tua fraternitas, quod venerabilia loca cum bonis et 

poasesaionibus suis nullis debent graYaminibus concuti, nulKs mo- 

lestiis agitari. Ideoque per apoatolica tibi scripta mandamus atque 

praecipimus, quatinus Beccense monasterium super his quae in ttio 

episcopatu canonice adquisita' praedecessorum tuorum tempore 

iuste possedit, in nullo posseasionem ejus iuquietes nec ab aliquo 

inquietari permittas. Si quis etiam de subditis tuia eidem mona- 

Bterio aliquid de iure suo offerre voluerit, non probibeas neque ali- 

quod ei exinde impedimentum facias, Data Viterbi*' VIII Idus Maii. 



192. Eugmins III camnieis S. Stephani VesontioHeimbm mandat, ul 
j)rivileffittm, quo pascua quaedam ad monasterium Bellae-vallis per- 
tinentia amfirmaverit, aibi re^tent et de subreptione respondmnt. 
Bibl. nat. Paria. CoU. Moreau 870 fol. 138 manu s. xvm. 
1145—46 Eugenius epiacopus servus servomm Dei dilectis filiis cano- 

Nov. 28. nicis sancti Stephani Bisuntini aalutem et apostolicam bene(Uctio-_ 
' adquisida '•ud. '' Vitertiii 2. 



EUGENII m EPISTOLAE 193 99 

nem. Quanto amplius beati Stephani ecclesiam et personas vestras 1145—46 
diligimus, tanta magis miramur et gravius ferimus, si quid a vobis ^^v- 28. 
vel per vos contra honestatem vestram factum esse cognoscimus. 
Significatum nobis est, quod in privilegio, quod per venerabilem 
fratrem A(medeum) Lugdunensem archiepiscopum nobis transmis- 
sum* vobis fecimus innovari, pascua de Valeriaco, quae religiosi 
fratres nostri Speciosae vallis^ possident, confirmari fecistis. Quod 
quantum sit rationi contrarium et vobis inhonestum, prudentiam 
vestram non debuit latuisse. Quia igitur nostri officii est male acta 
corrigere, eandem confirmationem et inscriptionem auctoritate apo- 
stolica evacuamus et irritam esse censemus, per apostolica vobis 
scripta praecipientes , quatinus privilegium ipsum proximis octavis 
paschae^ nobis reportetis et de surreptione^ respondeatis. Datum 
Viterbii II II Kalendas Decembris. 



193. Eiigeniics III monachis Exiensibus sahdationem denegat, quia cum 
B, monacho Moissiacetisi, ah Alberico Ostiensi excommunicato, corti- 
municaverint, Hortatur, ut ahhate^n eligant, 

Bibl. nat. Paris. ColL Doat 128 fol. 229*> manu s. xvn. 

Eugenius episcopus servus servorum Dei monachis Exiensibus. 1146 
Quod vos® de beati Petri et nostra gratia minime salutamus, ne- Mart. 6. 
quaquam nostrae severitati sed praesumptioni vestrae potius depu- 
tetis. Sicut enim venerabilis fratris nostri A(lberici) Ostifensis epi- 
scopi attestatione et fratrum Moisiacensis monasterii relatione co- 
gnovimus, Exiensis ecclesia ex dono et concessione Komanorum pon- 
tificum regimini et ordinationi Cluniacensis monasterii subdita est, 
nec absque Cluniacensis abbatis providentia et consilio abbas ibi- 
dem est eligendus; quo contra, sicut eorundem fratrum querimonia 
didicimus, monachus quidam B. nomine, professus Moysiacensis mo- 
nasterii, per quorundam insipientium electionem nomen abbatis sub- 
nititur^ usurpare et Exiensem ecclesiam a subiectione Cluniacensis 

monasterii et Moysiacensis omnino subtrahere. Unde ® 

contemnunt^ ab eodem fratre nostro Ostiensi episcopo et abbatibus 
suis, Cluniacensi videlicet et Moysiacensi, excommunicationis est vin- 
culo innodatus. Vos autem eidem excommunicato, prout nobis si- 
gnificatum est, communicare praesumitis atque ipsius excommunica- 

* transmisso c. ^ surrectione c. ^ nos c, ^ subnituntur c. ® lacuna 

in cod, ^ sic scripsi pro contemnent cod. 

1 seu Bellae-vallis, cf. G. Chr. XV. 239. ^ aut 7. Apr. 1146 aut 27. Apr. 1147. 



100 EctiENU m EPiaToi.AE 194 

1146 tionis et aequitiae vos ipsos coustitnitis.* Quia igitur nostri officii 
Mart. 6. est, male acta corrigere et fratrum Dostrorum bene geata firraare, 
eandem excommunicationem in ipsum B. et complices suos cano- 
nice proraulgatam aedis apostolicae auctoritate firmamns et ratam 
manete censemus. Vobis autem praecipiendo maudamus, ut infra 
diem, quem Cluniacensis abbas seu Moysiacensis vobia praefixeriut, 
iuxta antiquam consuetudinem et privilegionun sedis apostolicae 
tenorem de Moisiacensi conventu vobis abbatem concorditer eligatis. 
Datum Transtiberim secundo Nonas Martii. 



194, Eugmius in mfjraganeos ecdesiae Remerms hortatur, ut Amelmum 
Tomacemem iamquam fratrem- et cotpiscopim dUigant neve a Si- 
mont episeopo Noviomensi inquwtari emn sinant. 

Bibl. nat, Paris. ma. lat. 16992 fol. 88'- mauu Martenii. 

1146 Eugenius episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratribus 

Mart. 15. Remeusis ecclesiae sufEraganeis aalutem et apostolicam benedictio- 
nem. Praedecessor noster felicis memoriae papa Linocentius,^ quot 
auimai'ura et corporum damna et pericula in proprii pastoris ab- 
sentia Toniacensis populus incurreret, per religiosos viros cogno- 
scena, tot malis occurrere decrevit et canouicam electionem fieri in 
ecclesia Tornacensi praecepit. Sed iiuia, diversia causis iutervenieu- 
tibus, tantum bonum tempore auo conaummari uou potuit, nos vi- 
rorum religiosorum et discretorum precibus et crebria exbortatioui- 
bus iucitati, quod ab ipso inceptum est Domino auctore complevi- 
mua atque dilectum filium noatrum A^nselmum) abbatem S. Viucentii 
Laudunenaia, spiritus sancti gratia invocata, in Toraacensem episco- 
pum conaecravimus.* Quia igitur particepa mercedis existit, qui bo- 
norum operum se adjutorem praebet, per apostolica scripta uuiver- 
sitatem vestram rogamus, monemua et monendo praecipimus, qua^ 
teuus ipaum tamquam fratrem et coepiscopum vestrum diligatis et 
honoretis et iu suis oportunitatibus opem ei et consilium 
Si vero frater noster S(imou) Noviomensis epiacopus eum vel 
per se aive per suramissara personara vesare vel inquietare ; 
surapserit, una cum venerabili fratre nostro S(amsoui) Remeusi ar- 
ciiiepiscopo ipsum a tanta praesumptione districte desistere cogatis. 
Data trans Tyberim Idibus Martii. 



* BOcioB ouC participeB aat lanUe ver/nmi a-nditec iiatcL 

' II. ' die 10. Mart., vide Hi8t,Tonwc. L. IV. 
3i5, ubi perperiua Aiee 25. Mart. annaaque 1145 Dotatui 



xn^ 



£uGENn m EPiSTOLAE 195. 196 101 

195. Eugenvus III canonicos Tomacenses hortatur, ut Ansdmo episcopo 
a sese consecrato obediant, 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 16992 fol. 85 manu Martenii. 

Eugenius episcopus servus servorum Dei dilectis filiis canonicis 1146 
Tomacensis ecclesiae salutem et apostolicam benedictionem. Solli- Mart- 15. 
cite considerare vos convenit, ut, quia per Dei gratiam et sanctae 
Eomanae ecclesiae sollicitudinem et providentiam pastorem proprium 
obtinetis, sic ipsius liberalitati respondere et, quod a nobis super 
hoc factum est, in sua firmitate manutenere curetis, ut eadem mater 
vestra sancta Romana ecclesia de vestrae devotionis studiis gratu- 
letur atque honor Dei et ecclesiae suae in hoc facto, sicut speravi- 
mus, augeatur. Quocirca per apostolica» universitatem vestram ro- 
gamus, monemus atque praecipimus, quatinus venerabilem fratrem 
nostrum A^nselmum), quem, spiritus sancti gratia invocata, vobis in 
episcopum consecravimus, tamquam boni filii sincero aflfectu diliga- 
tis et honoretis et debitum ei honorem et reverentiam humiliter 
exhibeatis; in suis quoque necessitatibus sic ei providere et tales 
erga eum in omnibus vos ipsos exhibere studeatis, ut Deus exinde 
honoretur et eadem ecclesia mater vestra sub ipsius regimine et 
providentia, vestro annuente studio, tam spiritaliter quam corpora- 
liter gratum Domino suscipiat incrementum. Quidquid enim honoris 
et reverentiae sibi exhibitum fuerit, nobis ascribemus^, et si quid 
injuriae vel molestiae, quod non credimus, irrogatum nobis imputa- 
bimus. Data Transtyberim Idibus Martii. 



196. Eugem/us III episcopis ecclesiae Bituricensis suffraganeis jpraedpit, 
ut Petro archiepiscopo obediant et ad condlia eius, bis in anno 
celebranda, aocedant. 

Bibl. nat. Paris. Chart. Bituric. s. xm. ms. lat. nov. acqu. 1274 fol. 20^. 

Eugenius episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratri- 1146 
bus episcopis Bituricensis ecclesiae suffraganeis salutem et aposto- ^^-^- ^o. 
licam benedictionem. Equum et rationabile est, ut, qui multis lae- 
tatur praeesse subditis, suis nullatenus erubescat subesse praelatis. 
Obedientia namque sola est, quae fidei meritum possidet, sine qua 
infidelis quis esse convincitur, etiamsi fidelis existere videatur. 
Quocirca per apostolica vobis scripta mandamus atque praecipimus, 

* addendum ffidetur scripta. ^ sic scripsi pro ascribimus cod. 



102 EcGKNn in epibtolae 197. 1S8 



1146 quatinus venerabili fratri nostro P(etro) Eituricensi arcliiepiscopo 

Uart. 26. tamquam proprio metropoKtano obedientiam ac reverentiam humi- 

liter exhibeatis et* ad vocationem ipsius pro conciliis iuxta statuta, 

canonum celebrandis bis in anno conveniatis. Datum Sutrii Vil 

Kalendas Aprilis. 

197. Eugeniua JJI Magahnejisem et Biterrmsem episcopos iiortatur, ne 
motuisterium Amanense indeHHs exactionibus aggravent 

Bibl. nat. Paris. 1) ms. lat 12760 a. xvn. fol, 326; 2) fragm, in 
ms. lat. 13816 e. XTH. fol. 78. 

1146 Eugeuiu.s episcopus seniis servorum Dei renerabilibus fratri- 

Nov. 11. bus B{aimundo) Magalonensi et B{ermuudo) Biterrensi episcopis sa- 
lutem et apoatolicam benedictionem. Perlatus est clamor ad aures 
nostras, quod ecclesias Auiauensis monasterii iuiuste gravatis et 
earum ministris indebitas exactionea imponitis atque ab ipsis mo- 
nachis fideiussores exigitis. Ideirco'' per praesentia vobis scripta 
praecipieudo mandamus, quatinus a gravaminibus et exactiouibus in- 
debitis omnino desistatis et ab ipsis monachis, qnamdiu exequi 
iustitiam voluerint, fideiussores vel pignora nullatenus exigatis. 
Nichilominus quoque praecipimus vobis. ut parrochianos vestros, 
qui bona eiusdem monasterii sub nomine feudi detinent, districte 
commoneatis, ut abbati et monachis debitum impendant obsequium; 
alioquiu aciant, se aacrilegium committere et pericutum aeternae 
damnationis incurrere. Vos igitur pro vestri officii debito usque ad 
condignam satisfactionem de ipsis iustitiam faciatis. Datum Viterbii 
m Id. Novembris. 

198. Eugenitts III Eaimundwm epise<qmm et archidiacoiios Magalonenses 
hortatur, ne (dibatem Aniaiiensem in melioramdis monmtei-ii possea- 
sionibusapud S. Arieium sitis prohiheant vel ah aliis prohiberi sinant. 
Bibl. nat. Paria. 1) ma. lat. 12760 b. xto. fol. 325; 2) fragm. in 

ms. lat. 13816 s. xvn. foL 78. 
1146 Kugeuius episcopus aervus servomm Dei venerabili fratri R(ai- 

Nov. 11. mundo) episcopo et archidiaconis Magalonensis ecclesiae salutem et 
apostolicam benedictionem. Filins noster G(uilelmus) abbas Aniauensis 
monaaterii ciim quibusdam fratribus suis venit ad nostram praesen- 
tiam et sedis apostolicae patrocininm a praedecessoribus nostris 
Anianenai monasterio iam din concesaum a nobis suppliciter impe- 
travit. luter cetera vero ecclesiae suae negotia significavit nobis. 



EUGENH m EPISTOLAE 199 103 

quod in quadam possessione sui monasterii, quae apud S. Aricium 1146 
sita est, coelificia facere et ea ad utilitatem ipsius monasterii me- Nov. 11. 
liorare intendit, sed a quibusdam illius terrae hominibus prohibe- 
tur. Ideoque'per apostoKca vobis scripta praecipiendo mandamus, 
quatenus possessionem ipsam ad commodum ipsius monasterii legi- 
time meliorare nec ipsi prohibeatis nec ab aliis prohiberi vel impe- 
diri permittatis. Si quis autem hoc temere impedire praesumpserit, 
debitam de ipso iustitiam faciatis. Datum Viterbii m Id. Novembris. 



199. Eugmius III locelino episcopo Sarisberiensi malefactorum ecdesiae 
puniendorum facultatem dat Scribit de presbytero, cuiu^ m/mus 
a praedone mutilata sit, Clericos laicorum ministros fleri vetat, 
Addit de eis, quos Stephanu^ Anglorum rex seu adversarii eius, 
occasione belli pro regno gesti, exJieredavemut. 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 16992 fol. 115. Scripsit Martene. 

Eugenius episcopus servus servorum Dei venerabili fratri loc(elino) 1146 
Sarisberiensi episcopo salutem et apostolicam benedictionem. Lit- Nov. 26. 
teras fraternitatis tuae et nuncium communem videlicet filium no- 
strum Eobertum presbyterum debita benignitate suscepimus et op- 
pressione ecclesiae tibi a Deo commissae, quam ex eis intelleximus, 
affectione patema compassi sumus. Ideoque paci ut tranquillitati , '-'^ 
eius intendere cupientes, malefactores tuos animadversione debita 
coerceri praecipimus eosque severiori vindictae, nisi resipiscant et 
a sua pravitate desistant, pro debito officii nostri subiicere parati 
erimus. Ad hoc scientes, quod per omnes provincias de apostolico 
fonte petentibus responsa semper emanant, tuae soUicitudinis vigi- 
lantiae et consultis respondere duximus, ut inde regulam sumas et 
certitudinem in rebus dubiis, ubi caput est et initium ecclesiasticae 
institutionis. Presbyterum itaque, cuius duos digitos cum medietate 
palmae a praedone abscissos esse significasti, missam celebrare non 
permittimus, quia nec secure propter debilitatem nec'sine scandalo 
propter membri deformitatem haec fieri posse confidimus. Ipsum 
autem in ceteris officio sacerdotali fungi, minime prohibemus^ iuxta 
illud Gelasii:^ Praecepta canonum, quibus ecclesiastica regitur di- 
sciplina, sicut ad sacerdotium venire non patiuntur debiles corpore, 
ita et, si quis fuerit in eo constitutus ac tum fuerit sauciatus, amit- 
tere non potest, quod tempore suae sinceritatis accepit. Et ex Ni- 

^ „Presbyterum — prohibemus" leguntur etiam in Decr. Greg. L. III. t. 6 
c. 2. « JaflfiS ed. sec. 706. 



104 



ETiGEiin I 



1146 caeno concilio^: Si quis a medicis per languorem defectus est aut 
Nov. 26. a barbaria absciasuB, hic in clero permaiieat. Praeterea * cleriei, qui, 
'-" relicto habitu soo et officio, intonsi et tamquam laici converaantur, 

si in criminibus comprehensi teueantur, per ecclesiasticam liberari 
institiam non praecipimuE; tales enim inter apostatas nunierandos 
esse, sanctovum patrum" statuta declarant. Sacerdotibus ' autem et 
clericis tuis publico denuncies, ne ministri laicorum fiant nec in 
rebns eorum procui^atores esistant; quod si poatmodum fieri prae- 
sumpserint et occasione ipsius administrationis propter pecuuiariam 
causam a laicis capiantur, iudigDum est, eis ab ecclesia subveniri, 
per quos constat in ecclesia Dei scandalum generari, Nemo autem 
militans Deo implicat se secularibus negotiis.* Nam et sacris cano- 
nibus et bumanis etiam iegibus cautum est, ne clerici laicis mini- 
sterium praestent nec conductores agrorum nec procuratoreB eorum 
uUatenus esse praesiimaut. Pro his autem quos dilectus filius noster 
S(tephanus) illustris rex Auglorum sive adveraarii eius ante crucis snsce- 
ptionem occasione guerrae pro regno habitae Bxheredarunt, eccle- 
siaaticam nolumus iustitiam exhiberi. Postremo vero uostrum con- 
suluiatis apostolatum super possessionibus, quas domini eamm occa- 
sione guerrae in partibua iUis iam amissas et ab aliis occupatas 
tamquam devotionis intuitu monasteriis sive aliis piis locis tribunnt; 



sed qui eas occupant, eidem locis 
inre nuUa eos volumns ecclesia 
rem enim litigiosam ecclesiis siv 



)cis nxdlatenus in pace dimittunt. Qua 
Bsiastica districitionis censura coerceri; 
sive ahis piis locis non licet recipere 
nec his, qui eam amisisse videantur, quod iam non habent, aliquo 
titulo alienare. Tu vero, dilecte frater, iu Domino confortatus viriliter 
agaa et ita in his, quae ad episcopale officium pertinent, temet ipsum 
laudabiliter eserceas, ut Deua exinde honoretur et ecclesia a Deo 
tihi commissa sub tuo regimine tam spiritualiter quam temporaliter^* 
praestante Domino augeatur. Datum Viterbii VI Kal. Decembris. 
200. Eugmius III clero et populo Tomacensi Anselmum episcqpum a 
seae redeunlem eommendat praedpiiiiue, ui in bonis ecdesiac rtni- 
peromdia eum adjuvent. 

Bibl. nat. Paris. ma. Ist. 16993 fol. 88" manu Martenil. 

1147 Eugenius episcopus servus servorum Dei dilectis fiUis clero et 

Inn. 13. populo Tornacensi salutem et apostoUcam benedictionem. Memo- 

■ fratnmi c. ^* Wmporaliter addidi; c/. injra ep. 207, 

' Canon I ap. Manai II. 667, Hefele I, 376. ' „Praeterea — non prae- 

cipimnB liberari" leguntur etifnn iu Decr- Greg. L. V. t. 9, c. 1. ' „6acer- 

dotibus — generari" leguntur in Decr. Greg. L. III. t 50, c. 2. ' 2Tim. 2,4. 



EUGJEVU m EPI6T0LAE 201 105 

riter retinere yos oredimus, quia nos ammarum vestrarum saluti 1147 
et paci vestrae providere volentes dignitatem episcopalem, quam a Iim. 13, 
longis retro temporibus perdiderat, ecclesiae vestrae restituimus 
atque venerabilem fi:atrem nostrum A(nselmum) vobis in episcopum 
Doouao auctore consecravimus^; quem ad nostram praesentiam ve- 
nientem patema caritate recepimus et cum gloria sedis apostolicae 
et Utterarum nostrarum prosecutione ad ecclesiam suam remittimus. 
Iddoque per apostolica scripta universitati vestrae mandamus atq[ue 
pnaiecipimus, quatenus ipsum benigne recipiatis, diligatis et honore- 
tis eique tamquam proprio pastori et animarum vestrarum episcopo 
obedientiam et reverentiam humiliter deferatis. In recuperandis 
quoque et restituendis bonis Tomacensis ecclesiae matris vestrae, 
quae a longo tempore injuste alienata sunt et illicite detinentur, 
sic eum viriliter adjuvetis, ne liberalitatis vel benignitatis sedis 
apostolicae vobis exhibitae immemores vel ingrati appareatis. Data 
Meldis* Idibus lunii. 



201. Eugenius III Hugoni archiepiscopo Rotomagensi mandat, moneat 
Ricardum et Henricum, milites templi, ut villam ^Beimberti ulmu^s^^ 
a Willelmo comite Pontivorum acceptam fratribus Troamensibus 
reddant aut cum eis transigant aut dendque ad sese accedant. 
Praedpit, ut a Willelmo de Majuretania famulum monasteiii inju^ste 
captum dimitti curet 

BibL nat. Paris. Chartul. TroarQense saec. xm ex. vel xiv in. 

ms. lat. 10086 fol. 113. 

EugeniuB episcopus servus servorum Dei venerabili fratri 1147. 
H(ugoni) Sotomagensi archiepiscopo salutem et apostolieam bene- 
dictionem« Bicardi Troamensis abbatis et fratrum suorum ad nos 
querela pervenit, quod Willelmus comes Pontivorum villam, que di- 
citur Eeimberti ulmus, que iuris ecclesie sue sicut asserit esse di- 
noscitur, sibi violenter abstulerit, quam per manum ipsius milites 
templi Bicardas et Henricus, eis reclamantibus et contradicentibus, 
recepemnt^; praeterea de WiQelmo de Mauritania gravem et dete- 
stabilem iniuriam sibi et ecclesie sue nichilominus intulisse que- 
nmtur. Famulum siquidem eiusdem ecclesie, sicut in eomm asser- 
tione consistit, monastici ordinis reverencia et Domini timore con- 

* Keldi cod. 

^ Die 10 Mart. Cf. supra epistolam 194. * De hac controversia vide 
documenta, quae edidi ia Archivee de TOrient latin II. 251 sq. 



r 



106 EuGENn m epistolae 202 

1147. tempto, sua violencia cepit et, ut se ipsum redimat, corporis distric- 
tione compellit. Quia igitur nostra intencio est, ecclesiarum quieti 
ac defensioni intuitu caritatis intendere, fraternitati tue per aposto- 
lica scripta mandamus, quatinus, si eorum querimonia veritate ful- 
citur, praefatos militea templi ab illa usurpatione desistere destrict« 
commoneas aut inter eos ita componere studeas, ne ad aures nostras 
de cetero super hoc querela perveniat. Si autem neutrum valebis 
efficere, ipsos ad nostram presentiam cum tuis litteris, cognita ple- 
nius veritate, transmittas. Praedictum vero Willelmum, qui famu- 
lum in captione tenere praesumit et illorum, in quorum terra ut 
se redimat detinent,'' nisi tua commonicione dimiserint, ecclesiastica 
eos ceusura coerceas. 



202. Eugefiius III iudieium inter Qvilehnum ahbatem Anianensem ei 
fratres S. Sepulcliri swpea- eeeksia S. Salvatoris de Eubo latum ap- 
probat. 

Bibl. nat PariB. ms. Ut. 13816 b. xvn fol. 78*'. 

1148 Eugenius episcopus servus servorum Dei dilectis fitiis Guil- 

Apr. 12. lelmo abbati S. Salvatoris Anianensis monasterii eiuaque tratribus 
salutem et apostolicam benedictionem. Quoniam ad nosti'um spectat 
officium pro universis ecclesiis sollicitudinem gerere, oportet noa 
earum paci et tranquillitati modis quibus possumus providere. Ea- 
propter, dilecti'' in Domino filii, controversiae, quae jnter vob et ca- 
uonicos S. Sepulchri super ecclesia S. Salvatoris de Rubo longo 
fuit tempore agitata, finem imponere cupientes, causam ipsam di- 
lectis filiis nostris lulio presbytero^ et lacinto diacono* cardinali- 
bus audiendam terminandamque commissimus. Qui rationes utrius- 
que partis diligentius ex scripto, quod venerabilis frater noster 
R(aimundus) Arelateusis archiepiscopus nobia dii-exerat, qui eandem 
causam ex mandato nostro diecusserat, cognovenint, quod trea testes 
in praesentia eiusdem archiepiscopi a vobis producti, adversa parte 
praeaente nec negante, iureiurando monstrarunt, abbatem Aniauen- 
sem de praefatae ecclesiae possessione violenter expulsum fuiase. 
Alii quoque duo in praesentia eiusdem archiepiscopi iuraverunt, 
monasterium Anianense per quadraginta annos et eo ampliua ant« 
expulaionem inconcnsse praetatam ecclesiam possedisse. His itaqu« 

* verba illaniiD lu^ aJ detJnent libraru aUpa rormpia «uil. ^ dilecti dtM 

.n cod. 

' CardinHli tit. S. Marcelli. ' S. Mariae in Coamidin. 



EUGENn m EPIBTOLAE 203 107 

rationibus et aliis pluribus ex utraque parte inspectis, iam dictam 1148 
S. Salvatoris ecclesiam cum omnibus ad eam pertinentibus vobis -^P^- ^^- 
et vestro monasterio adiudicarunt et praedictis canonicis super 
eadem causa perpetuum silentium indixerunt. Nos autem, quibus 
a Deo est concessa potestas, male acta corrigere et bene acta fir- 
mare, iudicium ipsum datum a praedictis filiis nostris cardinalibus 
confirmamus et in perpetuum absque refi^agatione ratum manere 
decrevimus. Si quis autem huius nostrae confirmationis paginam 
sciens etc* 

(]n cod, additum est.) De hac re scribit etiam episcopo Magalonefisi 
et mandat, ut Anianenses in possessionem inducantur et comerventur, 
Datum Eemis 11 Idus Aprilis. 



203. Uugenim III confirmat subieetionem eremitarum quorundam apud 
Fontem Oehardi viventium, qui se su/xqu£> hona, assensu Willelmi 
episcopi Ckriomarierisis, Maiori-monasterio tradiderint, 
Bibl. nat. Paris. ms. lat. 12880 fol. 196. Scripsit Martene. 

Eugenius episcopus servus servorum Dei dilectis filiis Guar- 1148 
nerio abbati Maioris monasterii eiusque fratribus salutem et apo- Apr. 16. 
stolicam benedictionem. Quemadmodum apostolicae sedis aucto- 
ritas habet male^ acta corrigere, ita eiusdem est bene acta firmare. 
Ex litteris siquidem venerabilis fratris nostri W(illehni) episcopi 
Cenomannensis inspeximus, quod quidam homines apud Fontem Ge- 
hardi habitantes, nomine heremitae, sed nulla ecclesiastica vel pa- 
trum institutione vivebant, quibus tandem divinitus inspiratis pla- 
cuit, ut sub potestate fratrum Maioris monasterii regulariter et 
ordinate Domino deservirent et tam se quam sua eorum arbitrio 
et dispositioni committerent. Eorum itaque proposito et voluntati 
praefatus Cenomanensis episcopus praebuit assensum et iuxta votum 
eorum, quod fecerant, scriptorum suorum memoria confirmavit. 
Nomina vero eorum, quae praefato monasterio contulerunt, prae- 
senti pagina duximus annotanda: Fons Gehardi, Mons Guidonis, 
Linee, Hemenart, Sapientia, sancta Trinitas de Palea, S. Martinus 
de Sezeio, Boscus Eoberti, Mexgirard, Lahaia de Ingrandia, Elee- 
mosyna de Pomario, quam Odo de Eaderaria dedit, duo loca in 
Andera, scilicet S. Gregorius de Stagno, Doit Parfund. Haec igi- 
tur, quemadmodum a praedictis hominibus vobis concessa sunt et 

^ 9ic cod, Vide fiiwm sequentis ^istolae, ^ mala cod. 



108 EuflESii ni EPiBTOLAE 204. 205 

1146 scripto praefati episcopi confirmata, nos quoque apostolicae sedia 
Apr. 16. Yoijja auctoritate firmamus et praesentis scripti munimine robora- 
mus. Si quis autem contra huius nostrae confirmationis paginam- 
sciens temere venire tentaverit, omuipotentia Dei et beatorum Petri 
et Pauli apostolorum eius indignationem incurrat, Datum Eemis 
XVI Kal. Madii.i ^J 



204. Eugmitis III episcopis quibusdam praecipit, ui presbyleros a frafn- 
bus S. Gemwefae ekctos in ecetesiis eortnn ad curam animarum 
admittanl. 

Bibl. nat PaiiB. Coll. Baluze 55 fol. IflX" manu 8. xvn. 

1149 Eugenius episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratri- 

Febr.2.5. bus T(heobaUlo)' Parisienai, I(ocelino) Suessionensi, M(anas3i) Mel- 
densi, P(etro) Silvanectensi episcopis salntem et apoatolicam bene- 
dictionem. Ecclesia S. Genovefae Parisiensis, sicut accepimua, quas- 
dam capellaa in vestria episcopatibus habet, in quibus presbiteros 
iuxta canonum sanctionea eligere debent. Ideoque per praesentia 
vobis scripta mandamus, quatinus fratribus eorum, quos ipai Tobis 
praesentaverint in eiadem ecclesiis atatuendos, nisi aliquid obviet, 
quod sacris canonibus contradicat, curam animaram absque diffi- 
cultate committatia eosque pro b. Petri et noatra reverentia manu- 
tenere curetis. Datum Viterbii V Kalendas Martii. 



205. EugmiuB III Benmrdo Clarevallensi mandat, efjvnai apud Baldui- 
num episcopum Noviommsem, vi frairibus S. Martini de Campis 
pro altari abtato eonffruam recompensalionem provideat. 
Bibl. nat. PsriB. Chartul. S. Mait. de Campis a. xn. 
ms. lat. 10977 fol. 94. 

1152 Eugeniua episcopus" servus servorum Dei B(ernardo) Clareval- 

lan. 9. leusi abbati." Dilectorum filiorum noatrorum prioris^ et fratrum 

Sancti Martini de Campis" conquestionem accepimua, quia'' de quo- 

dam altari, quod a venerabili fratre nostro B(a]duino) Noviomensi 

episcopo ipsis aufferri permisimus, gravem iacturam susfjneant, et* 

* S. cod. ^ episcopne deesl a% cod. ' Intigra interiytio lint ihdna haec erat: 

carJssiiDO in ChriEki Glia B. C. a. salatem et ap. bened. '^ quia addidL ' et addidi. 

' Non parvi moioeiiti hoec epiBtoIa eat ad illustrandam Fontis Gehanli 
historiam, cujua exordia adhuc incerta esse dotet Gallia Cbriatinna XIV. 441. 
- SimoDis. " apud PariBioe. 





EUGENn ra EPISTOLAE 206 109 

ut ei» super hoc pateme provideremus, nos suppliciter exorarunt. 1152 
Quorum necessitatibus ac detrimentis benigno compatientes aflfectu, l8.n. 9. 
(dilectioni tu»e)* per praesentia scripta mandamus, quatinus apud 

eundem fratretm Noviomensem episcopum ■ efficias, ut 

praedictis fratribus congruam recompensationem fratema caritate 
provideat, quatinus fratres ipsi et iacture sue consolationem inve- 
niant et a murmuratione conquiescere debeant, alioquin pro sua 
iustitia conquerantur^, et nos post desperationem misericordie in 
suo eis iure deesse non poterimus. Datum Signie V Idus lanuarias. 



206. Efugmius III Richardo episcopo Abrincensi praecipit, ut Richardwn 

electum S. Michaelis abhatemy timore ditcis Normanniae postposito, 

henedicat, intrusum vero, nisi infra octo dies locum dimiserit, ex- 

communicet 

1) Bibl. publ. Abrinc. cod. 82 in folio praefixo man. s. xn*'; 2) Bibl. 
nat. Paris. ms. lat. 16992 fol. 110. Scripsit Martene. 

Eugenius episcopus servus servomm Dei venerabili fratri nostro 1152 
E(ichardo) Abrincensi episcopo salutem et apostolicam benedictio- lul. 7. 
nem. Et^ venientium ad nos quomndam ex fratribus de Monte 
S. Michaelis relatione et litteramm tuamm attestatione cognovimus, 
qualiter nobilis vir H(enricus) Normanniae dux ipsius loci ordina- 
tionem pro sue voluntatis arbitrio impedivit et, ftigato communi filio 
nostro R(ichardo), quem libera convenientia* monachomm sibi se- 
cundum Deum eligisse dicitur in abbatem, alium illuc contra Deum 
et canonicas sanctiones intmsit. Sane cum dominus et magister 
noster Christus lesus timendos eos' inhibeat, qui corpus tantum 
possunt occidere, animae vero non habent quid faciant, plurimum 
ammiramur, quod propter metum illius in praefatum electum adim- 
plere, quod tuum fiierat, omisisti. Quoniam igitur nuUiusfi^ violentie 
metus pontificis animum debet ab his, que recta sunt, prepedire, 
per presentia scripta frateraitati tue mandamus, quatenus, si res 
ita se habeat, sicut tuis nobis litteris indicasti, cum venerabilis 
fratris nostri Hu(gonis) Rothomagensis archiepiscopi praeceptum 
inde susceperis, omni humano terrore postposito, electum ipsum in 
abbatem auctore Domino benedicas. Si vero praecipere noluerit, 
tu ei, sicut tuum est, benedictionis gratiam non diflferas exhibere. 

* wi cod, lacuna. ^ sic cod. ^ Mihi misit Leopoldus Ddiale V. I. ^ ex 2. 
* coniyentia 2. ' vos 2. ^ nune 1. 



r 



110 EUGBNll III EPI8TOLAE 207 



1152 Porro ille,* qiu per potentiam supradicti ducis dicitur in eiicleaiam 

M. 7. ipaam intrusus, nisi infra octo dies post commonitionem tuam usur- 

patum locum aine reluctatione'' dimiserit, nos excommunicatioui sub- 

icimus et, donec resipuerit, sicnt excommunicatum praecipimus evi- 

tari°. Datum Signiae Nonis lulii. 



207. Eiigenius III frntres S. Bemdkti super Ligerim (Fhriacensesj hor- 
tatw, ut abbati obediant mmque in reformanda disdpUna et pos- 
sessumHms reeuperandis adjment. 

Bibl. nat. Parie. ms. lat. 16992 fol. 102. Scripait Martene. 

1145- Eugenius episcopus servus servorum Dei dilectis filiis monachis 

1153. S. Benedicti super Ligerim salutem et apostolicam beuedictionem. 
Quanto b, Benedicti monasteriimi ad ius et defensionem sedis apo- 
stolicae specialiter pertinere noscitur, tanto magis gravamur, quod 
a longis retro temporibus pastoris incuria et negligentia et in re- 
ligione dissolutum est et tam in temporalibus quam iu spiritualibus 
imminutum; quod praedecessor uoster felicis memoriae papa Lncius ^ 
intelligens, religiosorum et discretorum virorum consilio dilectum filium 
nostrum M{acarium) ibidem substituit eique litteris suis praecipiendo 
mandavit, ut ad reformationem religionis et possessionum recupe- 
rationem, quae illicite distractae sunt, cum omni soilicitudine la- 
boraret.* Quod cum vellet effectui mancipare, quidam ex vobis, non 
recte intelligentes et discipliuae monasticae coila subdere metuentes, 
tantum bonnm perturbare nisi sunt et contra regulam et professio- 
nem suam sedem appellanmt apostolicam. Nos itaque causam ipsam 
diiigentius inquirentes, rei veritate cognita, eidem abbati viva voce 
injunximus, quatenua de religioso monasterio CluniacenBis ordinia 
honeatas et religiosas personas ibidem substituat, per quorum stu- 
dium Domino auxiliante religio reformetur et locus ipse tam spiri- 
tualiter quam temporaliter augeatui'. Vobis itaque per apostoUoa 
scripta praecipiendo mandamus, quatenus eidem abbati tam in bis 
quam in aliis secundum Deum tamquam patri et pastori veatro 
humiliter obediatis et ad recuperandaa posaesaiones ac'' bona, quae 
illicite distracta suut, opem ei et auxilium praebeatis. Alioquin 
scire vos volumua, quia ipsiua offensas proprias deputabimus et sen- 
tentiam, quam in rebelles et contumaces secundum regulam promul- 



EUGENn ra EPIBTOLAE 208. 209 111 



gaverit, nos auctore Domino ratam habebimus. Hoc quoque duxi- 1154- 
mus adnectendum, quia, quamvis in ipso monasterio per fratres H^^- 
Cluniacenses religionem iusserimus reformari, ipsum tamen b. Bene- 
dicti monasterium nullo nisi Romano pontifici volumus subdi. 



208. Eugenim III Utieensi et Nemausensi episcopis mandat, moneant B. 

de Montemirato et fratres eius, ne dedmas et primitias ecclesiae de 

lunax auferant, 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 13816 s. xvn. fol. 78. 

Eugenius episcopus servorum Dei venerabilibus fratribus Uti- 1146-53 
censi^ et A(delberto) Nemausensi episcopis salutem et apostolicam lan. 17. 
benedictionem. Ex parte dilecti filii nostri Anianensis abbatis^ ad- 
versus B{ertrandum) de Montemirato et fratres eius clamores accepi- 
mus, quod decimas et primicias ecclesiae suae de lunaz violenter et 
contra iustitiam auferunt. Quia ergo in sua iustitia omnibus et maxime 
his, qui ad apostolicae sedis protectionem specialiter pertinent,** 
debitores existimus, per praesentia vobis scripta mandamus, quate- 
nus eundem B. et fratres eius districtius moneatis, ut decimas et 
primitias praedictae ecclesiae sine difficultate dimittant etc^ Datum 
Laterani XVI Kalendas Februarii. 



209. Eugenius III Trevirensi archiepiscoqo et Metensi ac Virdunensi epi- 
scopis mandaty moneant iterum Mathaeum diccem, ut munitionem 
prope Tullum aedificatam destruat. Nisi fecerit, excommunicationis 
sententiam in eum innovari iuhet. 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 16991 fol. 231 manu s. xvii— xvni. 

Eugenius episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratribus 1150 
I(llino) Trevirensi archiepiscopo, S(tephano) Metensi et A(lberoni) Vir- aut 
dunensi episcopis salutem et apostolicam benedictionem. Veniens ad 1153 
limina apostolorum et nostram praesentiam venerabilis frater noster ^^' 
Henricus TuUensis episcopus adversus ducem Math(aeum) antiquam 
nobisquerimoniaminnovavit; qui nimirum pro munitione, quam contra 
catholicorum imperatorum privilegia in iactura TuUensis ecclesiae 
prope ipsam civitatem praesumpsit construere, sententia excommunica- 
tionis tam diu implicitus fuit et terra ipsius a divinis officiis inter- 

^ pertinent addidi. ^ sic desimt epistola in cod. 

^ Aut Evrardo aut Raimundo. * Willelmi. ® Lotharingiae superioris. 



112 EvGENn m epistolae 210. 211 

1150. dicta. Sed cum de his nondum alifiuam aatisfactionem exhibere 
^^*- curaverit, licet pro alia causa fuerit absolutus, pro liac tameu of- 
"^ ■ fensa excommunicatus debuit adhuc teneri, Eapropter per prae- 
seutia vobis scripta mandamus, quatenus praedictum duceni diatricte 
commoneatis, ut muuitionem ipsam destruat et ab ipsius aedifica- 
tione omuino abstineat; quod si monitis vestris obtemperare negle- 
xerit, in peraonam eius" excommunicationis et interdicti sententiam 
publice inuovetis et, donec digne satisfecerit, sententiam ipsam per 
vestras parochias obaervaii firmiter faciatis. Data Laterani IX 
Kal. Februarii.' 






210, E-ugmins III Rickardmn episcojnim Jbrinceiisem ad sese evocat, ui 
de eleciione abhaiis S. Michaelis in Perimdo maHs verilaism eognoscat. 
1) Bibl. piibl. Abriac. cod. 82 va folio praefixo man. b. xn''; 
2) Bibl. nat. Pftria. mH. lat. 16993 fol 110 vo. Scripsit Martane. 

1153 Eugeuiusepiscopus8ervu8seiTorumDeivenerabiliiratriR(ichatdo) 

Febr. 17. Abrincensi* epiacopo salutem et apostolicam benedictionem. Ad id, 
quod fecimus de filio nostro li(icharclo) abbate S. Michaelis in pe- 
riculo maris, tua maxime suggestio nos indnxit. Qoia vero, diTersis 
diversa nostris auribus suggerentibus, multo aliter ad nos plurimo- 
rum relatione pervenit, quam tuis nobis litteris fuerit intimatum, 
nostre voluntatis est, ut quam citius potes, nisi forte gravior causa 
te detinet, nosti'o te conspectui representes, quatinus rei veritatem 
ex ore tuo'* audire plenius valeamus. Datum Eome apud S. Petrum 
Xm Kalendas Martii. 



21L Eugenius III Richardo abhati S. Miclutdis dc Perieuto maris prae- 
eipii, ut una cmn eplsexjpo Abriiuxnsi de eleetione sua rationem 
redditurus ad sese mniai. 

l) BibL publ. Abrine. cod. 82 in folio praeflso man. s. xn.'; 
2) Bibl. nat Vans. ma. lat 16992 fol. 111. Scripsit Martene. 

jj5g Eugenius episcopus servus servorum dei dilecto filio K(ichardo) 

Febr. 17. abliati S, Michaelis in periculo maris salutem et apostolicam bene- 

> elua aupplati. ^ mihi dedit L. Delale V. I. ' AbiiacateaA 2. ' ex oie 
tuo rei -Feritatem 2. ' mihi dedit Leop. Deliih V. I. 

^ Scripta est liaec epistola post d. 30. lunii 1148, cf. Jaffi5 Reg. ed. princ. 6441. 



EUGEOTI m EPISTOLAE 212 113 

dictionein. Qaoniam de tua electione diversorum ore diversa nostris 1153 
auribus ingeruntur, ut rei veritas nobis plenius elucescat, te ac^®^^*^^' 
venerabilem fratrem nostrum R(ichardum) Abrincensem episcopum 
ad apostolice sedis presentiam decrevimus evocandos. Presentium 
itaque tibi significatione mandamus, quatinus una cum ipso fratre 
nostro apostolice sedi presentiam tuam non differas exhibere, ut, 
quod inde rei veritas habet, pleniter cognoscere valeamus, et quod 
ad salutem ecclesie pertinet, sufficientius pertractare. Datum Bome 
apud S. Petrum XTTI Kalendas Martii. 



212. Eugenms m Hugoni archiepiscopo Senonemi et Alano episcopo 
Autissiodorensi mandai, moneant Adam de Marchia, ne infra ter- 
minos monasterii de Caritate castellum extruat, 

Bibl. nat Paris. ms. lat. 16992 fol. 116. Scripsit Martene. 

Eugenius episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratribus 1153 
Hu(goni) Senonensi archiepiscopo et A(lano) Autissiodorensi episcopo Mail5, 
salutem et apostolicam benedictionem. Rerum exitus discretus sa- 
piensque metitus, longe ante venturis malis nititur obviare, Salo- 
monis instructus verbo, qui ait: Sapiens videns malum declinat, 
stultus autem transilit confidenter.^ Dilectorum filiorum nostrorum, 
G. prioris et fratrum de Charitate, transmissa nuper ad nos sug- 
gestione pervenit, quod Adam de Marchia in burgo ipso infra ter- 
minos a sanctae recordationis Paschali praedecessore nostro statu- 
tos grandem munitionem contra voluntatem ipsorum construere ni- 
titur, de qua ipsi monasterio maximum damnum potest processu 
temporis provenire. Quoniam igitur, cum ad ius monasterii locus 
ille pertineat, aequitatis rigor* suspectam ibi munitionem ab aliquo 
construi invitis^ fratribus non permittit et, quod ad damnum eccle- 
siae Dei et superbiam vitae pertinere videtur, pontificali debetur 
studio inhiberi, per praesentia vobis scripta mandamus, quatenus 
<iuam citius in unum convenientes ad locum ipsum pariter accedatis 
et antedictum A., ne munitionem aut castellum ibi faciat, districtius 
moneatis. Si summo superbiae vento inflatus aut aliqua, quam forte 
in animo suo concipit, malitia instigatus in suo coepto duxerit per- 
sistendum, ita eum censura ecclesiastica compescatis, ut saltem in- 
vitus ab eo quod molitur abstinere cogatur. Datum Romae apud 
S. Petrum Idibus Maii. 

* sic cod.; an vigor legendum estf ^ correxi ex ipsis, quod praebet cod. 

^ Proverb. 14, 16. 

LobWxnvbld, Epist. Font. Rom. 3 



114 EUGENH ra EPISTOLAE 213 

213. Eugenius III Nemamensem et Vivariensem episcopos constituit iti- 
dices inter Baimmid/um episcopum Uceticensem et Bertrandum prio- 
re/ni Oordanicensem, 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 13816 s. xvn fol. 78. 

1163 Eugenius episcopus servus servorumDei venerabilibus fratribus 

lun. 28. A(lberto) Nemausensi et G(uillelmo) Vivariensi episcopis salutem et 
apostolicam benedictionem. Fratemitatis* vestrae literas, quas no- 
bis super causa, quae inter venerabilem fratrem nostrum E(vrardum)^ 
Uzeticensem episcopum et dilectum filium nostrum B(ertrandum) 
Gordanicensem priorem nobis delegantibus coram vobis*^ delegataest, 
transmisistis, diligenter attendimus. Ceterum quod in causa ipsa 
vestra fraternitas, prout rationis ordo suggerebat, procedere distulit, 
nisi quia sedi apostolicae reverentiam exhibere in eius privilegiis 
humilitate debita voluistis, nobis plurimum displicet. Privilegia 
enim non semper ius, quod non habetur, conferunt, sed habitum 
conservant. Ea propter diutius expensis ac laboribus utriusque par- 
tis patema benignitate parcere cupientes, ad examen vestrum ean- 
dem controversiam remittere dignum duximus fine debito terminan- 
dam. Per praesentia scripta itaque vobis mandamus, quatenus pro 
ipsis privilegiis, quae vobis super discussione ipsius controversiae 
ostensa sunt, nullatenus dimittatis, quin seposita omni appellatione 
in eadem causa secundum iustitiam procedatis. Quod autem prae- 
dictus frater noster TJzeticensis episcopus autenticas literas felicis 
memoriae papae Innocentii opposuit, in quibus sicut accepimus con- 
tinetur, donationes, concessiones, inbeneficiationes a Raim(undo) Uze- 
ticensi episcopo inutiliter factas, irritas esse, censemus, non debet*^ 
vos movere, si vobis est legitime probatum, quod in praesentia ipsius 
papae ab eodem Raimundo episcopo restitutio ac donatio XV eccle- 
siarum Gordanicensi priori facta fuerit et postmodum eiusdem prae- 
decessoris nostri privilegio confirmata. Non enim quod suum erat 
illicite donavit, sed quod alienum cognovit restituit. Praeterea de 
uno privilegiomm antedicti fratris nostri nobis suggestum est, quod 
post motam controversiam a nobis fuerit impetratum. Quod si 
verum est, adversae partis iustitiam non debet imminuere Seu retar- 
dare. Datum Romae apud Sanctum Petrum IV Kalendas lulii. 



* Fraternitatl c. ^ C cod, ^ nobis c. ^ coirigendum videtur: censemu!», 

hoc non debere vos movere vel quod non debet vos movere. 



AnASTASH IV EPI8TOLAE 214 1 1 5 

214. Anastasius IV Henrico duci Kommnnide sub interdicti poena prae- 
dpit, ut Richardo electo abbati S. Michaelis de periculo maris in 
monasterium redire et regulariter ordinari permittat, 

1) Bibl. publ. Abrin. cod. 82 in folio praefixo m. s. xn; mihi dedit 

L. Delisle; 2) Bibl. nat. Paris. ms. lat. 16992 fol. 111; descripsit 

Martene ex ms. S. Mich. in peric. maris. 

Anastasius episcopus servus servorum Dei dilecto in Christo 1153 
filio, nobili viro He(nrico) Normannie duci salutem et apostolicam lul. 31. 
benedictionem. Quia omnis potestas a Domino Deo est, ab ipso 
esse hanc*, que tibi tradita est, humiliter recognoscere debes. 
Recognoscere^ dicimus non ad elationem, sed ad humilitatem, nec 
contempnendo eius precepta, sed adimplendo.® Hoc enim si fe- 
ceris, et que nunc possides, retinebis et que adhuc a te longe sunt, 
tue subiicientur ditioni. Sed quod rite^ omnipotenti Deo penitus* 
displicuisse te cognoscimus, nobis omnino displicere non dubites, 
scilicet quod dilectum filium nostrum R(ichardum) abbatem S. Mi- 
chaelis in periculo maris, qui a fratribus eiusdem loci concorditer 
electus fuerat, ab ipso monasterio pro tua potentia expulisti et 
alium in loco eius intrudere praesumpsisti. Sane patrocinium et^ 
tutela ecclesiarum ad hoc potestatibus secularibus commissa sunt*, 
ut per eos^ ecclesie ab omni perturbatione et infestatione mundana 
tueantur et defendantur, quatinus earum cultores quiete ac devote 
regi celesti valeant militare. Tu autem te ipsum hostium* effecisti 
contra eius voluntatem, qui vere est hostium^, per quem nimirum, 
qui non ingreditur, fur et latro procul dubio esse convincitur. Ne 
igitur, dilecte in Domino^ fili, pro tanto excessu anime tue peri- 
culum dampnationis et apostolice sedis indignationem incurras, per 
presentia scripta nobilitati tue mandamus et paterne monemus^, ut 
predictum filium nostrum R(ichardum), quem predecessor noster 
sancte memorie papa Eugenius cognita veritate in abbatem bene- 
dici precepit et nos eiusdem sanctissimi patris nostri vestigia imi- 
tando benedietionem ipsam ratam habuimus et ad suum monaste- 
rium, in quo secundum Deum electus fuit, in pace redire et ipsum 
regulariter ordinare permittas et nullam ei de cetero perturbatio- 
nem vel molestiam inferas vel a tuis hominibus inferri permittas.™ 

* sane c. 2. ^ recognoscere autem c. 2. ° implenda c. 2. ^ omisit c. 2. 
*" plenitas c. 2. '^ ac c 2. ^ est c. 2. ^ hoe c. 2. ^ ostium c. 2. ^ omi- 
sit c. 2. ^ et pat. mon. omiait c. 2. ™ et nullam — permittas omisit c. 2. 

^ loh. 10, 1. 

8* 



116 AuASTABii rv 

1153 Quod si nos, immo iu iiobis beatum Petrum exaudire uolueris, diu- 
lul, 31. ^yg pati non poterimus, ([uiu super te et super terram tuam ipsius 
apostolorum principis gladium auctore I)i)miiio exeramus. Datum 
Lateranis H Kalendas Augusti, 



215. AnmtoMm IV Ahmorem dueissam Anrmannorum liorlatw, moneat 
vmmi, ut ab mtunts m Rwhardum eledum S Mu^lweiis in pe- 
ricuio maris (Malem destsiat 

1) BibL publ. Abnnc cod 82 m fol praefiso man s xn», 2) BibL 

UBt. Paria. ma. lat. 16992 fol. 112. Descnpait Mart«ne ex me. 

S. Mich. de peric. maria. 

1153 Anaatasius episcopus servus sei-vorum Dei dilecte in Christo 

lul. Sl.filie Alienor Normannorum ducisse* salutem et apostolicam bene- 
dictioDem, Dilectus iilius noster E(ichardus) abbas S. Michaelis in 
pericnlo maris ad apostolice sedis clementiam veuiens violenciam 
et injuriam, quam a viro tuo Normaunorum ducei iam diu passus 
est, et predecessori nostro sancte memorie pape Eugenio et nobis, 
qui in locum eius disponente Domino sabrogati sumus, pleniua de- 
monstravit. Cognoacentes itaque" ipsius causam iustitia et racioue 
fulciri, eum in abbatem predicti monasterii Deo auctore confirma- 
rimus et illum^, qui in locum eius per potentiam viri tui intrusus 
fuerat, prestito iuramento, qaod nostro deberet atare mandato, a 
vinoulo excommunicationis absolvimua et, ut ipsum abbatem de ce- 
tero uuliatenua inquietare praesumat, ei sub debito ipsiua iuramenti 
precepimus. Quia ergo particeps mercedis existit, qui se bouorum 
operum exhibet adiutorem, per presentia scripta nobilitati tue manda- 
mufi, monemus et exhortamur in Domino, ut memorato viro tuo duci 
diligenter et efficaciter suggerere studeas, quatenus abbatem ipsum 
ad mouasterium auum in pace redire et ipsum regulariter ordinare' 
permittat et nullam ei de cetero molestiam inferat vel a suis bo- 
minibus iuferri permittat. Quod si non fecerit, et nos iustitie 
ipsius abbatis deease non poterimus et antedicto duci timeudum 
erit, ne gi^avem propter boc in se b. Petri sentiat ultionem. Datnm 
Lateranis II Kalendas Augusti. 



ANASTASn IV EPISTOLAE 216. 217. 218 117 

216. Anastasms IV M, 'inatri Henrici d/ucis Normanniae eadem quae 
superiore epistola scribit 

1) Bibl. publ. Abrinc. cod. 82 in folio praefixo, man. s. xn*; 

2) Bibl. nat. Paris. ms. lat. 16992 fol. 112vo. Descripsit Martene 

ex cod. S. Mich. de per. maris. 

Anastasius episcopus servus servorum Dei dilectae in Christo 1153 
filiae M, matri nobilis viri He(nrici) Normannorum ducis salutem ^^- ^l- 
et apostolicam benedictionem. Dilectus filius noster E(ichardus) ab- 
bas S. Michaelis in periculo maris cet. ut in praecedenti epistola.^ 



217. AnmtasiiLs IV Engebaldum archiepiscopum Turonensem iudicem 
inter fratres S. Michaelis de periculo maris et sorores S, luliani 
de Prato constituit 

Bibl. publ. Abrinc. cod. 82 in fol. praefixo man. s. xn.<^ 

Anastasius episcopus servus servorum Dei venerabili fratri 1154 
B[(engebaldo) Turonensi archiepiscopo salutem et apostolicam bene- Apr. 8. 
dictionem. Adversus moniales Sancti luliani de Prato dilectorum 
filiorum nostromm fratrum monasterii sancti Michaelis de periculo 
maris et B. presbiteri querelam nuper accepimus, quod de quibus- 
dam oschis, que sunt in feudo ipsarum, quarumdam decimarum me- 
dietatem ipsis contra justiciam auferant. Nos igitur quoniam pati 
nec possumus nec debemus, quod predicti filii nostri sua justicia 
defraudentur, per presentia tibi scripta mandamus, quatinus congruo 
loco et tempore utramque partem tuo facias conspectui represen- 
tari, rationibus undique auditis et cognitis causam ipsam ita stu- 
deas mediante iusticia terminare, ut predicti filii nostri pro defectu 
iusticie iuste non debeant amplius murmurare, immo sub tuo exa- 
mine suam se gaudeant justiciam recepisse. Dat. Laterani VI 
Idus Aprilis. 

218. Anastasiu^ IV Burdegalensi et Turonensi archiepiscopis mandut, ut 
ecclesiam S, Florentii Salmurensem et altare nuper const^-uctum 
dedicent ossaqus S, Florentii in capsa argentea collocent. 

Bibl. nat. Paris. Coll. Anjou et Touraine 5 n. 1761 manu s. xvm. 

Anastasius episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratri- 1154 
bus G(aufredo) Burdegalensi et E(ngelberto) Turonensi archiepisco- ^^^ ^- 

* mihi dedU Leop. Delisle V. lU. ^ qua disa-epat hisce lectionibus: lin. 5 

quam a praedicto filio tuo iam diu; lin. 10 filii; lin. 15 operum omissum est; lin. 10 
memorato filio. %mihi dedit Leop. Delisle V. IU. 



118 ANASTASn IV EPISTOLAE 219 

1154 pis salutem et apostolicam benedictionem. Monasterium Sancti Flo- 
Mai 8. rentii, cujus corpus in ipso coenobio creditur esse reconditum, dile- 
ctis filiis nostris, ipsius loci fratribus, nos suppliciter exorantibus, 
facultatem tribuimus dedicandi et ipsius confessoris corpus in argen- 
tea capsa, quae parata est, honestius coUocandi. Quocirca per prae- 
sentia vobis scripta rogando mandamus, quatinus, cum ab ipsis fra- 
tribus super hoc fueritis requisiti, ad locum ipsum pariter accedatis 
et tam ecclesiae quam etiam altaris noviter constructi dedicationem 
soUempniter faciatis atque ossa praedicti confessoris veneratione de- 
bita transmutetis, quatinus exspectantium de ipsa consecratione 
devotio per vos maxime valeat Deo auxiliante compleri. Datum 
Laterani YIU Idus Maii. 

219. Anastasms IV B. et B. archidiaconos Lavdunenses vitwperat, quod 
post mortem episcopi bona et redditus episcopales in proprios usus 
converterint et escpensas pro nova electione foictas restituere recusent. 
Bibl. nat. Paris. CoU. Grenier 267 fol. 45 manu s. xvm. 

1154 Anastasius episcopus servus servorum Dei dilectis filiis E. et 

Mail5. B. archidiaconis Laudunensis ecclesiae salutem et apostolicam bene- 
dictionem. Ex Calcedonensi concilio cautum esse demonstratur, ut 
episcoporum aliquo decedente de bonis ecclesiasticis nihil penitus 
imminuatur, sed omnia futuro antistiti reserventur.^ De vobis autem 
nuper, unde miramur, accepimus, quod, bonae memoriae V.(?)2 quon- 
dam episcopo vestro viam universae carnis ingresso, bona et redi- 
tus episcopales accipientes, sub obtentu nescimus cuius novae con- 
suetudinis, ea vestris usibus nitimini applicare et expensas, quas 
canonici vestri veniendo pro electione ad apostolicam sedem fecisse 
noscuntur, de redditibus illis eis restituere, sicut dicitur, recusatis. 
Quod factum si veritate subsistit, quanto a sacris est canonibus 
alienum, tanto requirendum est attentius et districtius emendandum.* 
Quocirca per apostolica vobis scripta praecipiendo mandamus, qua- 
tenus restitutis concanonicis vestris expensis, quas ad sedem apo- 
stolicam veniendo fecerunt, quidquid residuum fuerit tam de pla- 
citis ac synodalibus quam de aliis redditibus ad episcopum perti- 
nentibus, futuro antistiti reservetur, ne si aliter forte feceritis tani- 
quam violatores sacrorum canonum et raptores bonorum episcopaliuni 
debeatis, quod avertaf^Deus, condemnari. DatumLaterani Idibus Maii. 

* advertat c. 

"■ Can. XXII ap. Mansi VII. 3G7. - Hugolll2— IS^Barthol. 1113— 51. 



ANASTASn IV ET HaDRIANI IV EPI8T0LAE 220. 221 119 

220. Anastasius IV Petro archiepiseopo Narbonensi mandat, cogat fratres 
Gordanicenses , ut compositionem ab ipso inter eos et monachos 
Anianenses factam observent. 

BibL nat Paris. Coll. Baluze 19 fol. 173 manu s. xvn. 

Anastasius episcopus servus servorum Dei venerabili fratri 1154 
P(etro) Narbonensi archiepiscopo salutem et apostolicam benedictio- ^ov. 28. 
nem. Post discessum C. et L.» canonicorum Valliscrosae, qui ad no- 
stram praesentiam venerant, dilecti filii nostri B. Gordanicensis et 
P. de Aspirano priores ad nostram praesentiam venientes contra eos 
questi sunt nobis, quod diffinitionem, quam venerabilis frater E(ai- 
mundus) episcopus et A. archidiaconus Magalonensis, Guillelmus de 
Montepessulano inter Anianense monasterium etP. Raimundi eorum^ 
antecessorem utriusque partis consensu fecerunt et scripto firmarunt, 
observare nuUatenus velint. Praeterea buUatas litteras praedeces- 
soris nostri sanctae memoriae papae Eugenii in eadem causa tibi 
transmissas nobis monstrarunt, in quibus fraternitati® tuae manda- 
tum est, ut diffinitionem ipsam firmiter faceres observari. Quia 
vero praedicti canonici conventionem ipsam nobis celarunt et me- 
morati praedecessoris nostri mandatum nos convenit subsequi per^ 
praesentia tibi scripta mandamus, ut ad conventionem ipsam tenen- 
dam eosdem canonicos pro® tui officii debito cogas. Datum Late- 
rani IMI Calendas Decembris.^ 



221. Hadrianm IV. Bemardo archiepiscopo Tairaconensi et episcopis 
quibusdam praedpit, ne fratribus Rivipullensibus sa/^amenta dene- 
gent eorumqvs monasterium a malefactoribus molestari patiantur. 
Bibl. nat. Paris. CoU. Baluze 107 fol. 195^ manu s. xvn. 

Adrianus episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratri- 1154 
bus B(emardo) Tarrachonensi archiepiscopo , Ausonensi^, Elnensi^, Dec. 23. 
Gerundensi*, Barchinonensi ^, Urgellensi ^, Ilerdensi^ et Tortosensi ® epi- 
scopis salutem et apostolicam benedictionem. Praedecessores nostri 
Romani pontifices antiquis temporibus monasteriis, in quibus secundum 
b. Benedicti regulam fratres digne Domino militabant, libertates 
plurimas concesserunt et apostolicae sedis privilegio studuerunt eis- 
dem monasteriis confirmare; de quorum numero RivipuUense mo- 

* linondMnctelegitur; etaddidi. ^ sic cod. ^ firmitati c. ^ in c. ® perc. 

^ Annus liquet ex privilegio maiore die 17 Nov. 1154 fratribus Anianen- 
sibus dato, cf. novam B.egestorum editionem. ^ Petro. ^ Artaldo. * Be- 
rengario. ^ Guilelmo. ^ Bemardo. ^ Guilelmo. ® Gaufiredo. 



120 Hadriani IV EPiSTOLAE 222. 223 

1154 nasterium dinoscitur extitisse. Et ideo per apostolica vobis scripta 
Dec. 23. mandamus, quatenus ecclesiastica sacramenta monachis eiusdem 
monasterii nuUatenus denegetis, cum eis liceat a quocumque epi- 
scopo voluerint illa expetere et recipere sine aliqua pravitate. Prae- 
terea nihilominus vobis mandamus, quatenus praefatum monaste- 
rium a perversorum studeatis molestiis defensare, et fratribus in eo 
commorantibus grata subsidia volumus ministretis. Datum Eomae 
apud S. Petrum X Kalendas lanuarii. 



222. Hadriarms IV episcopum Elemnsem iudicem constituit inter fratres 

Anianenses et episcopum Biterrensem, super ecdesia de Valeliis liti' 

gantes, 

Bibl. nat. Paris. ms. at. 13816 s. xvn fol. 80. 

1155 Adrianus episcopus servus servorum Dei venerabili fratri Ele- 

lan. 19. nensi episcopo^ salutem et apostolicam benedictionem. Querelam 
dilectorum filiorum nostrorum Anianensis monasterii nuper accepi- 
mus. Conquesti sunt siquidem nobis, quod venerabilis frater noster 
Biterrensis episcopus^ ecclesiam de Valeliis ipsis contra iustitiam 
auferat. Sane nos eandem causam discretioni tuae duximus com- 
mittendam, per praesentia tibi scripta mandantes, quatenus utram- 
que partem congruo loco et tempore ante tuam praesentiam evoces 
et, rationibus hinc inde diligenter auditis et cognitis, cui parti prae- 
dicta ecclesia debeat iuste competere, aequitate media studeas dif- 
finire. Datum Romae apud S. Petrum XIV Kal. Febr. 
Eadem de re scribit episcopo Biterrensi. 



223. Hadrianu^ IV Magalonensiy Agathensi, Lutevensi episcopis mandat, 

ut inter canonicos S. Mariae Vallis-crosae et fratres Anianenses pojcem 

fadant. 

Bibl. nat. Paris. 1) ms. lat. 12761 fol. 535 s. xvn; 2) CoU. Baluze 

19 fol. 171 ; 3) ibid. 19 fol. 169. 

1155 Adrianus episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratri- 

lan. 23. bus Magalonensi^, Agathensi^, Lutevensi^ episcopis salutem et apo- 
stolicam benedictionem. Venientes ad apostolicam sedem* duo 
canonici ecclesiae S. Mariae de Vallecrosa, quorum alter naturae 
iura in urbe persolvit, adversus monachos Anianenses querelam 
in nostris et nostrorum auribus^ innovarunt. Aiebant siquidem. 

* ad apo3tolicae sedis clementiam 3. ^ nostras — aures 1. 

^ Artaldo. ' Guillelmus. ^ Eaimundo. * Ademaro. ^ Petro. 



HaDBIANI IV EPI8T0LAE 224 121 

quod praedicti monachi, ne plus quam septfem fratres in con- 1155 
ventn et ultra centum oves et capras in posito* loco habeant, eis ^*^* ^^* 
de voluntatis suae plenitudine interdicant; modis etiam aliis qui- 
bus possunt eos infestare non desinunt et, quoniam emergentia 
scandala de medio tollere volumus vobis, de quorum discre- 
tione confidimus, controversiam ipsam discutiendam et debito fine 
terminandam commisimus. Ideoque per praesentia vobis scripta 
mandamus, quatenus infra** unius mensis spatium, postquam prae- 
sentia scripta receperitis®, utraque parte ante vestram praesentiam 
evocata et rationibus hinc inde diligenter auditis et cognitis, ita 
inter eos competenti moderamine studeatis pacifice convenire, ut 
et isti possint libere Domino deservire^ et praedictum monasterium 
Anianense propter hoc pati non debeat detrimentum. Quod si forte 
clerici praedictae ecclesiae de Vallecrosa vocati a vobis vestro con- 
spectui praesentare aut iam facta vel facienda a vobis compositione 
stare noluerint, licet sint a nobis a suspensionis sententia absoluti, 
extunc tamen eadem eos sententia religamus et tam diu senten- 
tiam ipsam praecipimus inviolabiliter observari, donec alterum de 
his quae supra diximus adimplere cogantur.® Praeterea nihilomi- 
nus vobis mandamus, quatenus si aliquo interveniente occasione ali- 
quis vestrum huic causae interesse non potuerit, duo ex vobis pro- 
pter hoc nequaquam dimittant, quin^ nostrum mandatum sicut 
supradiximus studeant adimplere. Datum Romae ap. S. Petrum 
X Kalendas Februarii. 



224. Hadrianm IV fratrum Virsionensium electiomm de priare S. Ma- 
odmini factam cassat, Praedpit, ut ex congregatione Cluniacensi seu 
ex Maiori-monasterio alium sibi abbatem eligant, 
Bibl. nat. Paris. 1) Cartul. Virsion. ms. lat. 9865 s. xii fol. 2**; 
2) ms. lat. 12691 fol. 103^. manu s. xvn. 

Adrianus episcopus servus servorum Dei universo capittilo Vir- 1155 
sionensis ecclesiae salutem et apostolicam benedictionem. Venien- ^^^- ^^- 
tes ad nos quidam fratres vestri electionem, quam de priore sancti 
Maximini feceratis, praesentibus nuntiis venerabilis fratris nostri 
Bituricensis archiepiscopi,^ in nostro auditorio explicarunt. Super 

* imposito codd. ^ intra 2. ° vet-ba intra — receperitis desuiU in cod. 3. 

** servire 3. ® oogantur. Dat. R. ap. S. Petrum 3., cetera desunt. ^ cod. 2 menda 
hoc loco continet, 

^ Petri. 



122 HADRIANI IV EPISTOLAE 225 

1155 qua cum diutius fuisset tractatum et eam invenissemus minus quam 
lan. 29. esset necessarium continere et extra formam a sanctis patribus 
praefixam fuisse utique celebratam, illam penitus infirmantes decre- 
vimus omnino cassandam. Verum quoniam in pastoris absentia 
plura enormia consueverunt ecclesiis provenire, per praesentia vobis 
scripta mandamus, quatenus de Cluniacensi congregatione seu de 
Maiori monasterio secundum beati Benedicti regulam studeatis vo- 
bis de persona honesta et in ordine- monastico ac litterarum scien- 
tia erudita patrem eligere et praeficere in abbatem, scientes quo- 
niam non hoc ideo dicimus, quod liberam vobis velimus ulterius 
electionem auflferre vel quominus processu temporis de vestro vel 
alio claustro libere possitis eligere et secundum beati Benedicti 
regulam vestrum monasterium ordinare. Data Eomae apud S. Pe- 
trum IV Kalendas Februarii.*. 



225. Hadrianics IV Remensi ac Senonensi archiepiscopis onandat, ut Hen- 
ricfwm comitem Trecensem ab iniuriis in monasteriu/m Latiniacense 
dehortentu/r. 

Bibl. nat. Paris. Cartul. S. Petri Latiniac. scr. a. 1513. ms. lat. 

9902 fol. ll^. 

1155 Adrianus episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratribus 

Oct. 17. S.i Eemensi archiepiscopo, apostolice sedis legato, et Senonensi^ 
archiepiscopo salutem et apostolicam benedictionem. Ad apostolice 
sedis audienciam vestra noverit fraternitas pervenisse, quod dilectus 
filius noster nobilis vir comes Henricus^ Latigniacensem ecclesiam 
multimodis infestare presumit et ei non cessat^ plures injurias et 
gravamina irrogare. Eedditus quoque ipsius ecclesie militibus in 
beneficia dare disponit, unde contingit°, ut ecclesie Dei laicali vio- 
lentia opprimantur et secularibus debeant subiacere^ pressuris. 
Sicut etiam non® debemus ita nec possumus mansuetudine susti- 

nere ^ fratemitati vestre per apostolica scripta mandamus, 

(luatenus, nisi praedictus comes iuxta commonicionem vestram ab 
huiusmodi duxerit praesumptione cessandum,- in tota terra ipsius 
aiUctoritate nostra divina prohibeatis officia celebrari. DatumFeren- 
tini XVI Kal. Novemb. 

* Febroarii 1. ^ cessas c. '^ sic scripsi pro qm cod. ** subacere c. *^ non 
addidi. ^ versus unus videtur hoc loco excidisse. 

^ Samsoni. ^ Hugoni. ^ Trecensis. 



HADRIAia IV EPISTOLAE 226. 227 123 

226« Hadrianm IV episcopis Alemannide, Siciliae (?) et An^liae de eis 
scribit, qui ecdesias vel ecdesiastica benefida a laieis accipiant, 
Alia addit, 

Bibl. nat Paris. ms. lat. 16992 fol. 123. Scripsit Martene. 

Adrianus papa quartus. Omnibus episcopis per Alemanniam, 1156 
Siciliam et Angliam constitutis salutem et apostolicam benedictio- Febr. 5. 
nem. In eminenti sedis apostolicae specula licet indigni disponente* 
Domino residentes ad universum corpus ecclesiae nostrae mentis 
aciem debemus extendere, et quae ibi contra rationis ordinem com- 
mittuntur, oportet nos ad statum rectitudinis revocare. Unde quo- 
niam in partibus vestris quosdam vitiorum sentos excrescere et 
plura semina pravitatis cognovimus pullulare, praesentium vobis 
insinuatione iubemus, quod eos, qui absque sui episcopi auctoritate 
per manus laicas ecclesias et ecclesiastica beneficia ingredi non for- 
midant, eos etiam, qui ad evitandam correctionem ad saeculi conr 
fiigiunt potestates et adversus ecclesiarum praelatos indignationem 
nituntur potentium provocare, nisi ab his malignitatibus iuxta com- 
monitionem^ nostram duxerint omnino abstinendum, anathematis 
nexibus, omni excusatione deposita, innodetis et ipsos tamquam ex- 
communicatos et a Christi corpore, quod simoniaca haeresi quantum 

in « est poluisse noscuntur, pro tanta impietate praecisos tam- 

diu faciatis ab omnibus evitari, quousque de tot. excessibus petituri 
suam studeant nobis praesentiam exhibere. Ad haec adiicientes 
sub anathematis interminatione statuimus, ne in toto regno benedi- 
catur aliquis in abbatem aut in episcopum consecretur, nisi a fra- 
tribus in ecclesia libere et ftbsque denominatione laicae sit pote- 
statis electus et electio ipsa examinata canonice sit et rationabiliter 
approbata. Datum Beneventi Nonis Februarii. 

227« Hadrianm IV Hillino archiepiscopo Treviretisi aliisqtie episcopi^ 
mandat, hortentur svh eoccommunicationis poena comitem Barensem, 
ut injuriis in mormsterium S, Michaelis desistat. 
Bibl. nat. Paris. Coll. Moreau 67 fol. 90. 

Adrianus episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratri- 1156 
bus H(illino) Treverensi archiepiscopo, apostolice sedis legato, S(te- Mart. 3. 
phano) Metensi, H(enrico) TuUensi et A(lberoni) Virdunensi episco- 

• * disponendo c. ^ commanionem c. '^ ille aut iste cum correctura; legeu- 

dum opinor ipsis. 



124 HADRIANI IV EPISTOLAE 228 

1156 pis salutem et apostolicam benedictionem. Sicut filiorum nostro- 
Mart. 3. ^^jj^^ M(anegaudi) abbatis et monachorum aecclesiae sancti Michaelis 
transmissa nuper ad nos conquestione pervenit, nobilis vir Eainal- 
dus comes de Bar, timore Dei postposito et reverentia sacrae reli- 
gionis abiecta, ita eos persequitur et infestat, ut vix iam eis prae 
illius et quorumdam aliorum persecutione supersit, unde simplex 
ipsis valeat alimonia pervenire. Bona siquidem eorum tam per 
se quam per advocatos et ministros suos diripere et homines ipso- 
rum indebitis exactionibus et angariis non desinit agravare, et 
cum felicis memorie papa Eugenius predecessor noster quibusdam 
vestrum de illius redargutione scripta sua transmiserit, multo plura 
et graviora mala eis postmodum, ut dicitur, irrogavit. In quo facto 
vobis, qui regiminis locum in populo Dei tenetis, providendum una- 
nimiter attentius et timendum, ne, si forte inpune ille tirannidem 
suam super ecclesiam Dei diutius exercuerit, in periculum anima- 
rum vestrarum debeat, quod avertat Dominus, redundare. Eapropter 
fratemitati vestrae per apostolica scripta mandamus, quatinus, dili- 
gentia pontificali adhibita omnique remissione ac tepiditate cessante, 
prefatum comitem districtius moneatis, ut supra dicto monasterio 
inique ablata restituat, irrogata damna resarciat, ab eius mole- 
stiis et depredatione desistat et homines ipsius indebitis exactioni- 
bus et servitiis aggravare de cetero non presumat. Si vero ammo- 
nitioni vestre super his decreverit obviandum, excommunicationis 
eum vinculo innodetis et ad quemcumque locum devenerit, donec 
presens fuerit, divina ibi prohibeatis officia celebrari. Dat. Bene- 
venti V. Non. Mart. 



228. Hadrianus IV cajntulo Andegavensi scrihit, sese cofisuetudineni ems 
in eligendis episcopis obsei^vatam penitus damnavisse, 
Bibl. nat. Paris. Coll. Baluze 279 fol. 227 manu s. xvn. 

1156 Adrianus episcopus servus servorum Dei dilectis filiis universo 

Apr. 25. capitulo Andegavensi salutem et apostolicam benedictionem. Causa 
super controversia de electione pontificis per appellationem karis- 
simi in Christo filiii nostri regis Anglorum ^ ad presentiam nostram 
delata et quibusdam de fratribus vestris pro eodem negotio ex 
vestra parte directis, venerabilibus quoque fratribus nostris R(otrodo) 
Ebroicensi et 6(uilelmo) Cenomanensi episcopis et dilectis filiis 
nostris R^oberto) abbate S. Albini et G. decano S. Laudi ab 

^ Henrici. 



HaDRIANI IV EPISTOLAE 229 125 

eodem rege transmissis in nostra presentia constitutis, utiiusque 1156 
partis allegationes audivimus et causam ipsam curavimus fine paci- -^P^* 25. 
fico tenninare. Quia vero eorundem nuntiorum aperta relatione 
cognoyimus, quod in ecclesia vestra talis consuetudo ab antiquis 
temporibus inolevit, quod decedente in ecclesia vestra pastore tres 
solebant pariter nominari, quorum unus per principem terre iuxta 
eius beneplacitum consuevit assumi, cum huiusmodi consuetudo 
rationi probetur modis omnibus esse contraria et a forma iuris pe- 
nitus aliena, eam sub anathematis interminatione de communi fra- 
trum nostrorum consilio apostolicae sedis auctoritate damnamus et 
ipsam nullas vires obtinere in perpetuum prohibemus. Si quis vero 
taliter fuerit contra decretum nostre prohibitionis electus, omni modo 
interdicimus , ut nuUus archiepiscopus seu episcopus ei presumat 
manum imponere vel ipsum audeat in episcopum consecrare. Quod 
si aliqua fuerit temeritate presumptum, consecratorem et consecra- 
tum ab omni pontificali officio decernimus perpetuo deponendum; 
qui vero ei tamquam episcopo presumpserit obedire, ipsum excom- 
municationis vinculo statuimus innodandum. NuUi ergo hominum 
liceat hanc paginam nostre institutionis infringere vel ei aliquate- 
iius contraire. Si quis autem hoc attentare presumpserit, indigna- 
tionem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum 
eius se noverit incursurum. Datum Beneventi VII Kal. Maii. 



229« HadriamLS W ^scopis quibusdam mandat, ut reliquiis S. FlorentH 
in capsa nova recondendis assistant et fidelihus ibi convenientibus 
peccaiorum remissionem indulgeant. 

BibL nat. Paris. CoU. Anjou et Touraine 5 n. 176P et 1792 

manu s. xvm. 

Adrianus episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratri- 1157 

bus W(illelmo) Cenomannensi , B(ernardo) Namnetensi, M(atthaeo) ^®br. 6. 

Andegavensi et S(tephano) Eedonensi salutem et apostolicam bene- 

dictionem. Dilecti filii nostri Philippus abbas et monachi Salmu- 

renses corpus B. Florentii, quod in eorum requiescit ecclesia, in cap- 

i sam novam studiosius praeparatam debita desiderant veneratione 

"^ transferri. Quocirca per apostolica vobis scripta mandamus, qua- 

i tinus, cum ab eisdem fratribus fueritis invitati, ad eorum ecclesiam 

[. accedatis et praedicti Sancti reliquias in loco novo devotione con- 

grua iuxta pium ipsorum fratrum desiderium recondentes convenien- 

tibus ibi devotionis intuitu fidelibus christianis peccatorum suorum 



126 Hadriasi rv epibtoi^e 230 

1157 reniissionein , sicut convenire videritis, faciatis. Datiim Lateraui 
Pebr.e. vm Idus Febr. 

230. HadrianmWMaUiuieumdwtemLothaTinffimijramterreprehendit, quod 
monasteriwn Bomaricense vnfestare non desinat^ 
Aiitogr. mutilum in Bibl. nat. Paris, FontlB Eemiremont n. 26. 

1157 Adrianus episcopus servus servorumDei dilecto fiJio uobili viro 

luu. 3. M(atthaeo) Lotharingie duci salut«m et apostolicam benedictionem. 

Quauto sac(i'osancta) Romana ecclesia tibi contulit ampliora, 

quanto magis se propitiam tibi exhibu(it et) clementem, tanto am- 
plius ei deberes in omni humilitate substemi nec deceret te adver- 
SU8 eam vel membra ipsins calcaueum e(rigere et?) inferre iniu(riam 
et) iu eius dispendium prosilire. Si enim vicem gereres devoti fllii 
et fidelis, quo mater tua Romana ecclesia (diu?)tius tecum agere 
comprobatur et in quo negotia tua clementiori oculo intuetur, eo 

curares attentius, eam modis omnibus b et eccle- 

sias, que ad ipsius ius pertinere noscuntm', infestare nullatenua at- 

temptares. Meminisse siquidem" qualiter pro 

eo quod Romaricensi monasterio ad ius beati Petri specialiter per- 

tinenti plura g(ravamina) excommunicationis olim 

fuisti vinculo innodatus. Sed nos quorundam precibus inclinati et 

tibi tamquam filio et ei, de quo aliter quam acciderit cre- 

debamus, deferre volentes, etiam in absentia tua ipsam sententiam 
duximus relaxandam, confidentes utique, quod nostra abuti patientia 
non deberes et beneficium tibi de apostolice sedis benignitate col- 

latnm occasionem se (et) materiam (mali)gnandi deberet 

demere, non augere. Nunc autem sicut accepimus in contrarium 
versum est quod c(redere)mus, et secus accidit quam hactenus spe- 
raremus. Prefatum enim monasterium infestare non desinis et eius 
possessiones aufers (ta)ntai]^ue ei et rebus suis gravamina ingeris, 
perturbationes atque moleetias (irro)gas, quod et tediosum audire et 
l[amenta)b(ile est) referre. Ne igitur indignationem beati Petri et 
nostram gravissime sentire debeaa, nobilitati tue per apostolica 
scripta precipiendo mandamus, quatinus de cetero ab eius infesta- 
tione prorsus abstineas et advocatos eiusdem ecclesie abstinere com- 
pellas nullaiiue (ip)8(i) vel rebus suis gravamina, nullam iuferas le- 

* 'jtMtuor aat iiidrupic verha hoc loeo excidetwit; hiter 'alia si^pUniium vid^tr te V"- 
' Vid. bollam eodem die datnm ap. Jafl? Eeg. Pont. Rom. C980. 



Hadriani IV EPiSTOLAE 231. 232 127 

sionem, ita quod ulterius ad aures nostras repetita non valeat super 1157 
hoc querimonia pervenire. Alioquin timendum tibi pro certo erit, ^^- ^- 
ne in eandem anathematis sententiam reducaris. Datum Laterani 
ni Nonas lunii. 



231. JSadrianus IV archiepiscopis octo scribit, ut excmnmunicationis sm- 
tentiam prolaiam in eos, qui hona motiasterii S. Dionysii invase- 
rint, ratam habeant fadantqm ohservari, 
Tabul. nat. Paris. Ghartul. S. Dionysii s. xm., LL. 1156 fol. 98. 

Adrianus episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratri- 1157-58 
bus Bituricensi^, Eemensi^, Senonensi^, Eothomagensi^, Burdega- Mai27. 
lensi^, Cantuariensi®, Maguntino^, Treverensi^ archiepiscopis salu- 
tem et apostolicain benedictionem. In loco apostolorum principis 
residentes omnibus ecclesiis et precipue locis religiosis attentius 
providere debemus et bona eorum pro nostri officii debito ab ini- 
quorum invasionibus studiosius defensare. Huius itaque considera- 
tionis intuitu monasterium S. Dionysii, quod satis nominatum habe- 
tur et celebre, propensiori cura in suis iusticiis fovere volentes, 
fratemitati vestre per apostolica scripta mandamus, quatinus qui- 
cunque in parochiis vestris pro rebus ad idem monasterium perti- 
nentibus ablatis vel pro iniuriis et dampnis illatis fuerint ab eis 
• rationabiliter excommunicati, excommunicationem ipsam vos ratam 
habentes faciatis eam per vestras dyoceses inviolabiliter observari, 
et si eos interim mori contigerit, donec que abstulerint reddantur, 
eos cliristianorum sepulturam habere nullatenus permittatis. Datum 
Laterani VI Kal. lunii. 



232. BJadrianus IV episcopo Engolismemi mandat, ut priorem Boncinia- 
censem de ecdesia Fontis Cohronae, Ar, de Qradu ahjudicata, in- 
vestiat 
Bibl. nat. Paris. Coll. Moreau 1231 fol. 72 manu s. xvn vel xvm.* 

Adrianus episcopus servus servorum Dei venerabili fratri Engo- 1155-58 
* lismensi episcopo^ salutem et apostolicam benedictionem. Contro- Sept. 11. 

* In marffine: Pi^ extralte du ms. 687 de la bibl. Ottobonienue; quo ex codice 
■ regeatum prtMcbet Pftugh-Harttwng, Iter UaMcum jp. 234, 

I' ^ Petro. • SamBoni. » Hugoni. * Hugoni. ^ Godefrido. « Theo- 
|i baldo. ' Amoldo. ® Hillino. ^ Hugoni. 



I 
.( 



128 HAiJRiAjn IV EPiSTOLAi: 233 

1155—58 versiam, qnae inter dUectimi filium nostnim priorem de Ronciniaco 
Sept. 11. et Ar. de Gradu super ecclesia de Fonte Coberone retroactis tem- 
poribus vertebatiif, veiierabili fratri nostro Lemovicensi episcopo* 
et abbati Sollemniacensi* commisimus audiendam et appellatione re- 
mota fine debito terminandam. tjti^aque vero parte in eorum prae- 
sentia constituta, cum in ipsius examinatione negocii prior testes 
vellet idoneos et sufficientes producere, memoratus Ar. ad nostram 
audientiam appellavit. Sed iam dicti iudices, utriusque partis ratio- 
nibus auditis et cognitis, testibus quoque sicut ex litteris eomndem 
judicum manifeste comperimus diligenter exarainatis et cum iura- 
mento snsceptis, praedicto priori ecclesiae investituram adiudica- 
runt; cetenmque idem prior nondum est de ipsa ecclesia investi- 
tus. Fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus 
infra viginti post susceptionem praesentium litterarum ipsura prio- 
rem de praefata ecclesia postposita omni occasione investias. Si 
vero presbiter, qui in eadem est ecclesia constitutus, duxerit coiitn- 
maciter reluetandum, eum ab officio sacerdotali suspendas et iii ipsa 
ecclesia divina officia interdicas. DatumViterbiilllldusSeptembris.' 



1 



333. Eadrianus IV episcopo EngoHsmensi nuntiat, fratres Rormniacms&s 
in d. 18. Nov. ad sedem apostolicam appellasse. Episcopum 
sponsaism eius ad se venire iubet. 
BibL nat. PariB. CoU. Morean 1231 foL 71 manu b. xvii ve! xvin.' 

1157-58 Adrianus episoopus servus servorum Dei venerabili fratri Engo- 

Aug. 12. lismensi episcopo^ salutem et apostolicam benedictionera. Sicut ex 
relatione latoris praesentium manifeste cognovimus, priorem et mo- 
nachos de Ruciniaco pro controversia, quae auper quadam eccleaia, 
quae dicitur Fons Cobrona, et supei- gravaminibus , quae aibi irra- 
tionabiliter inferantur, inter te et eos noscitur agitari, in proximis 
octavis S. Martini ad sedera apostolicam appellasse. Nos autem, quia 
iura sua in nuUo sibi miuui volumus vel auferri, praesentium aucto- 
ritate sbituimus, ut res iu eo statu, in quo antequam appellatum 
esset peiTaansisse dinoscitui', perseveret. Interim vero, si praedictos 
adversarios tuos aut eorum umicios ad nos venii^e contigerit, nul- 

' /h margiae apponittm esi: Piect extroite du ms. U87 de la bibl, Ottobonieiine i 
e/. Pliiigk-Uaramvj, ^tei- Ual. p. 25i. 

' Geraldo. ' Geraldo. ' Pflugk-Harttnng Iter p. ib^ a. 1155 episto- 
Inm ascribit. ' Hugoni. 



HADRIAia IV EPI8T0LAE 234 129 



lum a nobis responsum ante praedictum terminum reportabunt. 1157-58 
Tua ergo intererit in constituto ipsorum super eadem causa per -^^S- 12. 
te yel per responsalem tuum, recepturum et exhibiturum iustitiam, 
nostro te conspectui presentare. Datum Viterbii 11 Idus Augusti.^ 



234. Hcdrianus IV capitiUum Mddense vacantem jn^aebendam cuilibet as- 
signare vetaty antequam dimidia£> praebendae integratae sint, 

Beg. Alex. fragm. ep. 12 in cod. CoU. Trinitat. Cantabrig. R. 9. 17. 

saec. xu fol. 111. 

Adrianus^ episcopus servus servorum Dei dilectis filiis universo 1154—59. 
capitulo Meldensis aecclesiae salutem et apostolicam benedictionem. 
Ex snscepte dispensationis officio et cura compellimur et pastorali 
soUicitudine provocamur, ad universum corpus ecclesie ita oculum 
apostolice considerationis extendere*, ut ea, que in domo Dei irre- 
gulariter sunt et minus rationabiliter instituta, corrigere debeamus 
et ad statum rectitudinis revocare. Pervenit autem ad audientiam 
nostram, quosdam in Meldensi ecclesia canonicos esse, quibus di- 
midie prebende tantum sunt assignate, unde non eis sufficienter 
possunt necessaria corporis et vite subsidia ministrari. Nos vero, 
quoniam universis Christi fidelibus et presertim viris ecclesiasticis 
in suis oportunitatibus ex iniuncto nobis officio compellimur provi- 
dere, et que in aecclesia Dei minus rationabiliter ordinata sunt, nos 
convenit ordinare, presentium auctoritate precipimus, ut prebende, 
que de cetero in ecclesia ipsa vacaverint, ipsis canonicis, qui dimi- 
dias tantum prebendas, sicut diximus, habere noscuntur, sine inter- 
ruptione in integrum assignentur et inter eos equaliter dividantur, 
quousque omnes prebendas contigerit integrari. Prohibemus autem, 
ut nec vos nec eiusdem loci episcopus, quousque ipse prebende fue- 
rint integrate, vacantem aliquam prebendam cuilibet concedere 
presumatis. Quod si factum fuerit, vos assensum nullatenus pre- 
beatis. 

* exstendere c. 

* Haec epistola post eam, quae praecedit, scripta videtur. Pflugk-Harttung 
eam a. 1155 ascribit. * Epistola haec quasi initium est controversiae super 
praebenda Hervei canonici ortae, quae in 15 epistolis Alexandri IH, infra epp. 311, 
312, 313,314, cet. vehementer agitatur; non est mirum igitur, eam in Registri 
Alexandrini fragmento exstare. 

LOEWKNFSiiD, Epist. Pont. Bom. ^ 



r 



130 Hadhiani IV EPiSTOLAE 235. 23C 

235. SadTianm JV episeopo et canonids PwrisimsiiMS praeeipit, vi arehi- 
diaconi eorum, si neoesse sit, ad motiasterium LaUniaeense coMsa 
aacrammtorum vel iudidi acceda/nt. Alia slatuit. 

Bibl. nat Paris. Chart. 8. Petri Lalin. HCr. a. 1513. ma. lat. 9902 fol. 11. 

1157—59 Adiianus episcopus servua servorum Dei epiacopo Pariaieusii 

Mart. 15. et canouicis eiusdem ecclesie aalutem et apostolicam benedictionem. 
Latigniacensis ecclesie homines gi-avem se queruntur molestiam 
sustinere, quod sub alia aeculari potestate positi pro christiaiiitatis 
misteriis seu iudiciis ad vestram, que sub diversa seculari potestate 
est, ecclesiam veuire coguntur, unde et nonnumquam personarum 
aeu rernm suarum pericula incurrisse narrantur. Cum igitur que- 
rela eorum iusta racione nitatur, equum notis visum est, huius- 
modi ab eis iniuriam aubmovere. Qua de re dilectionem vestram 
scriptis presentibus ammonemus atque precipimus, ut archidiaconi 
deinceps, quibus iter tucius est, per semet ipaos ad eandem villam 
accedant et auper eoa, quodcunque aoKti sunt, iibere et canonice 
exerceant, ne idem homines occasione hac hostium periculis expo- 
nantur. Illud etiam nos statuisse noveritis, ut quam diu ecclesia 
vestra antistite caruerit vel cum epiacopus praeaena fiierit, secun- 
dum decreti nostri tenorem, si ecclesiastica sacramenta pravitate 

haliqua abbati Latigniacensi et firatribus denegaverit, a quolibet epi- 
scopo maluerint eadem sacramenta debeant auscipere; nei^ue enim 
equum eat, ut Dei aervia ecclesiastica misteria aubtrahantur. Preci- 
pimus etiam, ut ecdesiae Latigniacensis monasterii, que sunt in 
Parisiensi diocesi, libere sint et immunee a citrada et aynodo ex- 
ceptia parochiis videlicet de Cucuisna, de Monte Eunni et de Chis- 
siaco. Datum Laterani Idns Martii. 

236. Baiirianm IV clericis et laids cet. et universis ,,in Argentia in 
offriculttira laborantibus" seribil de deeimis Raymtmdo arcfiiepiseopo 
Arelatenai persolvendis. 
Bibl. nat. Paris. 1) CoU. Baiuze 88 fol. 20 manu s. xvn; 2) ms. 

. lat. 12772 fol. 33 man. s. xvn. 

1167—59 Adrianus episcopus servus servorum Dei dilectis filiis tam cle- 

Mail4, ricis quam laicia, monachis, hospitalariis , templariis et uuiversis 

in Argentia in agricultura laborantibus salutem et apostolicam beue- 

dictionem. Ex iniuncto nobis a Deo summi pontificatus olHcio fra- 

' Theobttldo. 



Alexandri m epistolae 237 131 

tribus nostris episcopis in sua iustitia existimus debitores et eis 1157—59 
cogimur iura sua illibata et integra conservare. Inde utique est ^ail4. 
quod universitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo man- 
damus et mandando praecipimus, quatenus decimam, quam in tota 
Argentia de ftmdis novarum terrarum praesentialiter laboratarum 
aut imposterum laborandarum* venerabilis frater noster Eaymundus 
Arelatensis archiepiscopus in transactione, quam fecit cum Hdephonso 
Tholosano comite, sicut in scripto exinde facto^ continetur^, sibi® 
retinuit, ei omni occasione et excusatione postposita persolvatis et 
nulla ratione eandem decimam vobis invito archiepiscopo retinere 
aut aliquibus personis exsolvere praesumatis. Datum Laterani 11 
Idus Maii. 



237« Alexander III Catalaunensis episcopi stvdium erga se et Romanam 
ecclesiam laudat, De appellationilms in causis civilibus respondet. 
R, canonid ex ecclesia Omnium Saruiorum eiecti causam ei de- 
mandai, 
Bibl. facultatis medicinae Montispessulanae ms. 315 s. xii fol 108 vo.^ 

Alexander episcopus servus servorum Dei venerabili fratri 1160 
B(osoni) Catalaonensi episcopo salutem et apostolicam benedictionem. 1^^- ■• 
Constitutus in presentia nostra R. lator presentium sua nobis rela- 
tione exposuit, quod, cum ad sedem apostolicam cum tuis literis 
properaret, in quibus non modicum leticie de promotione nostra di- 
ceris denotasse et nos, quod de appellationibus sit tenendum, consu- 
luisse, perpravorum violentiam eedem littere fuerunt ei ablate; unde 
nos super devotione ac fidei sinceritate, quam circa matrem tuam 
Romanam ecclesiam et personam nostram habere dinosceris, in Do- 
mino exultamus rogantes et monentes attentius, quatinus in unitate 
ac fidelitate Romane ecclesie ac nostra immobili firmitate consistas. 
Nos enim personam tuam sincera in Domino caritate diligere volu- 
mus et in tuis justis peticionibus exaudire. Super appellationibus 
autem illarum causarum, que inter laicas personas vertuntur, frater- 
nitatem tuam in hunc modum duximus instruendam, videlicet ut 
non liceat civilibus personis in causa civili ante pronuntiacionem 
sentencie in vocem appellationis prorumpere. A qua scilicet sententia 
vel postquam si forte infra X dies fuerit appellatum et infra unius 

* aic recte 1; personaliter laboratarum aut laborandarum 2. ^ stc2; in scrip- 
tis sais 1. ° sicut perp&ram in 1. ^ Mihi misit L. Delisle vir iU. 

* Instrumentum vide in Gall. Christ. I. Instr. 97. 

9* 



132 Alexandbi ut epistolab 238. 239 

1160 anni curriculimi, nisi evidena et manifesta necessitas impediverit, 
lan- 2. appellans suam appellationem non fuerit prosecutus de cetero sen- 
tentia ipsa juste prolata firmitatis robnr obtineat. Preterea quo- 
niam prefatus R. canonicus ecclesie Omnium Sanctorum se conqueritur 
ab ecclesia ipsa violenter et absque rationabili cauaa ejectum fuisse, 
iratemitati tue per apostolica scripta mandaraus, quatinus abbatem 
ejusdem ecclesie diligenter commoneas, ut illum, etiam si forte in 
aliquo deliquisset, disciplina secundum beati Augustini regulam et 
consuetudinem ordinis prescripte ecclesie servata, in aepe dictam 
ecclesiam recipiat. Illos vero, quos istum verberasse constiterit, 
nisi foi-te de mandato prelati sui hoc fecerint, tam diu publice 
denunties anathematjs vinculo inuodatos, donec de tanto satis&cturi 
excessu cum tiiis litteris nostro se conepectui representent. Dat. 
Anagnie TTTT Nonas lanuarii. 



238. Alexander III ermiitarwm qwyrundam apud Fonlem Gehardi 1 
tivm subjeetionem Maim-i monasterio esMbitam eonfirmat. 
Bibl. nat. Paria. ms. lat. 13880 fol 196. Scripeit Martene. 



i 



1162 Alexander episcopus servus servorum Dei dilectis filiis Boberto 

Oct. 10. alibati Maioris monasterit einsque fratribus salutem et apostolicam 
benedictionem. Quemadmodum apostolicae sedis auctoritas babet 
male acta corrigere, ita eiusdem .est bene acta firmare. Pervenit 
siquidem ad nos, quod quidam homines de Fonte Gebardi in Ceno- 
mannensi episcopatu habitantes, nomine Hereraitae, sed nulla eccle- 
siaatica dc. ut in epistola Eugenii III d. Bemis d. 16 Apr. 1148, supra 
n. 20.3. Datum Turonis VI Idus Octobris. 



239. Alexaiider III compositione.m inler episc(ymm Parisierisem et abba- 
tetn Columhensem a Milone arehipreshytero MedioUmensi et Osmundo 
canonico Parisiensi faetom eonfirmat. 

Bibl. nat PariB. CoU. Moreau 69 fol. 233 manu b. xvm. 

1163 Alexander episcopus servus servorum Dei dOecto filio Rogerio 

Apr. 20. abbati Coiumbensis mouasterii salutem et apostolicam beuedictionem. 
lustis petentium desideriis facilem nos convenit impertiri conaensum 
et vota, quae a rationis tramite non discordant, effectu sunt prose- 
quente complenda. Eapropter, dilecte in Domino fili, tuis iustis 
postulationibus grato concurrentes assensu compositionem, quae inter 



Alexandri ra epistolae 240 133 

te et Mauricium Parisiensem episcopum super ecclesiam S. Ger- 1163 
mani in Laia et capellam S. Aegidii cum parochia sua et omnibus -^P^- 20. 
ad praedictam ecclesiam sancti Germani pertinentibus, dilectis filiis 
nostris Milone Mediolanensis ecclesiae archipresbytero et Osmundo 
Parisiensi canonico mediantibus, rationabiliter facta est, sicut in auten- 
tico scripto exinde facto ^ noscitur contineri, tibi et per te ecclesiae 
tuae auctoritate apostolica firmamus et praesentis scripti patrocinio 
commnnimus statuentes, ut nuUi omnino hominum liceat hanc pa- 
ginam nostrae confirmationis infringere vel ei aliquatenus obviare. 
Si quis autem hoc attemptare praesumpserit, omnipotentis Dei in- 
dignationem et beatorum Petri et Pauli apostolorum eius se nove- 
rit incursurum. Datum Parisius XII Kalendas Maii. 



240. Alexander III universis regni Fi'ancorum fidelibus, qui ad ecclesiam 

S, Germanide Pratis a sese consecratam a die 21 m. Apr, usqite ad 

d. 19 Maii accesserint, indulgentiam promittit. Addit de anniversario 

dedicationis die. 

Autogr. in tabul. nat. Paris. L. 230 n. 18. 

Alexander episcopus servus servorum Dei universis Dei fideli- 1163 
bus per regnum Francorum constitutis salutem et apostolicam bene- -A^pr. 22. 
dictionem. Certum est et multarum scripturarum testimonio com- 
probatum, qualiter beato Petro celorum regni clavigero dominus et 
redemptor noster Christus Ihesus ligandi atque solvendi plenam 
tribuit potestatem illis precipue verbis, quibus locutus est dicens: 
„Tu es Petrus et super hanc petram hedificabo ecclesiam meam, et 
quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in celis, et quod- 
cumque solveris super terram, erit solutum et in celis."^ Hanc ean- 
dem potestatem cunctis successoribus eius ab eodem Eedemptore 
nostro fuisse coUatam, a nuUo, qui sacrarum habeat intelligentiam 
scripturarum, credimus ignorari. Ex ea itaque potestate nobis, qui 
in beati Petri cathedra licet indigni successimus, a domino Ihesu 
Christo concessa, cum eccle^ia S. Germani Parisiensis, que proprie 
ad ius sacrosancte Romane ecclesie pertinet, munus dedicationis im- 
pendimus^, de communi fratrum nostrorum episcoporum et cardi- 
naUum consilio unum annum de iniuncta penitentia cunctis dei fide- 
libus a die dedicationis usque ad octavas pentecostes illuc causa 

* Vide GaU. Christ. VIII Instr. p 338. « Matth. 16, 18 et 19. « Die 
21 Apr., vid. JaflfiS Keg. Pont. Eom. p. 691. 



134 Alexandri ni epistolae 241. 242 

1163 devotionis euntibus relaxavimus et his, qui in anniversario ipsius de- 
Apr. 22. dicationis die et tribus diebus sequentibus illuc accesserint, viginti 
dies iniuncte penitentie nichilominus indulgemus, universitatem ve- 
stram monentes et exhortantes in Domino, quatinus ita corde con- 
trito et humiliato ad eundem locum annis singulis accedatis, ut non 
alia quam sola devotionis causa illuc accedere videamini et ab 
omnipotente Domino vestrorum mereamini indulgentiam delictorum. 
Datum Parisius X Kal. Maii. 



241. Alexander UI Ambianensi episcopo et decano mandat, inducant fra- 
tres Maioris-monasterii in possessionem dedmae de Millecurt, Fetro 
abbati S, Rieharii abitidicatae, 

Bibl. nat. Paris. Coll. Moreau 72 fol. 56** manu s. xvm. 

1163 Alexander episcopus servus servorum Dei venerabili fratri 

Nov. 2. T(heoderico) episcopo et dilecto filio R(adulfo) decano Ambianensi 
salutem et apostolicam benedictionem. Cum causa, quae inter di- 
lectos fiKos nostros abbatem^ et fratres Maioris monasterii et ab- 
batem^ S. Richarii super duabus partibus tertiae partis decimae 
de Millecurt vertebatur, legitime fuisset sub vestro examine venti- 
lata, vos auditis hinc inde rationibus et plenius intellectis, posses- 
sionem duarum illarum partium salva quaestione proprietatis prae- 
dictis Maioris monasterii fratribus adiudicavimus. Ideoque discre- 
tioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatinus eos aucto- 
ritate nostra in possessionem inducere minime differatis et faciatis 
eos partes illas quiete et pacifice possidere. Datum Senonis mi 
Nonas Novembris.^ 



242. Alexander lU fratribm Latiniacensibus significat, nec se nec suc- 
cessores suos auri undam ab eis exacturos esse, qumn secundum 
libros apostolicos annuxitim solvere debuerint 

Bibl. nat. Paris. Chart. S. Petri Latiniac. scr. a. 1513. ms. lat. 9902 

fol. 12. 

1163-64 Alexander episcopus servus servorum Dei dilectis filiis Hu(goni) 

Oct. 11. abbati et fratribus Latigniacensis monasterii* salutem et apostoli- 

^ monasterii addidi. 

^ Robertum. * Petrum. ^ Tabula haec instrumento Theoderici 

a. 1163 inserta est. 



Alexandri ni epistolae 243 135 

cam benedictionem. Invento in quodam scripto librorum nostrorum, 1163—64 
quod Lateranensi palacio ecclesia vestra singulis annis unciam de- ^ct. 11. 
beret auri persolvere, ab universitate vestra censum ipsum exegi- 
mus. Sed tamen nobis respondistis, nec in vestra memoria esse nec 
aliqua vos inde scripta habere, quod idem census ab ecclesia vestra 
Romane «ecclesie consueverit ex condicione persolvi. Unde cum 
venerabilis frater noster B(ernardus) Portuensis episcopus et dilectus 
filius noster Henricus SS. Nerei et Achillei presbyter cardinalis per 
monasterium vestrum nuper transirent, quidam de maturioribus et 
antiquioribus fratribus in presencia eorum hoc ipsum parati fuerunt 
jurare. Quia igitur Romana ecclesia numquam consuevit exigere sed 
potius rogare, ut alias ecclesias sibi faceret censuales, vos et eccle- 
siam vestram ab huiusmodi exactione absolvimus et, ut neque nobis 
aut successoribus nostris, nisi forte de propria voluntate et bene- 
placito vestro procederet, hunc censum de cetero ab ecclesia vestra 
exigere liceat, presenti scripto censemus. Datum Senonis V Idus 
Octobris. 



243. Alexander lU fratrihm Oemundensibus praecipit, ut in monasterio 
altare erigant ad memoriam sepultorum in ecclesia S, Petri a Wil- 
lelmo JErnaudi occa,sione conversionis Axemarii fratris concessa, 

Bibl. nat. Paris. ma. lat. 12773 fol. 159, cop. c. a. 1681. 

Alexander episcopus servus servorum Dei dilectis filiis abbati 1163—64 
et fratribus Gemundensibus salutem et apostolicam benedictionem. ^®^- ^. 
Quoniam sicut accepimus Willelmus Ernaudi, qui in conversione 
Azemarii fratris sui ius, quod habebat in ecclesia S. Petri de Ma- 
zeris, cum eo pariter monasterio vestro concessit, votum et deside- 
rium gerit, ut pro altari illius ecclesiae, quod ibi destitutum relin- 
quitur, in eodem monasterio vestro altare aliquod construatur, in 
quo memoria eorum, qui in cemeterio praedictae ecclesiae conqui- 
escunt, per succedentia tempora celebretur, monemus attentius uni- 
versitatem vestram atque mandamus, quatenus eius laudabili voto 
in hac parte studiosius annuentes pro altari illo aliud altare in 
praedicto monasterio vestro studeatis erigere, in quo memoria illo- 
rum, qui illic requiescunt, specialiter debeatis in posterum celebrare. 
Datum Senonis IV Non Decembris. 



136 Alexandbi m epistolae 244 245 

344. Aletamder III episcopo et oapiiulo Aurdianensi signifkat, Gilonem 
mililein duas ecclesias m manibiis suis refutasse el ecdesiae eorum 

L dimisisse. 

Bibl. nat. Paria. Coll. Baluze 78 fol. 14. Descripait Steph. Baluzius 

' anno 1GG7.» 

1164 Alexander episcopus servus servorum Dei venerabili fratri epi- 

lul. 20. scopo^ et dilectis filiis universo capitulo ecclesiae sancfcae Crucis 
Aurelianensis salntem et apostolicam benedictionem. Quociens ali- 
qua digna memoria ad apostolicae sedis praesentiam perferuntur, 
iustum est et rationi conveniens, quod ea literarura fidei commen- 
dentur, ut habeat secutura posteritas, quid de gestarum rerum te- 
aeat veritate. Inde est quod universitati vestrae praesentium signi- 
ficatione volumus innotescat, quod dilectis filiis nostris Herberto 
ecclesiae vestrae archidiacono , Guarino arcbipreabytero et Gilone 
milite de Loriaco in nostra praesentia constitutis post multam com- 
monitionem nostram idem Gilo de Arebracbio et de Loriaco eccle- 
sias, quas ex prava et antiqua illa consuetudine iure hereditario 
possidebat, libere et absolute in nostris manibus refutavit et uni- 
verso iuri, quod in eis se habere dicebat, penitus abrenuncians 
ipsas tactis coram nobis sacrosanctis evangeliis abiuravit et liberas 
in posterum ecclesiae vestrae reliquit. Datum Senonis XIU Kal. 
Augusti. 

245. Alexofider III clero et popuio Qmpendiensi praeeipit, itt res 7nona- 
sUrii alienatas reddant avl, quos hahere eas i^offnfyverint, abbali i/t^ 
dicare studeant ^H 

BibL naL Farie. Ooll. Moreau 72 fol. 3. Scripeit Dom Grenier. ^^ 

S. 65. Alexander episcopus servus servorum Dei dilectis filiis universo 

-.11. clero et populo Compendiensihus salutem et apostolicam henedic- 
tionem. Pastoralis soUicitudo, quam ex divinae dispositionis arbitrio 
gerimus, monet noa muItipHciter et hortatur ita de statu univer- 
sarum ecclesiarum satagere, quod sub provisione nostra nullam 
posaint iacturam in rebns suis vel detrimentum aliquod sustinere. 
Nostris siquidem auribus noveritis intdmatum, quod quidam vestrum 
casulas, libros, privilegia et alia pretiosa oruamenta Compendiensis 
eccleaiae abbati et fratribus ipsius ecclesiae aubcelare non duhitaut 

■ „Ei chartolario vetece eeclGBiao Aurelianeniia, ubi epiatola num. XXVln 
eignala erat." 

' Mnaaflsae. 



ALEXANDRI III EPI8T0LAE 246. 247 137 

et ab eadem ecclesia alienare. Unde quoniam quanto praefata ec- 1163.65, 
clesia ad ius et proprietatem beati Petri et provisionem nostram A.pr. 11. 
specialius spectat, tanto attentius nobis providendum imminet et 
soUicite cogitandum, ne bona sua distrahantur, universitati vestrae 
per apostolica scripta mandamus, quatinus omni occasione et excu- 
satione cessante, quicumque vestrum de praedictae ecclesiae the- 
sauro aliqua habent, reddere non postponant et illos, quos habere 
cognoverunt abbati et jBratribus praefatae ecclesiae studeant plenius 
iudicare, alioquin noverint se, quicumque habuerint et reddere recu- 
saverint, auctoritate apostolica excommunicationis vinculo innodatos. 
Datum Parisiis III Idus Aprilis. 



246. Alexavder III episcopo Parisiensi mandat, moneat canonicos stws, 
ut in eligendo decano tandem conveniant. 

Autogr. in tabul. nat. Paris. L. 230 n. 28^. 

Alexander episcopus servus servorum Dei venerabili fratri 1165 

M(auritio) Parisiensi episcopo salutem et apostolicam benedictionem. Apr. 21. 

Ex relatione tua iam plerumque et etiam cum in terra presentes 

essemus agnovimus, quod canonici ecclesie beati Marcelli, que de- 

cano vacare dinoscitur, non possunt in aliquem convenire, quem 

sibi debeant in decanum preficere. Unde nos utilitati eiusdem ec- 

clesie ex officii nostri debito providere volentes, fratemitati tue 

per apostolica scripta mandamus, quatenus eosdem canonicos cum 

omni diligentia studeas convenire, ut in aliquam personam litteratam, 

idoneam et honestam pari voluntate conveniant. Quod si efficere 

forte noluerint, electionem, quam maior et sanior pars capituli de 

aliqua persona idonea honesta et litterata fecerint, tu omni appel- 

latione cessante ratam habeas et eam studeas confirmare. Quod 

enim tu exinde feceris, nos auctore Domino ratum et firmum habe- 

bimus. Dat. Stampis XI Kal. Maii. 



247. Alexander III arckiepiscopo Narhonensi et episcopo Magalonensi man- 

dat, ut quosdam fratrum Vallis-magnae, qui cUmstro rdicto tixores 

duaxrint, in monasterium redire iuheant. 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 12770 s. xvn. fol. 138 

Alexander episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratri- 1165 
bus Narbonensi archiepiscopo^ et Magalonensi episcopo^ salutem Aug. 2. 
^t apostolicam benedictionem. Ex transmissa relatione dilectorum 

^ Pontio. ' lohanni. 



138 AiEXABDBi m epistolae 248 

1165 fiKorum noatroruin abbatis^ et fratram monaaterii de Valle magna' 
^^- 2- nobia est insiouatum, quod iiuidam parrochianorum veBtrorum, poat- 
quam eorum sunt reUgionem professi, retro respicientes itemm ad 
seculum redierint et usorea acceperint. Unde quoniam regui coe- 
leatis aptitudinem meretur' amittere, qui tamquam canis ad vomi- 
tum rediens^ ajiteriora post terga uoscitur reiecisae, fraternitati ' 
veatrae per apostoiica scripta mandamus, quatinus omnea parro- 
chiaQos veetros, quos supradietorum fratrum habitum suscepisse 
constiterit et iu eodem monasterio profeasionem'' fecisae, ad eos relicto 
aeculo postposita dUatione redire commoneatis et districtius com- 
pellatiB. Quos si monitis vestria obtemperare contempserint, eos 
excommunicationiB sententia feriatis. Datum apud Montempessula- 
num 1111 Non. Augusti. 

248. Alexander IH archiepiscopo Nairhonefnsi eiuaqut sttffraganeis man- 
dat, ne a paroehianis suis homtnes f^ia qwidam in vUla Ania- 
nensi comenimtes inmrivi a/jfc» patiantur. 

Kbl. nat Tam. me. lat. 12760 b. xvn fol. 320. 
X165 Alexander episcopus aervus servomm Dei venerabilibus fratri- 

Aug. 6, bns Narbonensi* archiepiscopo et universis eius suffraganeis salu- 
tem et apostolicam benedictionem. Ex eommisso nobis officio eurare 
debemuB et sollicitudinem gerere, ut res ecclesiaaticae et eomm 
iura in sua integritate serventur nec qualibet faciente malitia ulla- 
tenus minuantur. Dilecti autem filii nostri abbas* et fratres Aiiia- 
nensis monasterii quandam feriam in villa Anianae solent annuatim 
habere, ad quam multi de diverais partibus tempore constituto con- 
veniant. Unde nos eorundem abbatis et fratrum devotione pariter 
et postulatione inducti et ipsius monasterii ampliationi et indemni- 
tati ferventina intendere cupientea, fraternitati veatrae per aposto- 
lica scripta mandamus, quatenus universis parochianis vestris sub 
districtione anathematis generaliter iahibeatis, ne quoslibet eomm 
ad praescriptas ferias" venientea in euudo vel redeundo impediant 
aut aljquam inuriam vel molestiam audeant irrogare. Quod si quia 
eomm attemptare praesumpserit, malefactorem ipsum, niai a vobis 
commonitus ablata omnia cum integritate reatituat, de iniuriis et 
damnis illatis debite satisfeciat et personas liberas absolutasque 

' merentnr cod. -'■ ac KripH pro petitionein cad. ' lic cod. 

' Ennengaudi. ' hodie Vallemagne, ord. CiBt. mOD. dioee. Agathenais. 
" Cf, Proverb. 26, 11. ' Pontio. '' RaimundQa. 



Alexandri m epistolae 249. 250 139 

dimittat, anathematis vinculo innodetis et sententiam illam usque 1165 
ad dignam satisfactionem firmiter observetis. Si vero alicuius castri -^^- ^* 
dominus in rebus euntium et redeuntium rapinam commiserit et a 
vobis vinculo anathematis innodatus non resipuerit, castrum ipsum, 
ad quod rapina devenit, usque ad plenariam satisfactionem inter- 
dicto subiicere nullatenus differatis. Datum apud Montempessu- 
lanum VIII Id. Augusti. 

249« Aleocander III concordiam inier capitulum Aurelianense et BainaU 
dvm de OradaGo factam confirmat 
Bibl. nat. Paris. Coll. Baluze 78 fol. 15. Descripsit Baluzius a. 1667.* 

Alexander episcopus servus servorum Dei dilectis filiis capitulo 1167—69 
ecclesiae sanctae Crucis Aurelianensis salutem et apostolicam bene- ^^c. 14. 
dictionem. Iniunctae nobis amministrationis officio et pontificalis 
soUicitudinis debito commonemur, ut ea, quae compositione vel iu- 
dicio sunt terminata, apostolicae tuitionis munimine roboremus et 
perpetuae firmitatis robore fulciamus- Eapropter vestris iustis po- 
stulationibus gratum impertientes assensum compositionem, quae 
inter vos et Rainaldum de Craciaco super quibusdam consuetudi- 
nibus, quas idem R. in terra ecclesiae vestrae de Maziaco require- 
bat, mediante venerabili fratre nostro P(etro) Bituricensi archiepi- 
scopo de beneplacito et assensu utriusque partis facta est et data, 
hinc inde fide firmata, sicut in autenticis scriptis exinde factis con- 
tinetur^, auctoritate apostolica confirmamus et, ut futuris tempori- 
bus inviolabiliter observetur, eam praesentis scripti patrocinio com- 
munimus, statuentes, ut nulli omnino hominum liceat, hac paginam 
nostrae constitutionis infringere vel ei aliquatenus contraire. Si 
quis autem hoc attemptare praesumpserit, indignationem omnipo- 
tentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum eius se noverit 
incursurum. Datum Beneventi XVIIII Kal. lanuarii. 



250. Aleamider III episcopo Meldensi mandat, ut Hu. et Simonem mili- 
tem ab injuriis in monasterium Latiniacense dekorietur, 

Bibl. nat. Paris. Chart. S. Petri Latiniac. scr. a. 1513. ms. lat. 

9902 fol. 13. 

Alexander episcopus servus servorum Dei venerabili fratri Mel- 1168—69 
densi episcopo^ salutem et apostolicam benedictionem. Dilectus Apr. 1. 

* „Ex chartul. vetere eccl. Aurelian., ubi epistola num. XXX. signata erat." 

* Vide instrum. in Coll. Baluze 78 fol. 94. * Stephano. 



140 Alexandri m epistolae 251 

1168—69 filius noster Latigniacensis abbas' transmissia nobia litteria intima- 
Apr. 1. yit, quod Hu. de Valleogi^inosa ei quandam villam perturbat, Simon 
vero miles medietatem reddituum, quam debet habere in domibua 
suis iu nundinis iam dicto abbati et ecclesie illicite subtrahere non 
veretur. Quia igitur in eo sumus officio providente Domino consti- 
tuti, ut sacris Dei ecclesiis iura sua ilbbata et integra conservemus, 
fratemitati tue per apostolica scripta mandamus, quatinus prefatos 
viros ■ commoneas et districte compellas, ut abbati et ecclesie sue 
villam et redditus libere et quiete dimittant et nuHam deinceps 
super his molestiam vel gravamen infligant vel in presentia tua, 
quid iuria se in his habere confidunt, plenam exinde iusticiam ex- 
hibeant. Quod si monitis tuia obtemperare noluerint, eoa absijue 
appeUacionis remedio ecclesiastica censura percellas. Preterea nobis 
inainuatum est, quod Disol miles lohanui de Bambicio nemus quod- 
dam, quod ad' censum quinque solidorum ab ecclesia Latigniaceusi 
tenebat, irracionabiliter abstulit et ecclesiam Latiniacensem debito 
censu fraudavit. Ideoque disci^etioni tue presencium auctoritate in- 
jungimus'', ut predictum militem" ad nemus Latigniacensis ecclesie 
prefato lohanni reddendum vel ad iusticiam exhibendam instanter 
moneas et omni disti^ictione'' compeilas. AEoquin si neutrum ad- 
implere noluerit'', eum remoto appellationis remedio vinculo excom- 
municationis astringas. Datum Beneventi Kal. Aprilis. 



25L Aleamider III monasterii Quadragintetms a hasciilis el brabantio- 
nibua vehemenier attriti possessiones guoUbet tiiulo alienari vetat. 
Bibl. nat. Paris. Coll. Doat 58 fol. 134. cop. a. 1668. 

1168—69 Alexander episcopus servus aervorum Dei diiectis filiis P(etro) 

Apr. 5, abbati et fratribus monasterii sanctae Mariae de Quaranta salutem 
et apostolicam benedictionem. Cura et soUicitudo universalis eccle- 
aiae, quam disponente Domino gerimus, noa admonet propensius 
et hortatur paci et utilitati ecclesiamm diligenti studio intendere 
et earum indemnitati propensiori diligentia providere. Quia igi- 
tur propter gravissimam persecutionem basculorum et braban- 
tionum res monasterii vestri plurimum dissipatae sunt et vehe- 
menter attritae, nos eius damnis et aerumnia manu sollicitudinis 
subvenire volentes autoritate apostolica sub interrainatione anathe- 

• a eorf. ^" iiijungemus i-. ' milea c. 



Alexandri m epistolae 252 141 

matis prohibemus, ne quis bona vel possessiones praedicti mona- 1168—69 
sterii pignori supponere vel quolibet titulo alienare nisi causa me- ;^P^- ^* 
liorandi praesumat. Hi autem, qui possessiones ipsius monasterii 
in pignore accipere aut emere praesumpserint, eadem poena plec- 
tantur et ipsa emptio vel alienatio, si facta fuerit, irrita penitus 
habeatur. Praeterea salvitatem monasterii infra certos terminos et 
antiquos constitutam et ab antiquis retro temporibus usque ad haec 
ipsa observatam apostolici scripti munimine roboramus. Ecclesias 
quoque et possessiones, quas monasterium vestrum in praesentiarum 
legitime possidet aut in futurum justis modis Deo parante poterit 
adipisci, vobis et eidem monasterio nihilominus confirmamus, sta- 
tuentes, ut nuUi omnino hominum liceat hanc paginam nostrae con- 
firmationis infringere vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem 
hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et bea- 
torum Petri et Pauli apostolorum eius se noverit incursurum. 
Datum Beneventi Nonas Aprilis. 



252« Aleocander III capituli Aurelianensis statutum confirmM, ut nuUus 
canonicoru/in, nisi fuerit in servitio assiduus, ultra 25 solidos de 
benefimis annuMim redpiat 

Bibl. nat. Paxis. Coll. Baluze t. 78 fol. 13**. Descripsit Steph. Balu- 

zius a. 1667.* 

Alexander episcopus servus servorum Dei dilectis filiis decano 1168-69 
et capitulo Aurelianensi salutem et apostolicam benedictionem. Pro ^^^- ^^- 
ecclesiarum incremento pariter et augmento sollicite debemus sat- 
agere et eorum rationabiles constitutiones et consuetudines conser- 
vare. Suggestum est siquidem nobis, quod in ecclesia vestra com- 
muniter est statutum, ut nullus canonicorum vestrorum de beneficiis 
ecclesiae ultra XX et V solidos annuatim recipiat, nisi qui fuerit 
in eiusdem ecclesiae servitio assiduus. Quam utique constitutionem 
salvis praebendis, quas in eadem ecclesia Cluniacense monasterium 
aut alia religiosa domus antiquitus habuit, ratam et firmam haben- 
tes, eam auctoritate apostolica confirmamus et robur de cetero per- 
petuae firmitatis tenere sancimus, statuentes, ut nulli omnino ho- 
minum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere vel 
ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attemptare praesum- 
pserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli 
apostolorum eius se noverit incursurum. Datum Beneventi II Kal. lulii. 

* ,,£x chartular. vetere eccl. Aarelianens., ubi epistola num. XXVII signata erat.'' 



142 Alexandri m epibtolae 253 

253. Ahxander III episcopo et canonicis Lemovtcensibus' praeeipit, ut 
popubim episcopatus non solv/m eedesiam, eathedralem sed etiam 
monasterium S. Martialis annuatim msitare cogant. 
Bibl. nat. PariB. ma. lat. 12746 fol. 398 s. xvn. 

1171-72 Alexander episcopua servus servonim Dei venerabjli fratri epi- 

Inn. 20. scopo^ et dilectia flliis canonicis Lemovicensibus salutem et aposto- 
licam benedictionem. Conquerentibns nobis dilectia filiis noatria 
abbate* et fratribus sancti Martialis Lemoviceusia accepimua, quod 
cum populua vestri episcopatua ex institntione beati Martialia usqiie 
ad tempora tua, frater episcope, ecclesiam veatram et monasterium 
praedictorum iratrum consueyerit annis singulis visitare, tu institu- 
tione illa nou sine detrimento mouasterii iamdicti mutata praedicto 
abbati et multis aliis conti-adieentibus, statuiati, ut in aingulis eccle- 
siis eiusdem episcopatus eanim parrochiani semel in anno conve- 
niant et quiaque domus annis singulis" tibi denarium solyat. Si 
quis autem denarium taliter tibi aolvere contradixerit, uaque ad 
eius aolutionem anathematis sententia coercetur. Quoniam ergo 
praeacriptum monasterium ex mutatione illinB institutionia se con- 
queritur nblatione spoliatum, nos iuri et indemnitati ipsius mona- 
aterii providere volentes authoritate vobis apostolica prohibemus, ne 
de cetero populmn ipsius episcopatus in ainguha eccieaiis congre- 

gari faciatia, sed secundum institutionem sancti Martialis et 

consuetudinem Gallicanae ecclesiae eundem popnlum ecclesiam ve- 
atram et idem monasterium occasione et appellatione cessante an- 
nuatim visitare cogatis, sicut usque ad tempora tua, frater episcope, 
eandem eccleBiam et monasterium visitare aolebat. 8i vero prae- 
ceptum noatrum in his contampBeritis adimplere, noveritia nos vene- 
rabili fratri S.^ archiepiscopo Bituricensi in mandatis dediaae, «t 
institutionem, <)uam tu, fr^ater episcope, de novo fecisti, nostra et sua 
autboritate rescindat et institutionem antiquam per epiacopatura 
vestrum appellatione remota suscipi faciat et inviolabiliter obser- 
vari, universo populo sub anathematis interminatioue praecipiena, 
ut secundum antiquam institutionem vestram et praetasatum mona- 
sterinm stndeant de cetero sine contradictione qualibet visitare. 
Porro si vos impetus quoslibet'' praestiteritis, quominua antiqua in- 
stitntio in hia recipiatur et observetur, sive archiepiscopus Bituri- 
cenais aut presbyteri vel alii clerici in suis ecclesiis praesumpserint 

* aingulis addidi. ^ impetui qiiodlibBt c. 

' Geraldo. ' Petro. ' Stephano, a, 1173 mortuo. 



Alexandri m epistolae 254. 255 143 

de cetero contra eandem consuetudinem populum congregare, invos 1171—72 
et in ipsos propter hoc authoritas apostolica dure et aspere . . . ^™* ^^- 
proponat" animadvertere. Datum Tusculani XTT Kalendas lulii. 



254« Alexander III cormtetudines , quas Teudo de Mrmitate in villa 
^Marisiams'' habu£rit et monasterio S, Genovefae rendserit, a quO' 
quam exerceri vetat, 

Autogr. in tabul. nat. Paris. L. 231 n. 59. 

Alexander episcopus servus servorum Dei dilectis filiis Hugoni 1173—74 
abbati et jBratribus sancte Genovefe salutem et apostolicam bene- ^^- ^8. 
dictionem. Continetur in scripto quodam, quod bone memorie Hen- 
(ricus) quondam Francorum rex fecisse dinoscitur, quod Teudo de 
Firmitate, que appellatur Urcha, coram eodem rege pravas consue- 
tudines, quas in villa apostolorum Petri et Pauli et sancte Geno- 
vefe, que Marisiacus nominatur, habebat, ecclesie vestre remisit. 
Inde est quod nos precibus vestris inducti et officii nostri debito 
provocati, quod super his coram prefato .rege factum est, ratum ' 
habemus et j&rmum et id auctoritate apostolica confirmamus, sub 
interminatione anathematis artius inhibentes, ne quis in predicta 
villa consuetudines illas, quas scriptum prefati regis eundem Teu- 
donem vobis continet remisisse, audeat exercere. NuUi ergo omnino 
hoininum liceat hanc paginam nostre confirmationis seu constitu- 
tionis infiringere vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc 
attemptare presumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beato- 
rum Petri et Pauli apostolorum eius se noverit incursurum. Datum 
Anagnie V Kalendas Augusti. 



255« Alexander III fratribus CluniaGensilms ph/usum dat, quod prUmm 
de Garitate magistrum et abbatem elegerint, Oui ut obediant, hor- 
tatur, 

Autographum in bibl. nat. Paris. ms. lat. 16992 fol. 152. 

Alexander episcopus servus servorum Dei dilectis filiis . . pri- 1174 
ori et fratribus Cluniacensibus tam in capite quam in menbris con- lan. 24. 
sistentibus salutem et apostolicam benedictionem. Gratum nobis 

* textus hoc loco corruptus est. 



144 Alexandri in epistolae 256 

1174 est et acceptum et providentiam vestram digne in Domino commen- 
lan. 24. damus, quod vos fratres de capite Cluniacensis monasterii in dilec- 
tum filium nostrum, fratrem vestrum, priorem^ quondam de Cari- 
tate, virum utique nobilem, religiosum, providum et honestum et 
nobis carum ad modum et acceptum unanimiter convenistis eum- 
que vobis elegistis in magistrum pariter et abbatem. Inde est uti- 
que, quod nos electionem vestram ratam habentes et firmam eamque 
auctoritate apostolica confirmantes discretioni vestre per aposto- 
lica scripta mandamus atque precipimus, quatinus ei sicuti abbati 
vestro debitam in omnibus obedientiam et reverentiam impendatis 
eiusque monitis et mandatis humiliter et devote parentes ad cultum 
religionis et observantiam ordinis ferventer et unanimiter intendatis 
scituri pro certo, quod, si qui vestrum ei contumaces fuerint vel 
rebelles, sententiam, quam idem abbas in eos propter hoc canonice 
dederit, nos auctore Domino ratam et firmam habebimus et eam 
faciemus inviolabiliter observari. Datum Anagniae Viill Kal. 
Februarii. 



256« AUxander lU fratribus Vallis-magnae indulget, ut dericum secula- 
rem institvxmt oeconomum, qui in dvilibu^ (xmsis iuramentum jpro 
eis praestet. 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 12770 s. xvn fol. 137. 

1175 Alexander episcopus servus servorum Dei dilectis filiis abbati 

Febr. 9. g^ conventui capituli Vallis magnae salutem et apostolicam bene- 
dictionem. Attendentes quam sit indignum et inconveniens religio- 
sis viris et his maxime, qui sunt ordinem Cisterciensem professi, 
praestare pro qualibet causa quatumcumque gravi corporaliter iu- 
ramentum, vobis in hoc ad exemplar praedecessorum nostrorum 
prompta voluntate deferimus et quod cum Deo possumus remedium 
adhibemus. Unde quia a vobis in causis civilibus, non solum 
ab ecclesiasticis sed etiam a secularibus viris, sicut asseritis, 
calumniae iuramentum exigitur, nos vobis ob reverentiam ordinis 
vestri, sicut a praedecessoribus nostris statutum est, praesentibus 
litteris indulgemus, ut liceat vobis alicjuem clericum secularem yco- 
nomum instituere, per quem in civilibus causis praestetis calumpniae 
iuramentum. Datum Ferentini V Idus Februarii. 

' Rodulfum. 



Alexandri m epistolae 257. 258 145 

257. Aleocander III arehiepiscopum Eothomagmsem eiusque suffraganeos 
horta^r, mxmeant parochdanos quosdam, ut fratribus S, Mariae 
Pratensibus ablata reddant 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 9973 s. xm fol. 130^. 

Alexander episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratri- 1175 
bus ErOthomagensi archiepiscopo ^ et suflfraganeis eius salutem et^^l^. 
apostolicam benedictionem. Decet nos viros ecclesiasticos in iusti- 
tiis suis manutenere propensius et fovere ac malefactores eorum 
digna animadversione punire. Inde est quod dilectos filios nostros 
abbatem et fratres S. Mariae de Prato aflfectioni vestrae propen- 
sius commendamus, fratemitatem vestram per apostolica scripta 
rogantes attentius et mandantes, quatinus praedictos abbatem et 
fratres et monasterium eorum divini amoris intuitu et pro reverentia 
beati Petri et nostra, consideratione quoque suae religionis et ho- 
nestatis diligatis et honoretis et in suis iustitiis fovere ac manu- 
tenere curetis et, si quando de parochianis vestris apud vos quere- 
lam deposuerint, eos moneatis et, si necesse ftierit, appellatione re- 
mota districtione ecclesiastica compellatis, ut eisdem abbati et fra- 
tribus ablata universa restituant, dampna data* resarciant aut in 
praesentia vestra faciant iustitiae complementum. Porro si memo- 
rati parrochiani in aliquem praedictorum fratrum violentas manus 
iniecerint et ad vos exinde querela pervenerit, malefactores ipsos 
accensis candelis publice appellatione cessante excommunicatos de- 
nuntietis et sicut excommunicatos faciatis ab omnibus cautius evi- 
tari, donec passo iniuriam congrue satisfaciant et cum litteris ve- 
stris apostolico se conspectui repraesentent. Datum Ferentini pridie 
Idus Maii. 

258« Alexander III episcopo Petragoricensi et dbhati Coronensi mandat, 
ui a Senebruno de Sparra monasterio S. Oruds Burdigalensi ab- 
lata restitui fadant. 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 12751 s. xvn fol. 226. 

Alexander episcopus servus servorum Dei venerabili fratri Pe- 1175 
tragoricensi episcopo^ et dilecto fiKo abbati de Corona^ salutem I^- 25. 
et apostolicam benedictionem. Dilecti filii nostri abbas^ et fratres 
sanctae Crucis Burdegalensis transmissa nobis conquestione mon- 

* /ortasse corruptum ex iUata. 

* Eotroco. ^ Petro. ^ Geraldo. * Greraldus. 

LOBWENFELD, Epist. Pont. Bom. 10 



146 Alekahbei m epistoiae 259 

1175 strarunt, quod cum ipsi villam de Solaco, servoa et anciilas, prata, 
luii. 25. giivas, piscationes et quaedam alia de dono "Willelmi comitia fuis- 
sent adepti, Senebrunus de Sparra multa ex his occapare praesum- 
pait, quae contra rectum et iuatitiam detinet occupata. Quoiiiam 
igitur ecclesiarum iura a violeutiis maliguorum apostolica no3 decet 
authoritate defeudere, discretioni vestrae per apostolica scripta prae- 
cipiendo mandamus, quatinus praefatnm virum monere curetis et 
diligenter inducatis, ut praedictis fratribus ablata omnia ex integri- 

tate restituat et in pace dimittat aut ipsis exinde ' vobis 

iuatitiae non differat plenitudinem exhibere. Si vero neutrum honun 
fecerit, in terra eiua contradictione et appellatione cesaante divina 
prohibeatis officia celebrari et, si nec aic resipuerit, personam ipsius 
vinculo anathematis astringatis. Porro si uterque vestrum his exe- 
quendis non potuerit adesse, alter adhibitis sibi viris pradentibus 
et honestis nihilominus exequatur, Datum Ferentini VII Kal. lulii. 



259. Alej^andet III epiicopo KoiKmeim et dmino S. Qiiintini niandai, 
ne A quendam ab abbate Ribnmnntfnm usuram requirere patiantur. 
In tabul nat Fani cartul BjbomoiiteiiBi s xm. LL. 1015 foL 18''. 

1160—76 Alexander episcopus servus servomm Dei venerabili fratri . . 

lun. 5. Noviomensi epiacopo et dilecto filio . . decano S. Quintin! salutem 
et apostolicam benedictionem. Ex parte abbatia sancti Nicholai 
de Pratis accepimus, quod, eum A. ei quondam certam summam 
pecunie mutuaaset, abbas illi pro usui-a decem modios avene dare 
convenit. Tandem autem cum contigisset, eundem A. graviter in- 
firmari, ipse penitentia ductus usure, (|uam statuerat, renuntiavit, 
cumque ab infirmitate convaluisset, immemor factc reuuntiationis 
prelibatam usm-am improbe requisivit. Cetemm quoniam rei veri- 
tas nobis non constat, discretioni vestre per apostolica scripta pre- 
cipiendo mandamus, quatinus rem ipsam diligenter et sollicite in- 
quiratis et, ai ita esse iuveneritis, cum mortale sit et iniquum usu- 
ras exigere, prefato A. sub interminatione anathematis probibeatis, 
ne a predicto abbate prescriptam usnram ulterius requii'at aut ex- 
inde aliquam sibi molestiam faciat. Quod si prohibitionem vestram 
observare noluerit, ipsum remoto appellatiouis obstaculo ceusura 
ecclesiastica percellatis. Datum Anagniae Non. lunii. 

^ htcuitti eiiJie |trB£BentibuG vel coT&tn aujiplenda videOti-. 



Alexandri m epistolae 260. 261 147 

260« Alexander III archiepiscopo Turonensi eiusque suffragands abbatem 
fratresqm Maioris monasterii commendat 

BibL nat. Paris. ms. lat. 12879 fol. 150^. Scripsit Martene. 

Alexander episcopus s^rvus servorum Dei venerabilibus fratri- 1173—76 
bus Turonensi archiepiscopo ^, apostolicae sedis legato, et suffraga- Iiui'21. 
neis eius salutem et apostolicam benedictionem. Decet nos reli- 
giosa loca et eos, qui in eis Domino famulantur, diligere et honorare 
et ab injuriis malignantium defendere pariter et tueri. Inde est 
quod dilectos filios nostros abbatem et fratres Maioris monasterii 
fratemitati vestrae propensius commendamus per apostolica scripta 
rogahtes attentius et mandantes, quatenus abbatem et fratres prae- 
scripti monasterii divini amoris intuitu et pro reverentia b. Petri 
et nostra ac* consideratione religionis et honestatis eorum diligatis 
et honoretis et ab injuriis malignantium protegatis pariter et defen- 
datis, ita quod soUicitudo vestra debeat exinde commendabilis ap- 
parere. Propterea si quando de parrochianis vestris apud vos que- 
relam deposuerint, eos ad ablatorum restitutionem et damnorum 
restaurationem vel exhibitionem iustitiae sollicite moneatis et, si 
necesse fuerit, occasione cessante districtione ecclesiastica compel- 
latis. Datum Anagniae XI Calendas lulii. 



261« Ale(tander III Willelmo archiepiscopo Senonensi eimqm suffragamis 
de cappelUmis quihusdam scrihit, qui parochianos in monasterio 
loio/censi ahsqm eorum licentia redpi non patiantur, 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 16992 fol. 158. Martene descripsit „ex 

cartario loyaci". 

Alexander episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratri- 1174— 76 
bus W(illelmo) Senonensi archiepiscopo, apostolicae sedis legato, et lan. 17. 
suffraganeis salutem et apostolicam benedictionem. Res ad nos om- 
nino detestabilis et sanctorum patrum institutis inimica pervenit, 
quod quidam capellani in partibus vestris constituti in contumeliam 
religionis et contemtum monastici ordinis parochianos suos in loya- 
censi monasterio, quod est de ordine Cisterciensi, habitum sanctae 
conversationis absque licentia sua recipere prohibent, quam ab eis 
non possunt nisi prius oblato precio aliquatenus obtinere. Quod 
utique grave gerimus et molestum et adversus eos plurimum moveri 

* ac ipae addidi. 

^ Bartholomaeo has litteras directas esse, docent verba : „apost. sed. legato." 

10* 



148 Alexasdri m epistoj^ae 262 

1174—76 compellimur, cum ex officio suo gregem dominicum sibi cominissnm 
Ibu. 17. g^^ servitium omnipotentis Dei et amorera coelestis patriae deberent 
assidua exhortatione inducere et eisdem viam salutis aetemae verbo 
et exemplo monstrare. Uiide illud evangelicum ipsis recte videtur 
congruere: Vae vobis scrihae et jiharisaei, qtd tttUstis olavmi soientiae 
nee vos intmtis nee alios intrare. permittitis.^ Quoniam igitur negotia- 
tionis est hoc et turpis, tueri commodura, et ab ecclesiastica consue- 
tudine penitus alienum, iratemitati vestrae per apostolica scripta 
mandamus, quatinus in synodis publiois conventibus vestris praefa- 
tos capeHanos aollicite moneatis, ne ampiius parochianos suos libe- 
ros et absolutos ad praedictum ordinem transire probibeant nec 
ab eis sub hac occasione pecuniam exigant. Verum si mandatis 
vestris adquiescere noiuerint, vos eos apostoKca freti auctoritate 
ita corrigatis et castigetis, ut talia de cetero nec audeant attentare 
et ceteri metu poenae illonim a similitudinibus et similibus valeant 
coherceri.* Congruum est enim et ordo postulat caritatis, ut libe- 
nim sit jam dictis parrochianis fugientibus Aegyptum ad terram 
promissionis ire, volentibus toto desiderio conditori nostro acceptum 
obsequium et devotum impendere. Datum Anagniae XVI Calen das 
Febmarii. ^^H 



262> Ale<mnder UI frainbus S. Salmi indulget, ne eui pwochianorvm, 

etiamsi lHeraius sit, alias ecalesias in qmtidiamis offidis vei eecfe- 
mistic^ sacrammiis frequentare lieeat. 

BibL nat. Paris. Coll. Moreau 69 fol. 238 cop. a. 1775. 

1176 Alexander episcopus servus servorum Dei dilectis filiis A(imoni) 

Apr. 26, priori et fratribus ecclesiae sancti Salvii salutem et apostolicam 
benedictionem. Significatum est nobis ex parte vestra, quod multi 
diversorum officiorum homines in parochiis vestris manentes, quia 
litterati et, licet nullum ordinem habeaut, audiendi'' divina et 
percipiendi alia ecclesiastica sacramenta, ubi et a quibus volue- 
rint, libertatem sicut clerici volunt habere. Unde quoniam, quod 
generali consuetudini obviare dignoscitur, nemo sibi debet aliquatd- 
nus detrahere", auctoritate apostolica prohibemus, ne cui liceat de 
bominibus in parocbia vestra manentibus, nisi clericalem babitom et 
ordinera habuerit, alias eccleaiaa in cotidianis officiis vel in aliis 

" exherceri r. ^' aadieniia c " detrnhi c. 
' Matth. 23, 13. 



Alexandri in epistolae 263. 264 149 

ecclesiasticis sacramentis occasione illa, quia litteras noverunt, 1176 
contra generalem terrae consuetudinem jBrequentare, sed ecclesiis, ^P^- 26. 
in quarum parochiis habitant, parochialia iura persolvant nec ipsi - 
nec scholares alibi nisi salva iustitia ipsarum ecclesiarum in parte 
testamenti sepeliantur. Datum Anagnie VI Kal. Maii. 



263. Aleocander III ecclesiae Hadmerslebensis tutelam smdpit dusque se- 
pulturam liberam esse decernit 

Begistri Alexandrini fragm. ep. 36, in cod. CoUegii Trinitat. Canta- 

brig. R. 9. 17. s. xn fol. 121. 

Preposito et fratribus Harmerslavensis ecclesie. Apostolice 1177? 
sedis auctoritate inducimur et caritatis debito nichilominus provo- 
camur, religiosa loca quadam caritatis prerogativa diligere eisque 
contra iniurias malignantium apostolice tuicionis patrocinium non 
negare. Hac itaque ratione inducti et vestris postulationibus be- 
nignius inclinati ecclesiam vestram cum omnibus, que in presentia- 
rum canonice possidet aut in futurum iustis modis prestante Domino 
poterit adipisci, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus etc. 
Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decemimus etc. Nulli 
ergo omnino hominum liceat prescriptam ecclesiam temere pertur- 
bare, possessiones eius» auferre vel ablata retinere seu hanc pagi- 
nam nostre protectionis et constitutionis etc. 



264. Alexander III T, de Pilio oh studium erga se et Eomanam eccle- 
siam gratias agit liortaturque, ut in eo perseveret, 
Reg. Alex. fragm. ep. 37, 1. 1. fpl. 121*». 

T. de Pilio. Gratum nobis est plurimum et acceptum et ex- 1177? 
inde ad amorem tuum magis ac magis accendimur, quod circa ob- 
sequium nostrum et ecclesie vigilem te exhibes et sollicitum et de- 
votionem, quam circa nos et ecclesiam geris, per operis exhibitio- 
nem osteiKiis. Super quo nobilitati tue uberes gratias exhibentes 
rogamus attentius et mandamus, quatinus, sicut de te confidimus 
et laudabiliter nosceris incepisse, obsequio nostro ferventer intendas 
et fidem tuam, sicut fecisti hactenus, operibus manifestes, ita quod 
te propter hoc uberiori caritate diligere et commodis tuis et pro- 
fectibus debeamus amplius imminere. 

* eis cod. 



150 



Alexajidili m epistolae 265. i 



266. Alexander m dominos Cavmses ad idlum kominibjts de Hoiata, 
Romanae ecdesiae inimids, infei-mdmn adduoit. 
Reg. Ales. fraEin. ep. 38, in cod. CoU. TnDitHt. Gantflbrig. E.9. 17. 
3. xn fol. 121". 

1177 ex.— Nobilibus viris dominis Cavensibue. " Quauto nobis et ecclesie 

1178 in. magis tenemini fideles esistere, tanto ofFensas nostras studiosius vin- 
dicare et hostos nostros et ecclesie debetis amplius impugnare. Inde 
est quod, cum hominibus de Eoiata'', ne sapieutea sibi videantur, 
velimus secundum suam stulticiam respondere^, universitati vestre 
per apostolica scripta praecipiendo . mandamua , quatinus, sicut de 
vobis confidimuB, predictis bominibus vivam guerram facientes eos 
aicut hostea noatros, ubicumiiue poteritis, viriliter impnguetis et ad 
peraequendum eoa sollicite praecingamini , ita quod devotionem ve- 
stram possimus non inmerito commendai^e et preces vestraa liben- 
tius exaudire.s 



266. Alexandtr III Goloniensi el Magdeburgensi arehiefpiscopis aliisqve 

nv/ntiat, T. medicum „yro omni suspieifme de medio tolhnda" ad 

Frideriwn miperatoreni misswm esse; quetn ut ad promissa ex- 

sohxfida jiacemque observandam eommoneant, liartalur. 

Heg. Alei, fragm. ep. 56, 1. J, foL 135". 

I. Coloniensi* et Madeliurgensi* aTchiepiscopis et dilecto filio 

Warmatiensi electo^ et Wrtwino^ imperiaiis aule prothonotario. 

A memoria nostra iion excidit nec a vestra credimus escidisse, cum 

qnanta sollicitudine vestra et instantia pax ' sit inter nos et karia- 

simum in Christo fiHum nostrum F{rideiicum) illustrem Romanonim 

imperatorem volente Domino reformata. Expedit autem plurimum, 

ut qui in reformatione solliciti e.vtitenmt, in consummatione et con- 

servatione existere non debeant negligentes. Huiua rei gratia di- 

lectum filium nostrum T. presentium latorem nobia devotisaimum, 

imperatori fidelissimum, medicum utriusque, pro suspitione omni 

toUenda de medio et detractionis materia, ad eiusdem imperatoris 

' Roist c. ' aUas Wortwino. 

2fi, 5. ' In bulla, die 30 lan. 1179 data abbiiti Sublacenai, 
r: „NobiB autem de partibus Venetiae ad Urbem rede- 
exereitu congregato, praeBcriptum castrum (sc. Roiatam) et 
Roccam Siccam capi fecimns ipsaque ad manus nostras duximus revocanda," 
Liverani gpieO, Liberianum p. 650, " Piiilippo. * Wicbmanno. " Con- 





Caven c. 


papa 
nutib 


Proverb. 
ta loqnitnr 



Alexandri III EPisTOLAE 267. 268 151 

presentiam duximus transmittendum; dilectionem vestram per apo- 1178 in. 
stoKca scripta rogamus, monemus attentius et mandamus, quatinus* 
convenientes in unum eundem imperatorem ad complenda promissa 
et pacem nostram et suam firmiter observandam, quam ei, filio 
suo, tibi^ sicut venerabili fratri et omnibus, de quibus specialiter 
actum est, et aliis etiam, sicut desideranter recepimus, servare sem- 
per volumus et optamus, sicut de vobis confidimus et utrique ex- 
pedire cognoscitis, inducatis, eidem firmiter exponentes, quod honori 
ipsius et imperii pro nostri officii debito, quantum Deus dederit, in- 
tendemus. Ipse autem, sicut eius excellentiam decet, honorem ec- 
clesie diligat et profectum, nec detractoribus acquiescat, qui ani- 
mum eius turbantes pacem nostram et suam quod absit subvertere 
moliuntur. 



267« Ahxander 111 universis ecdesiarum praelatis T. medicum ad Fride- 
rieum imperatorem destinatum commendat, 

Reg. Alex. fragm. ep. 57, 1. 1. fol. 126. 

Archiepiscopis, episcopis et dilectis filiis abbatibus et aliis ec- 1178 in. 
clesiarum praelatis, ad quos literae iste pervenerint. Dilectum filium 
T. medicum nostrum presentium latorem,- quem ad karissimum in 
Christo filium F(ridericum) illustrem Romanorum imperatorem trans- 
mittimus, universitati vestre attentius commendamus per apostolica 
scripta monentes propensius et mandantes, quatinus eum pro reve- 
rentia beati Petri et nostra benigne recipere ipsique curetis in se- 
curo conductu et aliis necessitatibus providere, ita quod devotionem 
vestram propter hoc non inmerito commendemus et peticiones liben- 
tius et efficatius admittamus. 



268« Alexander 111 Friderico imperatori scrihit, quxie de suo erga Lom- 

bardos et Gra^cos studio nuntientur, a pads hostibus ementita esse. 

Ckmsam su^m a T. medico eocpositum iri. Contra Graecos, S. Petri 

patrim^onium invadentes, sese ad Bogerium et Tancredum scripta 

destinasse. Addit, cum esset Venetiis, Marchiam indigno cuidam 

* in cod. notatur ^{ilectionem aut diaaetioneTn) y. p. a. s. ro. mo. at. et m. q. 
^ nescio gui error hic lateat; epistolam enim a parihus non esse scriptam, docet numerus 
phuralis plu8 aemel adkibitus. 



p 




15'= ALEXANDRI III EPISTOLAE 2138 

liomini assignaiam esse. Imperatorem hortatur, ut qitae promiserit 
ctmipleai pacemque observet. 
Eeg. Alei. frftgm. ep. 63, iu cod. Coll. Trinitat. Cantabrig. R. 9. 17. 
3. XII fol. 127. 

F(riderico) iilustri Romanoruni imperatori. Imperatoriani eK- 
celleiitiam vellemus frequeiiter litteris et nunciis visitare et statum 
nostrum illi exponentes de suo sepe existere certiores; venim etsi 
non ut vellemus, sicut tamen possumus visitantes latorem preseu- 
tiam nobis devotiasimum, tibi fidelissimum T. nostii et tui etiam 
corporis raedicum ad tuam duximus presentiam destinandum, quae- 
dam per eundem intimantes, que litteris non fuerant committenda. 
Credimus enim et ex parte cognoscimus, quod susurronea et detrac- 
tores quidam de te nobis et alii tibi de nobis interdum sinistra 
proponunt asserentes, quod erga te in facto Lombardorum et Gre- 
corum ambulemus aliter quam deceret. Verum quidem fatemur, 
quod Lombardos, qui utiles nobis extiterunt admodum et devoti, 
non possumus non amare; verum tamen dicimus et indubitanter 
tenere te vol-umus, quod eos contra honorem tuum vel imperii nec 
diligimus nec fovemus, potius eos ad treugara servandam et com- 
plenda, que desunt, et pacem tuara devote pariter et humiliter re- 
quirendara per nuncios nostros et suos et scripta apostohca invi- 
tavimus. Quod autem impedire dicatur, per latorem presentium 
plenius intimamus. Nec in mentem veniat, aicut nec venire debet, 
quod Greci, qui fines imperii et ex pari:e b. Petri patrimonium in- 
vaserunt, id voluntate nostra praesumpserint vel assensu, cum etiam 
ut accepimus illos, quoa ad suara voluntatem intlectiuit, iurare fa- 
ciant, se ilium babituros pro papa, quem idem Greci apostolicum 
reputaverint. Potius intellecto eorum proposito confestim ad di- 
lectos filios nostros, nobiles Tiros K,(ogerium) coraitem Andriae et 
comitem Tancredum, regium conaobrinumi, magistros iusticiarios 
et magnoa comestabulos Apulie et Ten-e Laboria contra eosdem 
Grecoa scripta direximus. Qui statim, ut nobis suis litteris rescri- 
pserunt, univeraos, qui do terra karissimi iu Christo filii nostri 
W(illelmi) iUustris Sicilie regis ad soiidum illorum perrexerant, sub 
pena personarum et reram omnium auamm ab eorundem Grecorura 
auxilio revocarunt. Omittere autem non posaumua, quod Marchiam, 
que ex parte ad imperium et ex maxima parte ad ecclesiam spec- 
tat, dum eraraus Venetiis praeaentes quasi sub oculis uostris uobis 

' Comitem Lieii, poat regem Sidliae. 



Alexandri m epistolae 269 153 

penitus inconsultis homini, cui placuit, non cui decuit, assignasti.^ 1178 in. 
De generali quidem institutione ecclesiae excommunicationis sen- 
tentie subiacebat, quia non solum in clericos violentas manus in- 
iecerat, verum etiam episcopos et abbates multe religionis et aucto- 
ritatis capiens mancipaverat custodie carcerali; quorum unus in 
eius captivitate defunctus est, per quem Deus ut audivimus mira- 
cula sepius operatur. Pro his tamen non cessavimus, qiiin prefa- 
tis Grecis, sicut nostro et tuo honori vidimus expedire, curaverimus 
obviare et impedimentum amplius pertulissent, nisi tu ipse nobis 
subtraxisses vires, sicut per iam dictum T. plenius recognosces. 
Rogamus itaque serenitatem tuam attentius commonentes et modis 
quibus possumus exhortantes, quatinus omnem materiam detractio- 
nis et suspitionis, quantum in te est, studeas amovere, paci ecclesie 
et imperii, quae necessaria est admodum, non uni tantum set utri- 
que ferventer intendas, quatinus nos, sicut desideranter recepimus, 
ita etiam tibi, filio tuo, principibus omnibus tam ecclesiasticis quam 
mundanis servare semper volumus et optamus et advocatis per- 
sonis, per quas pax est inter nos auctore Domino reformata, et aliis, 
si videris advocandos, que promissa sunt compleas et qua completa 
sunt inviolabiliter non negligas observare. Nos enim magnitudinem 
tuam nolumus dubitare, quod honori tuo et imperii semper, quantum 
Deus dederit, iuxta nostri officii debitum intendemus, licet pater 
communis ex officio omnium litteras et nuntios recipere debeamus 
et iuxta qualitatem mittentis et missi eos, qui ad nostram accedunt 
praesentiam, pertractare. 

269. Alexcmder III a fratribus Maioris monasterii laicos dedmas extor- 

qttere vetat, 

Bibl. nat. Paris. 1) ms. lat. 12776 s. xvn fol. 208; 2) ms. lat. 12879 
fol. 150. Descripsit Martene ex autographo. 

Alexander episcopus servus servorum Dei dilectis filiis abbati^ 1178 
et capitulo Maioris monasterii salutem et apostolicam benedictionem. Apr. 22. 
Cum omnino sit indecens et contrarium rationi, ut laici debeant ab 
aliquibus nedum a viris religiosis recipere decimas, providendum 
nobis est, ne vos, qui sub religionis habitu gratum exhibetis Domino 
famulatum, exactione decimarum possitis a laicis fatigari. Eapro- 
pter, dilecti in Domino filii, vestris iustis postulationibus gratum 

* Ck>nrado de Luetzelhard, cf. Ficker, Forsch. z. ital. Reichs- und Rechtsg. 
II. 253. ' Hervaeo. 



r 



154 Alexandri m epistolae 270. 271 

1178 impertientes assenBUra praesenti scripto sub intemiiiiatioiiQ anathe- 
Apr. 22. matis proliibeinus, ne quia laicus a vobis decimas exigere vel extor- 
quere praesumat. Si quia autem contra lianc» probibitionem no- 
strain venire praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et bea- 
torum Petri et Pauli apostolorum eius se noverit incursurum, 
Datum Lateraui X Calend, Maii.i 



270. Ahxand^ III archiqdsa^is et episcopiB, in qnomm diaecesiims 

Maius-monastenvm possessiones hahet, mandat, ne parockianos a 

fratribus tnonasierii deeimas exigere patianiur. 

Bibl. nat. FBiia. ms. l&t. 12873 fol. 150. DeciciipBit MitTtene ex 

autographo. 

1178 Alexander episcopus servus servorum Dei veneratilibus fratri- 

Apr. 29. bus arcbiepiscopis et episcopis, iii quorum episcopatibus dilecti filii 

nostri abbas et fratres Maioris monasterii ecclesias vel possessionea 

habere noscuntur, salutem et apostobcam benedictionem. Minus 

diligeuter injunctum vobis olEcium exsequimini, si praedictos fratrea 

vel alios ecclesiasticos viros a laicis decimarum exactione patimini 

fatigari, cum omnis probibeat ratio et censura canonum detestetur, 

laicis a quibuslibet nedum a reiigiosis viris decimas eshiberi. Man- 

damus itaque fratemitati vestrae atque praecipimus, quatinus uni- 

versis laicis parochianis vestris sub excommunicationis intermina- 

tione prohibere curetis, ne a fratribus Maioris mouaBterii decimas 

exigere vel extorquere praesumant. Si qui autem contra inbibitio- 

nem vestram venire praesumpserint, eos contradictione aut appella^ 

tione cesaante excommunicationis sententiae supponatis et eam fa- 

ciatis usque ad dignam satisfactionem inviolabiliter observari. Da- 

tum Romae apud S. Petrum IH Calendas Maii. 



i 



271. Alexander III omnes archiepiscopatus Salxburgemis praelatos 

condUum Laieramnse invitat. Oregoriitm svbddaconmn stvwm com- 
mendat. 
Bibl. reg. Monac. cod. lat. 19411 (olim Tegeme. 1411) s. xn.*' 
1178 A{lexander) episcopus" servus servorum Dei venerabilibus fra- 

Mai 30. tribus C(onrado) Salzpurgensi archiepiscopo, apostolicae sedis legato, 

■ liBne ileest »'n 3. '^ Mlhi miat MaTeua Maunr Monac. ' epiaoopus ilerit 



Alexandri m epistolae 271 155 

et suffiraganeis eius et dilectis filiis abbatibus, praepositis et deca- 1178 
nis per eorum episcopatus constitutis salutem et apostolicam bene- MaiSO, 
dictionem. Quoniam in agro Domini, qui est ecclesia, tan^uam 
spinae ac tribuli nascuntur cotidie et puUulant germina viciorum, 
tum videlicet quia proni suht sensus hominis ad malum ab adole- 
scentia sua, tum quia inimicus homo de malicia sua zizania super- 
seminare non cessat et germen bonum nititur suffocare, necesse 
est, diligenciam adesse cultorum, et nunc evellere et amputare iam 
nata, nunc etiam nascituris nocivis graminibus proficiendi aditum 
obserare, subsequenter autem et inserere fructiferum germen et se- 
minare semen bonum, quod tricesimum, sexagesimum et centesi- 
mum fructum fecundante Deo pbssit afferre. Nam et hoc verba 
illa dominica sonare videntur, quibus leremiam prophetam et in 
eo evangelicum sacerdotem instruxit dicens: Ecce dedi verba mea in 
ore tuo, ecce constitui te super ge/ntes et regna, ut evellas et destruas et 
disperdas et dissipes et edifices et plantes.^ Id autem licet universis 
rectoribus ecclesiarum incumbat, multo tamen fortius imminet Ro- 
manae urbis antistiti, quia a Domino lesu Christo, ut caput esset 
aecclesiae, in beato Petro accepit, et de pascendis dominicis ovibus 
et fratribus confirmandis expressum ac speciale noscitur habuisse 
mandatum. Inde siquidem est, quod nos licet insufficientes meritis 
ad providentiam apostolicae sedis et ministerium universalis eccle- 
siae, Deo prout ipsi placuit disponente, vocati, quia in ecclesia Dei 
correctione videmus quam plurima indigere, tam ad emendanda, 
que digna emendatione videntur, quam ad promulganda, que saluti 
fidelium visa fuerint expedire, de diveysis mundi partibus personas 
ecclesiasticas decrevimus evocandas, quarum praesentia et consilio, 
que fuerint salubria, statuantur, et quod bonum*, secundum consue- 
tudinem antiquorum patrum provideatur et confirmetur a multis; 
quod si particulariter fieret, non facile posset plenum robur habere. 
Quocirca per apostolica vobis scripta mandamus, quatinus huic 
dispositioni nostrae plenis desideriis cooperari curetis et prima do- 
minica proxime quadragesime ^ ad urbem Romam ducente Domino 
veniatis, ut cooperante sancti spiritus gratia tam in corrigendis 
enormitatibus, quam in statuendis, que grata Deo fuerint, communi 
studio, quod fuerit agendum, agatur et uno humero sublevemus 
arcam Domini atque uno ore honorificemus Deum et patrem do- 
mini nostri lesu Christi. Ad hoc commendamus vobis attentius 

* quod bonum addidi ex editionibita, vide not. 1 paginae seqttentis. 

^ Jer. 1, 10. * Die 18 Febr. 1179. 



156 Alexandri III EPI9T0I.AE 272. 273 

1178 dilectum filium Gregorium Bubdiaconum» nostrum, Yirum utique 
Mai 30. providum, industrium et discretum et inter aJios dericos sui ordi- 
nis (Jarum nobis admodum et acceptum, cui, cum sit de mensa nostra, 
confidenter pro sua probitate, fide ac prudentia vocationis huius 
sollicitudinem duximus imponendam, et universitatem vestram mo- 
nemus propensius et mandflmus, ut ita benigne recipiatis ipsum et 
boneste tractetis, quo et devotio vestra erga Eomanam ecclesiam 
incunctanter appareat et ipse, cum ad nos Domino donante redierit, 
de reverentia, quam erga beatum Petrum et nos ipsos babetis, 
possit uobis grata refeire.^ Data Latflra^ni m Kal, lunii. 

279. Akxayider III (fratribus Bellae-vcUlis) eorpus Fbtri areJiiepisc^i 
Taraniasiensis , in eorum monasta^o defhneii et sefulti, unqiumt 
auferri vetai. 

Bibl. nat. Paris. Coll. Moreau 870 fol. 171 manu a. xvm. 
1178 Alexander episcopus etc.*' Ad audieutiam apostolatus nostri 
lul. 12, pervenit, quod, cum recolendae memoriae Petrus quondam Taren- 
tasiensia episcopus^ per executionem mandati apostolici, quod pro 
uobis acceperat, ad veatrum monasterium accessisset, infirmatus sta- 
tuit, ut in loco sacrato v(estro, si) eum mori contingeret, eius cor- 
pori hospitium praestaretur. Apud vos igitur constitutus migravit 
ad Dominum et in monasteiio vestro sicut monachus et pater ordi- 
nia vestri honore, quo decuit, sepulturam accepit. Ne igitur in po- 
sterum super eiusdem archiepiseopi coi-pore domui vestrae molestia 
inferatur, autoritate duximua apostolica prohibendum, ut idem cor- 
pus monasterio vestro nuUo umquam tempore subtrahatui'. Nolli 
ergo omnino hominum etc. Quis autem hoc etc. ut supra. Datum 
Laterani IMl Idus lulii, 

273. AlexandefT III fcananicas Tarantasienses) hortatter, ne i fmlribim 
Bellae-mltis corpus Petri archrepiseopi repetere praesumant. 
Bibl. nat. Paris. Coll. Moreau 870 fol. 172 manu a. xvm. 
1178 Alexander episcopus etc^ Significantibus nobis dilectis filiis 

lul. 13. iiostris abbate et fi-atribus Bellae vallis ad audientiam apoatolatus 

' anddiaconain c. '^ Inso-iptio ita >upplenda vidftin-: servna servoruin Dei di- 

lectis filiie abbati et fratribus inDDUsterii Belloe vallis Galutem et apoet. benedictioneui. 
' Ih Auru modutii mppleinlum fiilttw: servus servorum Dei dilectis Gliia canouicla Tu- 
rentafienaibuH «alutem et apDgtolicam Iwnedietionem, 

' Eadem epiatola, mutatia nirairum mutandis, ad archiepiacopum Bituri- 
ceDsem eiuaque Buffraganeoa directa legitur np. Dut^eane H. Fr. ^, IV. 559, 
Jafffi Eeg. 8e03, cf. etittm 8601, 8602. ' Anno 1171 defunctus. 



Alexandbi m epistolae 274 157 

nostri pervenit, quod, cum recolendae memoriae Petrus quondani 1178 
Tarentasiensis archiepiscopus per executionem mandati nostri ad ^^^- ^^- 
eorum manasterium accessisset, agens in extremis disposuit, ut dum- 

modo locus sacer esset, ibi sepeliretur, v cursum huius vitae 

finiret. Eo igitur vocato ad Dominum corpus eius* iuxta disposi- 
tionem suam in eodem monasterio honore, quo decuit, sepulturam 
accepit. Unde quoniam^ dignum est, ut domus tantae religionis tanti 
patroni iugiter praesentia gratuletur et a tali coUegio exequiae illi 
debitae impendatur, universitatem vestram per apostolica scripta 
monemus attentius et mandamus, quatinus praescriptam domum divini 
amoris intuitu et ob memoriam eiusdem archiepiscopi habeatis spe- 
cialiter commendatam nec super repetitionem praescripti corporis eam 
aliquando fatigetis vel ab® aliis, quantum in vobis est, permittatis^ 
aliquatenus fatigari, scituri, quod injustum est, ut eius dispositio 
infringatur, qui apud praescriptum monasterium hospitium sibi sta- 
tuit praeparandum, cum nichil sit, quod amplius hominibus debea- 
tur, quam ut supremae voluntatis liber sit stilus, et licitum, quod 
iustum arbitrium non redibit. Datum Laterani III Idus luHi. 



274. Alexander III Alberto qiumdam archiepiscopo Salzburgensi, ap. sedis 
legato, virum qmndam commendat, cui iniunctam ob excessm poe- 
nam pro vitae eius merito relaxari cupit, 

Reg. Alex. fragm. ep. 39, in cod. Coll. Trinitat. Cantabrig. R. 9. 17. 

8. XII fol. 12P. 

Alberto quondam Salzburgensi archiepiscopo, apostolicae sedis 1178. 
legato.^ Pro varietate personarum delinquentium et fervore peni- 
tendi, satisfactionem temperari et intendi etiam canones voluerunt. 
Recte etenim sicut scriptum est valent pastores ecclesie mitigare 
illi penam, quam meruit, qui non erubuit confiteri quod fecit. Inde 
est quod latorem presentium veraciter sicut credimus penitentem 
caritati tue committimus, per apostolica scripta mandantes, quati- 
nus secundum quod iustum videris et saluti eius noveris expedire, 
satisfactionem pro excessibus suis iniunctam temperes vice nostra, 
quantum conscientia tua et conversatio eius suaserit temperari. 

• et c. ^ sic scripai pro quum cod. ° ab deest in cod. ^ permutatis c. 

^ De hoc confer Jaffe Reg. 8524 et Reuter Gresch. Alexanders III. 
T. m. 315. 



158 



Alexandri m epistolae 275. 276. 277 



275. Akxander III episeopum Urbevetanum a clerv pojyuloqiie, lircmter 

reeeptum esse gaudet. 

Eeg. Alex. fragm. ep. 40, in cod. CoU.Trmitat.Cantabrig.E.9. 17. 
B. xn fol. 123. 
Urbevetano episcopo.^ Nuntios et Ktteras tuas ea, qua decuit, 
benignitate recepimus, ex quarum tenore perpendimua, quod clenis 
et populus civitatis tue personam tuam prout decuit receperunt; 
super quo gaudemus plurimum, sicut poasiimus de ratione gaudere. 
Monemus autem fraternitatem tuam attentius et bortamur, quatinus 
sicut vir prudens et officii tui non inmemor ad profectum ecclesie 
tue circa spiritualia et temporalia cum auxilio celestis gratie stu- 
dium adhibeas et operam efficacem et subditos tuos exemplo et 
verbo studeas edocere, ita quod exinde poasis et debeas apud Deum 
et homines commendabilis apparere. 



276. Alexander IIJ Tebaldum sacerdotem plehmn iniusle detmiam in ma- 
nus ^nseopi Urhevetani resignara eique obedimtiam ajchibere ivhet. 
Reg. Ales. fragni. ep. 41, L I. fol. 122. ■ 
1178. Tebaldo sacerdoti. Ad noatram noveris audientiam pervenisse, 

quod plebem quandam et decimationes ipsius, ad venerabilem fra- 
trem nostrum K(ichardum) Urbevetanum episcopum pertinentes, pre- 
sumis iirationabiliter detinere proponens, <iuod antecessor ipsius 
eas tibi in ultima voluntate reliquerit. Expensas quoque de menaa 
prefati episcopi tibi, sicut dicitur, iniuate postulaa exhiberi. Quo- 
niam igitur prefato epiacopo ad profectum ecclesie sue consilium 
volumus et opem impendere, dilectioni' tue per apoatolica scripta 
precipiendo mandamus, quatiuus, si ita est, prescriptam plebem cum 
omnibus ad eam pertinentibus in manum prefati episcopi non dif- 
feras resignare et ei sicut patri et episcopo tuo' promptam studeas 
obedientiam et reverentiam impendere, ita quod ipse de te amplius 
merito non queratur et nos acribere proptei' boc denno non cogamui'. 



277. Alcxander III Tomaemsem epv<ciypv.m ad preces Friderid imperato- 
ris rogat, ut B. clerico jyrimam, quae vacaverit, praebendam in er- 
eksia sua assignet. 

Eeg. Alex. fragm. ep. 42, 1. 1. fol. 122. 
Tomacensi epiacopo.^ Summi pontificatus auctoritas, cui quam- 

* a\it disoretdODi: in eodiee cnm d. t. praebetur. 

' Eicliardo. ' Everardo. 



Alexandri m epistolae 278. 279 159 

quam inmeriti superne dispositionis beneficio presidemus, invitat 1178. 
nos propensius et hortatur, ut clericorum commodis et profectibus 
patema soUicitudine intendamus et eis nostre provisionis beneficium 
non negemus. Inde est quod pro dilecto filio nostro B. clerico, 
pro quo karissimus in Christo filius noster F(ridericus) illustris 
Romanorum* imperator nos ferventer rogavit, preces tibi soUicitas 
et aflfectuosas porrigimus per apostolica scripta rogantes attentius 
et mandantes, quatinus ei pro reverentia beati Petri et nostra pri- 
mam vacantem prebendam post eas, quas ad interventum nostrum 
promisisti, liberaliter conferas et assignes et in recognitionem, donec 
vacaverit, ita ei studeas in aliquo providere, quod preces nostre in 
hac parte optatum sortiantur effectum et nos propter hoc devotio- 
nem tuam multipliciter non inmerito commendemus. 



278. AUxander III Christiano arcMepiscopo Moguntino praedpit, ut quae 

homines ems Romanis ahstulerint, hona restitui fadat confestimqus 

„a loco discedat/^ 

Reg. Alex. fragm. ep. 43, 1. 1. 122^. 

C.^^ Maguntino archiepiscopo. Non credidimus hactenus, quod 1178 
spiritum alium gereres nisi devotionis. Nunc autem contrarium -A-ug.? 
cogimur arbitrari, dum nos Urbem et Orbem compellis exire. Man- 
damus itaque tibi et in virtute obedientie precipimus, quatinus 
universa bona Romanorum, que tui nuper eis ausu temerario ab- 
stulerunt, facias dilatione cessante restitui et confestim a loco dis- 
cedas, sicut tibi dilecti filii nostri nobiles viri R. de Bello monte 
et- socii eius proponent. Alioquin si quid tuis sinistri acciderit, 
sibi ascribant. 



279. Alexander III Willelmum regem Sidliae vituperat, qu^d vacantis 
ecclesiae Catacensis redditus, qui futuro episcopo servari deberent, 
archidiacono cuidam Cusentino concesserit; mandat, moneat canx)- 
nicos Catacenses, ut episcopum eligant. 

Reg. Alex. fragm. ep. 44, 1. 1. fol. 122^. 

Willehno illustri SiciHe regi. Quanto te sicut regem catholi- 1178, 
cum ferventiori caritate diligimus, tanto turbamur amplius et dole- 

* Boman' cod. * Bvbrieaior pro C, ^pwd erat in margme apposUum, falao pianxit E. 

* Christiano. 



r 



KtO Alexandri ni epistolae 1 



qoibus 88- 

.,;j 1 ' 



1178, mus, ai quando ad nostram audientiam perferuntnr , in qoibu! 

liiti regie non mediocriter derogatur. Ex relatione Biquidem mul- 
torum accepimus, quod redditus ecclesie Cathacensis^ Pti. archi- 
diacono Cusentino nuper conceaseris; in quo celsitudini tue pluri- 
mum detraxisti cum redditua vacantis aecclesiae, que ulti-a tres 
menses vacare non debet, futuro antistiti studioaius debeant cod- 
servari. Quocirca serenitatem regiam monemus attentiua et hor- 
tamur, quatinus divini amnria intuitu et proprie salutis obtentu 
factum tuum non differas in melins emendare nec prescriptam ec- 
clesiam patiaris carere diutius provisore, sed canonicos ipsius stu- 
diosius moneas, ut dilatione postposita virum litteratum, honestum 
et bonori' episcopali idoneum in episcopum eligant et pastorem. 



280. Akxander III fratres de Oratorio rogat, nt 0. monaehum, qui 
monaciiica veste ter abiecta per seeukvm enagatus sit, sed retUre in 
numasterium desideret, aut ipsi rempiaint aut in domo de Balteseio 
redpi facianl. 

Eeg. Alex. fragm. ep. 46, m cod. Coll. Ttinitat. CftQtabrig. R. 9. 17. 
8. XII fol. 123. 

Abbati^ et fratribus de Oratorio.* Eetulit nobis G. quoudam 
monacbus vester, quod monasterium de Balteseio^ de maudato ante- 
ceasoris tui, fili abbas, ingi-essus bis, diabolo suggerente, exire pre- 
sumpsit et semel mouasterium de Caloceio'' dereliquit. Verum quo- 
niam ad se reversus ad mandatum vestrura redire desiderat et de 
suis excessibus satiatacere, nos attendentes, quomodo sit fratribns 
penitentibua remittendum iuxta vocem dominicam: non dieo, inqoit, 
tiM usque septies, aed usque septuagies septies'', utiiversitatem veatram 
per apostolica scripta monemus attentius et mandamus, quatinus 
eundem G. divini amoris intuitu et noatre commonitionis obtentu 
recipientes in fratrem aalva Cisterciensis ordinis disciplina fraterna 
caritate tractetis vel in prescripta domo de Balzeseio'' recipi tacia- 
tis, ne diutius per aeculum evagatus discrimen incurrat, tjuod sub 
magisterio conatitutus cnm auxilio celestis gratie poterit evitare. 

■ 8ic teripsi yro hooeri (i. e. oneri) codida. " Sapra legitar Balteseio. 

' Hodie Catanaaro. ' Gervasio. ' moaasterio ord. Ciat. dioec. Andeg., 
hodie Le Loroux. * Neseio, an idem ait ac BaugeBeium (BaugeraiB) dioec. 

Turon. ' Cftloceium seu Chftloceium ord. Cist. dioec. Andeg., liodie Chalochil 
' Matth. 18, 22. 



Alexandri m epistolae 281. 282 161 

281. Aleocander III Nepesinis significat, prohibitwrum se esse, qtiomimis 
pro auocUio Viterbiensibus praestito a Conrado de Monteferrato mol&- 
stiis affidantu/r. 

Beg. Alex. fragm. ep. 47, 1. 1. fol. 123. 

Episcopo^ et dilectis filiis consulibus et populo Nepesinis. 1178. 
Receptis vestre devotionis litteris, ex earum tenore perpendimus, 
quod, quia fidelibus nostris Viterbiensibus ad mandatum nostrum 
sicut decuit astitistis, filius marchionis^ se molestias vobis minatur 
et gravamina illaturum. Verum quia nori decet nos in patientia 
sustinere, ut vos et aKi fideles nostri pro occasione nostre fidelitatis 
ab aliis molestentur, universitati vestre presentium significatione 
mandamus, quod praefato marchioni districte curabimus prohibere, 
ne quam vobis molestiam inferat vel gravamen, et si contra prohi- 
bitionem nostram, quod non credimus, venire temptaverit, eum a 
suo proposito taKter auctore Domino retrahemus, quod a vexatione 
vestra desistet et aKos fideles nostros non praesumet ulterius molestare.. 



282. Aleocander UI Christiano Moguntino mandat, ut hominibus suis, 
qui nohilem ex familia Henrid de S, Mcstachio inhoneste tractor 
verint, condignam poenam irroget. 

Reg. Alex. fragm. ep. 48, 1. 1. fol. 123^. 

Maguntino* archiepiscopo.^ Fraternitatem tuam credimus non 1178. 
latere, quante dilecti filii nostri nobiles viri filii et nepotes Hen- 
(rici) de sancto Eustachio sunt nobiKtatis in Urbe et quantum in 
temptationibus nostris et ecclesie devoti extiterint et fideles. Acce- 
pimus autem, quod quidam de tuis devotos ecclesiae fiKos sic trac- 
tent, tanquam veUent — quod non erit — inter nos et te discor- 
diam seminare. Sane dum unus predictorum nobiKum in castro 
suo consisteret, quidam hominum tuorum, ut audivimus, ipsum de- 
ponentes de equo inhoneste tractarunt paUiumque ipsius, quod non 
decuit, laniarunt et armis suis pro sue voluntatis arbitrio spoKa- 
runt; quod tanto molestius reputamus, quanto predictos viros sue 
devotionis et nobiKtatis obtentu sincerioris caritatis brachiis ample- 

* Magunnn c. 

^ Martino. * Conradus, filius Willelmi marchionis de Monteferrato. De 
hoc et de rebus Viterbiensibus confer Eomualdi Salern. Annales 1178 in MG. 
8S. XIX. 459. » Christiano. 

LOKWXNFSLD, Epist. PoDt. Rom. 11 



162 Alexandri m epistolae 283 

1178. xamur. Inde est quod fratermtati tue per apostolica scripta man- 
damus, quatinus eidem viro, qui iniuriam pertulit, ablata facias 
universa sine dilatione restitui et illum, qui talia perpetrare non 
timuit, taliter studeas castigare, quod amodo talia non attemptet 
et alii audientes saltem metu pene discant a similibus abstinendum. 



283« Alexander III Willelmo archiepiscopo Bemensi eitisque suffraganeis 
mandat, curent ne compositio, inter monasterivm S. lohannis Lau- 
dunensis et Ingilrannum de Colds facta, a filio eius Badulfo in- 
fringatur. 

Bibl. nat. Paris. Coll. Moreau 80 fol. 187. Scripsit Dom Grenier. 

1178 Alexander episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratri- 

Oct. 28. bus Willelmo Remensi archiepiscopo , apostolicae sedis legato, et 
suffraganeis eius salutem et apostolicam benedictionem. Pervenit 
ad nos ex transmissa conquestione abbatis et fratrum S. lohannis 
Laudunensis, quod, cum Ingelrannus de Colci^ iam pridem de man- 
dato piae recordationis praedecessoris nostri Innocentii papae pro- 
pter quaedam iura praedictae ecclesiae, quae illicite tenebat, vin- 
culo ftiisset excommunicationis astrictus et in terra eius interdicti 
sententia lata, tandem bone memoriae Renaldus praedecessor tuus 
et Bartholomeus quondam Laudunensis episcopus super hiis, quae 
idem Ingelrannus tenebat, amicabilem compositionem fecerunt. Ve- 
rum quoniam Radulfus filius praedicti Ingelranni a compositione 
illa resilire contendit, fraternitati vestrae per apostolica scripta man- 
damus, quatinus eundem Radulfum studiose moneatis et compella- 
tis, ut praescriptam compositionem, sicut facta est coram praedeces- 
sore tuo et praedicto episcopo Laudunensi et ipsius Ingefranni scripto 
autentico roborata, firmam et illibatam observet nec contra eam in 
aliquo venire praesumat. Si vero ipse vel successores sui contra 
eandem compositionem venire praesumpserint, appellatione remota 
vinculo excommunicationis astringatis et in terra eorum divina pro- 
hibeatis officia celebrari. Datum Tusculani V Calendas Novembris.^ 



^ Hodie Coucy. ^ Epistola aut 1178 aut 1180 data est; priorem vero 
annum elegi, quia in epistolis post concil. Lateranense (1179, vid. Jaff<S Regesta 
ad Mart. 7?) scriptis nomini Willelmi Bemensis apponi solent verba haec: ,,tit. 
S. Sabinae presbytero cardinali." 



Alexandri m epistolae 284. 285. 286 163 

284« Alexander III abhati Beccensi de archidiaconis scribity qui in mo- 
nasterium venientes in fratres propter frivolas catisets sententiam 
eoccommunicationis pronuntient. (Fragmmtum,) 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 13905 s. xvn fol. 2. 

Alexander R(ogero) abbati.i Pervenit autem ad nos, quod cum 1178 
archidiaconi et decani ad domos vestras hospitandi frequentius oc- ^^** ^^* 
casione divertunt et* non secundum voluntatem suam superflua et 
delicata fercula eis fuerint praeparata, statim in monachos eiusdem 
loci excommunicationis sententiam vel interdicti promulgant, quam, 
donec eis pecunia vel alia modo satisfactum fuerit, non permittunt 
aliquatenus relaxari. Quia igitur praelati vel alii, quos ad carita- 
tem in vestris domibus recipitis edentes et bibentes, qu . . apud 
vos sunt, si obedientes fuerint veritati, his tantum debent esse con- 
tenti, auctoritate vobis apostolica duximus indulgendum, quod, si 
quando memorati archidiaconi vel decani ad domos vestras causa 
declinaverint hospitandi, ultra quam fuerit iustum et honestum a 
vobis non debeant aliquid extorquere. Et si contra iuris ordinem, 

quamdiu in praesentia episcopi sui cis super hoc ordine iu- 

diciario volueritis experiri, sententiam in vos tulerit, illam decer- 
minus firmitate carere. Dat. Tusculani IV Kal. Novembris.^ 



285« Alexander III Bertramno Coronelli ecclesiam de Neriaco asserit, 

Beg. Alex. fragm. ep. 49, in cod. Coll. TriDitat. Cantabrig. R. 9. 17. 

s. xn fol. 123»>. 

Bertramno^ Coronelli diacono. lustis petentium etc; ecclesiam 1178? 
de Neriaco cum pertinentiis suis, sicut eam canonice possidet et 
quiete, devotioni tue etc. 



286. Alemnder III N, archidiaconi Meldensis protectionem susdpit eique 
privilegia qumdam indulget. 

Reg. Alex. fragm. ep. 51, 1. 1. fol. 124. 

Sacrosancta*' Romana ecclesia devotos et humiles filios ex as- 1178. 
suet^ pietatis officio propensius diligere consuevit et, ne pravo- 

* et addidi. ^ Ertramno c, rvbncator Ubteram B addere oblitus est. ^ lUte- 

rcan S in extremo margine appositam rvbricator pingere ohlitua estt 

^ Beccensi. ^ Anno 1178 attribui propter bnllam d. 25 Oct. 1178 

datam, bibl. nat. Paris. ms. lat. 13905 fol. 2^. 

11* 



164 Alexanuri 111 EPiBTOLAE 287 

1178. rum hominum molestiia agitentur, eos eue protectionia : 

tamquam pia mater est aolita confovere. Ea propter, dilecte in 
Domino fili N.', sinceritatem devotionis, quam erga beatum Petrum 
et noB ipsos habera dinosceria, attendentea personam tuam sub beati 
Petri et noatra protectioue suBcipimus et presentis scripti patrocinio 
commnnimTis statnentes, ut non liceat Meldensi episcopo personam 
tuam Buspendere vel excommunicare nec aliquid de bonis, que huc- 
uaque possedisti, subtrahere absque manifesta et rationabili causa 
et Senonensis archiepiscopi tcI Romani pontificis conscientia. Sta- 
tnimus etiam, ut archidiaconatum, qnem habes in Meldensi ecclesia 
in ea de cetero libertate et integritate possideas, in qua tempore 
bone memorie Stephani quondam Meldensis episcopi et dilecti filii 
P{etri) tituli sancti Grisogoni presbyteri cardinalis, apostolice sedis 
legati, olim Meldensis electi, nosceris habuisse. Sententias quoque, 
quas in clericos vel laicos tui arcbidiaconatus tuleris, non sit lici- 
tum predicto epiacopo relaxare, donec utrum iuste vel iniuste pro- 
mulgate sint cognoscatur. Deceraimns ergo, ut nulli omniuo homi- 
num liceat banc paginam nostre protectionis et constitutionis in- 
Iringere vel ei aliquatenus conti^aire. Si quis autem hoc attemptare 
presnmpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et 
Pauli apostolorum eins se noverit incui-surum. 



287i Akxander III universis praslalis Aniiock^nae eeeleaiae aubiectis pra&- 
npit, ne a Boemundo principe oceasione affinitatis, quae contracta 
sit inter eum et Manuelmt imperatorem , eeeleslatn Antiochenam, 
submitti Constaniinopoliianae patianlur. De casb-o Chtrsario addit. 
Eeg. Alex. &agra. ep. 52, io cod. Coll, Trinitat. CantBbrig. B. 9. 17. 
8. xn fol. \U\ 

Archiepiscopia et episcopis et dilectis liliia abbatibus et'' aliia 
ecclesiarum praelatis ecclesie Antiochene" subiectis. Si matri tene- 
mur camali deferre iuxta illud : Honora patrem twtm et matre^n tttam \ 
et cetera, spiritualem tanto debemus propensiua honorare, quanto 
amplius terrennis celestia et camalibus spiritnalia prefemntur. Cum 
igitnr Antiochenam ecclesiam vestre dignitatis matrem et magistram 
esse vobis post Romanara ecclesiam discipline ecclesiastice nulla^ 
tenus ignoretis, ad dignitatem ipsius servandam pariter et augen- 

' l.ita-a haai vtnim nl N aii H, «m aUia eoiatat. ^ Bbbatibiu et yw addidij 

cf. etiam nipra ep. 271. '' Anthicefi. c, 

• Esodus 20, 12. 



Alexandri ra epistolae 288 165 

dam toto debetis studio laborare, quia et apud Deum culpabiles 1178. 
multum et apud homines essetis valde reprehensibiles, si, quantum 
ad himc articulum pertinet, de negligentia possetis aliquatenus re- 
prehendi. Accepimus autem, unde miramur admodum, si verum 
est, et turbamur, quod nobilis vir princeps Antiochenus^ occasione 
propinquitatis, quae contracta est inter eum et karissimum in Christo 
filium nostrum M(anuelem) illustrem Constantinopolitanum impera- 
torem^, Antiochenam ecclesiam Constantinopolitane velit subdere 
potestati; quod quidem, si fieri posset, quantum dignitati Antiochene 
et auctoritati Bomane ecclesie et tocius Orientis statui derogaret, 
nemine ostendente* per vos ipsos plenius videretis. Quoniam igitur 
id est rationi omnino contrarium et plurimum saluti eiusdem prin- 
cipis inimicum, universitatem vestram per apostolica scripta mone- 
mus hortamur, mandamus atque praecipimus, quatinus^, si res ita se 
habet, ad revocandum eundem principem a suo proposito studio 
tocius sollicitudinis intendatis. Quod si fieri forte nequierit, ei pro 
vestri officii debito viriliter obsistentes, venerabili fratri nostro pa- 
triarche vestro^ ad resistendum illius proposito favorem omnem, 
quem poteritis, et auxilium impendatis, eidem patriarche nichilomi- 
nus resistentes, si ad hoc ipsum, quod non credimus, aliquando 
flecteretur. Ad haec quoniam castrum quoddam, quod Cursarium* 
dicitur, Antiochene ecclesie utilissimum esse audivimus, presentium 
vobis auctoritate precipiendo mandamus°, ut omnem curam et soUi- 
citudinem adhibere curetis, ne iam dicte ecclesie valeat utilitatibus 
aliquando deperire, quia, si id, quod avertat*^ Dominus^ de negligen- 
tia vestra contingeret, et temporalem penam non mediocrem senti- 
retis et de contemptu mandati nostri a sede apostolica spiritualem 
animadversionem possetis non inmerito gravissimam expectare. 



288. Aleoccmder III Humano episcopo mandat, ut parrochianos sms, eo- 
desiae Papiensis invasores, anathemate proposito coerceat. 
Eeg. Alex. fragm. ep. 53, 1. 1. fol. 124^. 

Humano episcopo.^ Significante nobis fratre nostro Papiensi 1178. 
episcopo^ ad nostram® noveris audientiam pervenisse, quod parro- 

*■ offendente c. ^ in cod, u. u. p. a. s. mo. hor. m. atque p. q. ^ in cod. 
p. mS. ; an praedpimus mandando? ^ advertat c. ^ vram c. 

^ Boamuiidus III. ^ cuius neptim, nomine Theodoram, in matrimonium 
duxerat, cf. Willelmi Tyrensis Lib. XXII. c. 6. ^ Aimerico. * Hodie El- 
Kosseir apud Antiochiam. ^ Jordano. ® Petro. 



r 



166 Alexandri ni epistolae 289 

1178, chiani tui possessiones eccleaie sue contra iusticiam invadere non 
fomidaat, quia nobilia vir marchio Montis ferrati^ pecuniam eis 
debitam non persolvit. Unde quoniam gravamen prefati episcopi 
clausis nolumus oculis pertransire, quem sne religionis et devotionis 
obtentu sincera in Domino caritate diligimua, fraternitati tue per 
apostolica scripta mandamus, quatinus parrochianos tuos moneas 
ditigentius et inducas, ut possessioDes prefati episcopi ex tali causa 
invasaa restituant et alias de cetero non usurpent. Ceterum si 
monitis tuis acquiescere forte contempserint, eos omm gratia et ti- 
more postpoaito, contradictione quoque et appellatione remota vin- 
culo exeommunicationis astringas attentius provisuras, quod excom- 
municationia eententiam absiiue satisfiictione cougrua non relaxes. 



. Alexander III fratres Padilironenses dc iniuriis, quas a eonsulihus 
Maintvm.ia palianiur, consolatitr. Opem poUieetur. Addit de litieris 
suis. ad episcopmt Mantuanum p,t redores Lombardiae, Marchiae 



Reg. Alex. fragm. ep. 5i, in cod. Coll. Trinitat. Cajitabrig. E. 9. 17. 
8. xn fol. 125. 

Abbati^, priori et capitulo sancti Benedicti euper Padum. 
Super trjbulationibus et adversis, que a consulibus Mantuanis" et 
aliis peraecutoribus sustinetis, patemo vobis affectu compatimur et 
ad manutenendum iusticias vestras, quantum cum Deo poterimus, 
auxilium vobis praestabimus et favorem, Mandamus autem univei- 
sitati vestre attentiua et hortamur, ne in tribulationibus ipsis deficia- 
tis, sed digne ambuletis vocatione, qua vocati eatis, cum omiii humi- 
litate et mansuetudiue subportantes invicem iu caritate, scientes, 
quod tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio 
spem, que non confundit; si tamen caritas Dei diffusa est in cordi- 
bus veatris per spiritum aanctum, qui datus est vobis, memores 
estote verbi prophetici : Propter verba laitiomm tuorum, inquit'', ego cu- 
stodiui vias duras.^ Tractate nobiscum de tribulatione utilitatem 
duplicem procedentem." Dantur enim dageUa ad virtutum custo- 
diam et merita per patientiam augmentantur. Accessistis ad servi- 
tutem Dei et iu babitu monastico elegistis Domino militandum. 
State itaque in iusticia et timore ad temptationes animas vestraa 

* Muntnanu e. ^" mqoid r. ' lofve mim iMiiu contipUta eet. 

' Willelmus, ' Eainerio. ^ PsHlm. 10, -1. 



Alexandri m epistolae 290. 291 167 - 

adtentius praeparantes. Confortamini in Domino et in potentia vir- 1178. 
tutis eius, quia fidelis est nec patietur vos temptari supra id, quod 
potestis, sed cum temptatione faciet etiam proventum, ut possitis 
melius sustinere. Omnem itaque sollicitudinem vestram proiciatis 
in eum, quoniam ipsi cura est de vobis. De cetero noveritis, quod 
nuntios et literas vestras ea qua decuit benignitate recepimus et 
peticiones curavimus exaudire sicut illorum, quos praeter commune 
debitum sincera in Domino caritate diligimus et quorum iusticiis 
semper auctore Domino pro nostri officii debito intendemus. Qua- 
liter autem venerabili fratri nostro Ma(ntuano?) episcopo^ et dilec- 
tis filiis rectoribus Lombardie, Marchie et Romanie et aliis scri- 
psimus, ex rescriptis litterarum plenius cognoscetis. 

290. Alexander III Rainerio abhati Padilironensi dedmas ac privilegia 

quajejdam confirmat 

Reg. Alex. fragm. ep. 55, 1. 1. fol. 125**. 

Abbati^ sancti Benedicti super Padum. lustis postulationibus 1178. 
religiosorum virorum facilem nos convenit assensum prebere et 
eorum vota, que rationi conveniunt et consonant honestati, effectu 
prosequente complere. Hac itaque ratione inducti et precibus tuis 
benignius inclinati tres partes tocius decime loci, qui vocatur Costa, 
et decimam tocius tui dominicatus* illius loci, quas bone memorie 
Vitalis quondam Adriensis episcopus bone memorie G. antecessori 
tuo et A. priori S. Cipriani de Venetiis nomine ecclesie sancti lo- 
hannis baptiste in loco eodem constructe donavit, et baptismum 
populi eiusdem terre a prefato episcopo ecclesie supradicte conces- 
sum et correctionem monachi vel professi in eadem ecclesia consi- 
stentis, sicut predicta omnia in scripto autentico, quod exinde fac- 
tum est, Cbntinentur, rata habentes auctoritate apostolica confir- 
mamus etc, statuentes etc. 

291. AUxandeir III Henricum Bemensem thesaurarium rogat, ut, quo B, • 
canceUarius Camotensis a sese investitu^ sit, archidiaconatum Aure- 
Uanensem pacifice ei possidendum relinqu^it, 

Reg. Alex. fragm. ep. 1, 1. 1. fol. 108. 

Henrico Remensi thesaurario. Ex litteris Aurelianensis epi- 1178. 
scopi^ et aliorum multorum et dilecti filii nostri Petri tituli sancti 

* donicatiis c, 

^ GkurBendonio. ' Rainerio. ^ Manassis. 




168 Alekandri ui epibtolae 292 

1187. Grisogoni" presbyteri cardinalis, apostolicae sedis legati, aiiribus 
nostris insonuit, quod idem epiacopus post resignationem Herberti 
quondam Aurelianensis archidiaconi eundem arcMdiaconatum vacan- 
tem tibi contulit, priusquam dilectus filius noster B. Carnotensis 
cancellariua nc^stras ei litteraa preaentasset. Venim quia idem can- 
cellariufi ante nuntiorum tuorum adventum diutius expectaverat et 
praefatus episcopus ei frequenter illuserat, ue ipsius tergiversatio- 
nibus ulterius posset indebite fatigari, eum de communi fratrum 
nostrorum consilio de prescripto archidiaconatu per anulura aureura 
investivimus. Ipse quidem constanter asseruit nee in preseutia 
nuntiorum tuorum verbum iputavit, quod, cum praefato episcopo 
litteras nostras exhibuit et semper donec vixit idem Herbertus, se 
ut archidiaconum gessit; nec unquam in exhibitione litteramm no- 
strarum aliquid fuit de tua investitura propositum. Quouiam igi- 
tur nobis esset admodum verecundum, si factum nostrum caliditate 
cuiuslibet solveretui-, et tibi expedit plurimum, nobis in hac parte 
deferre, cum promotioni tue consideratione karissimi in Christo filii 
nostri L(udovici) illustris Francorum regis et tui ipsius, quem sin- 
cere diligimus, velimus intendere diligenter, discretionem tuam, 
sicut unquam possumus, rogamus monentes attentius et hortamur, 
quatinus honorem ipsum, precum nostrarum intuitu et quia tibi 
dubiura est subire iudicium, praedicto cancellario relincfuas paci- 
fice possidendum. 



i 



292. Atexander III a Ludaoko Francorum rege expeiii, Hmrieam, 

mmsem tkesrmrarium vndMeat, ut B. eancellario Carnotenai archi- 
diaconatum Aurelianensmt dimiUat. 

Reg. Ales. ftagm. ep. 2, in cod. CoU. Trinitat. Cantabrig. B. 9. 17. 
B. xn fol. 108. 

1178. L(udovico) illustri Francorum regi. Ea nobis est de tue devo- 

tionis sinceritate fiducia, quod aecure tue magnitudini precea poiTi- 
- gimus, quas exaudiri voluraus et optamus, quia et nos, quantum- 
cunque cum Deo possumus, peticioues regias animo promptissimo 
exaudimus. Quocirca exceUentie regie preces affectuosas porrigi- 
mus, rogaraus, monemus attentius et hortamur'', quatinus dilectum 
filium nostrum Henricum Eemensem thesaurarium , nepotem tuum, 
intuitu nostrarum precum inducas, ut archidiaconatum Aui^elianen- 

* Grisogonea cod. ^* ac mp^Un ro. ma. attentius et hor. q. eoiica. 



Alexandri in epistolae 293. 294 169 

sem, de quo ante adventum nuntiorum suorum dilectum filium no- 1178. 
strum B. cancellarium Carnotensem de communi fratrum nostrorum 
consilio investivimus, eidem relinciuat. Sicut enim post nuntios 
ipsius non processissemus in facto, sicut fecimus, ita verecundum 
nobis esset*, si factum nostrum quomodolibet immutetur; nec illi 
forte fructuosum existet, cum res sit in iudicio^ posita et dubium, 
an debeat optinere. Nos autem eidem thesaurario, quem conside- 
ratione regia et sui ipsius contemplatione sincera caritate diligi- 
mus, taliter deferemus, quod giaudere poterit plurimum, se precibus 
apostolicis detulisse. Archidiaconatum predictum prefato cancellario 
nostrarum precum intuitu benigne dimittat sciturus, quod, si nobis 
in hac paite detulerit, gratum nobis erit admodum et acceptum et* 
id etiam per operis exhibitionem auctore Domino evidentius osten- 
demus. 

293. Akmnder III monachis S. Cosmae Turonensibm mandat, ut I. 
diaconum in fratrum nv/merum redpiant, 

Eeg. Alex. fragm. ep. 3, 1. 1. fol. 108^. 

Priori et capitulo sancti Cosme Turonensi. Cum I. diaconus, 1178. 
abnegatis camalibus desideriis, Domino desideret, sicut asserit, sub 
religionis habitu deservire, desiderium eius in hac parte benigno 
favore prosequimur eique ad hoc exsequendum suflEragium, prout 
convenit, impertimur. Quodcirca universitatem vestram per apo- 
stolica scripta monemus attentius et* mandamus , quatinus eum di- 
vini amoris intuitu et nostre commonitionis optentu in fratrem re- 
cipere et fratema curetis caritate tractare, ita quod de conversa- 
tione vestra profectum spiritualem assumat et vobis de illius salute 
maioris glorie premium debeatur. 



294. AUocander III dmnu/m hospitaleni de Croden tuendam susdpit ems- 
qu^ possessiones ac iura quaedam confirmat. 

Eeg. Alex. fragm. ep. 4, 1. 1. fol. 108^. 

Infirmis domus hospitalis de Croden^ communem vitam ducen- 1178. 
tibus. Offitio pietatis inducimur, universis Dei fidelibus patema 
provisione consulere, sed de ipsorum pace propensius cogitare, quos 

* e cod. ^ iudico cod. 

* Videtur esse Croydon in comitatu Surrey, ut me docet F. Liebermann. 



r 



170 Alexandri m epistolae 295 

1178. maiiiis Doraini incurabili lepre morbo percutieus gravius flagellavit, 
ut contra ininrias malignantium, qui per se non sufficiunt, protec- 
tionis apostolice clipeo muniantur. Hac itaque ratione iQducti et 
veatria iustis postulationibus iuelinati, prescriptam domum cum 
omnibus, que in preaentianim etc. usqne communimua. Specialiter 
autem quecumque ab M. domino prescripti castri et burgensi- 
bus vobis rationabiliter aunt concessa et in preaentiarum habetia, 
vobis et eidem domui etc. uaque confirmamus, statuentes, ut iusta 
tenorem decreti nostri cimiterinm et preabytenim per diocesani ap- 
probationera semper epiacopi habeatis. Nnlli ergo omnino hominum 
liceat prescriptam domiim etc. 



205. Alexander IIl fratribus Maioris monasterii interdimi, ne cui eccle- 
siam, antequam vacaverit, concedant vel promittant. 

Bibl. nat Ftuis. ms. lat 12879 fol. 151. Scripdt Mortene. 

1160—79 Alexander episcopus aervus servomm Dei dilectis filiis abbati 

Oct. 30. et fratribus Maioris monaaterii salutem et apoatolicam benedictio- 
nem. Quanto raonasterium vestrum in observantia aacrae religio- 
nis celebriua ease dignoscitur, tanto ab hia, (juae Bcandalum faciunt 
inter bonos et ad dispendium pertinent auimanim, propensius vos 
conveoit abatinere. Accepimus autera, quod ex aliquorum instautia 
sive propriae voluntatia arbitrio ecclesiaa veatras, 'in c|uibu3 ad 
vos repraeaentatio pertinet sac^*dotis, antequam vacent, saepenumero 
promittatis et quasi homicidas faciatis eos, quos in expectatione 
mortis ponitis alienae. In quo quia non solum illorum, qui pro- 
misBiones vel concesaiones tales accipiunt, sed vestrarura quoque 
iacet periculum aniraarum, universitati vestrae sub interminatione 
divini iudicii et animadversionis apostolicae" prohihemus, ne pro^ 
raisaionem sive concessionem alicuius ecclesiae, nisi prius vacaverit, 
cuilibet faciatis. Nec ex eo velitis excusationem babere, quod a 
mnltis videtis talia perpetrari, cum auctoritas et raultitudo peccan- 
tium in die iudicii nihil excnsationis aequentibus poasit afl^erre. 
Nos enim cum soliti essemus acribere ecclesiarum praelatis. ut ec- 
clesiam vel beneficium aliud ecclesiaaticum coucederent, quod prius 
vacaret, correximus postea et mutavimus, ita quod modo non man- 
damus, ut beneficium, nisi vacet vel cum vacaverit, aiicui conferatur. 
Datum Anagniae III Calendas Xovembria. 

■ apoRtoliCft e. I 



AliEXANDBI m EPI8TOLAE 296. 297 171 

296. Aleocander III in parthenone Montis-martyrum Parisiensi plits quam 
60 sorores admitti vetat, 

Autographum in tabul. nat. Paris. L. 230 n. 4. 

Alexander episcopus servus servorum Dei dilectis in Christo 1166-79 
filiabus . . abbatisse et monialibus ecclesie Montis martirum salu- -^P^- 4« 
tem et apostolicam benedictioiiem. Vigili cura ^os convenit exequi 
que ad conversationem religionis pertinent et ad virtutum prove- 
niat incrementum, quia non modicam sue dignitatis partem eva- 
cuant, qui iuxta gradum suum ad propagandam religionem diligen- 
tius non laborant. Ne autem in multitudine recipiendarum soro- 
rum monasterium admodum aggravetur et religionis dissolutio 
proveniat, si sorores pro necessariorum penuria coacte fuerint clau- 
strum exire et regularis observantie statuta negligere, auctoritate 
apostolica statuimus, ut redacto ad sexagenarium numero sororum 
vestrarum in ecclesia vestra ultra sexaginta nullas ulterius recipere 
debeatis, presentibus vobis litteris prohibemus. Datum Laterani Lt 
Non. Aprilis. 



297. Alexander III capitulo Catalaunensi praedpit, ut aut W. elerico 
beneficium in ecdesia assignare ulterius non recusent aut litteras 
bullatas, qu/is in excusationem suam proferant, arehiepiscopo Re- 
mensi ostendant. 

Beg. Alex. fragm. ep. 5, in cod. CoU. Trinitat. Cantabrig. E. 9. 17. 

8. xn fol. 109. 

Episcopo^ et dilectis filiis* decano^ et capitulo Cathalaunensis 1178-79 
ecclesie. Super labore dilecti filii nostri W. clerici, nepotis bone a. Mart. 
memorie K.^, quondam archidiaconi vestri, qui iam tercio ad no- 
stram presentiam laboravit, paterno affectu compatimur et move- 
mur, sicut de ratione possumus et debemus. Olim siquidem, ut 
bene recolimus, vobis pro eo preces soUicitas porreximus et atten- 
tas, et vos, sicut decuit, ei promisistis interventu nostro.et consi- 
deratione iam dicti archidiaconi provisuros. Vacante tamen-post- 
modum prebenda eiusdem archidiaconi, precum nostrarum obliti 
dictis facta nullatenus compensastis. Cumque postmodum super 
eadem praebenda litteras habuisset, quibus vobis precepimus, ut 

* in eodice sequitur et. 

^ Guidoni. * lacobo. ^ videtur esse Bainerius archidiaconus , qui 

apparet in tabula anni 1140 ap. Gali. Christ. X. Instr. 171. 



172 Alexandei ni epistolae 298 

1178—79 eandem illi praebendam occasione et appellatione postposita con- 
a. Mart. ferretis, preceptum nostrum minime adimplestis, sed in excusatio- 
nem vestram asseverastis, quod, cum pro nepote dilecti filii, jBratris 
F. camerarii nostri, preces porreximus, in litteris eisdem promisi- 
mus, quod, si nos exaudiretis in eius receptione, vos super preben- 
dis conferendis minime ulterius cogeremus. Quoniam igitur imper- 
fectum relinqui nolumus, quod pro eodem W. duximus inchoandum, 
presertim cum eum et literature et conversationis sue obtentu ad 
prescriptum beneficium obtinendum satis idoneum estimemus nec 
contra promissum nostrum duximus levitate qualibet veniendum, 
discretioni vestre per apostolica scripta precipiendo mandamus, qua- 
tinus" prefatum W. contradictione et iappellatione cessante recipia- 
tis in fratrem, prescriptam ei prebendam dilatione postposita con- 
ferentes, vel litteras buUatas, quas in excusationem vestram obten- 
ditis, venerabili fratri nostro Kemensi archiepiscopo ^, apostolice 
sedis legato, cum ab eo fueritis requisiti, sine contradictione qua- 
libet ostendatis eique, si prescripte littere huius receptioni non ob- 
viani, humiliter pareatis, ita quod contemptum mandati apostolici 
tociens factum a vobis requirere districtius non cogamur. 



298. Alexander III cuidam archidiaconatKm Cov&ntrensem ac primlegm 
qvmdam asserit. 

Reg. Alex. fragm. ep. 6, in cod. Coll. Trinitat. Cantabrig. R. 9. 17. 

8. xn fol. 109^ 

1178-79. Sacrosancta etc. Specialiter autem archidiaconatum Coventren- 

sem cum omni integritate sua a venerabili fratre nostro Coventrensi 
episcopo 2 tibi collatum, sicut eundem antecessores sui unquam inte- 
grius et liberius possederint, devotioni etc. confirmamus. Preterea 
libere tibi liceat, sedem apostolicam super omni gravamine appel- 
lare. Insuper auctoritate apostolica censemus, ne cui liceat, tibi 
vel clericis tuis exactiones imponere, que canonicis obvient statu- 
tis, neque in te vel clericos tuos absque manifesta et rationabili 
causa sententiam ecclesiasticam promulgare. 

* sic supplevi codicis: d. v. p. a. s. p. m. q. 

^ Wilielmo, cui inde a die 7?Mart. 1179 titulus „presbyteri cardinalis 
S. Sabinae^' addi solet. Cf. supra p. 162 not. 2. * Richardo. 



Alexandri m epistolae 299. 300 173 

299. Alexcmder III episcopo Claromontensi mandat, compeUat milites de 

Alxone, ut ipsiiis castri ecclesiam S, Laurentii fratribus Casae-dei 

reddant. 

Bibl. nat. Paris. ms. lat 12750 s. xvn fol. 167. 

Alexander episcopus servus servorum Dei venerabili fratri Cla- 1179 
romontensi episcopo ^ salutem et apostolicam benedictionem. Que- ^^* ^* 
relam dilectorum filiorum abbatis et fratrum Casae Dei recipimus, 
quod milites de Alzone ecclesiam sancti Laurentii in praedicto 
castro sitam ei per violentiam abstulerunt et hereditario iure deti- 
nere contendunt. Quod quia* indignum est et rationi obnoxium, ut 
quilibet laici et seculares ecclesias hereditario iure possideant, fra- 
temitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si ita est, 
praedictos milites diligentius moneas et inducas, ut memoratam 
ecclesiam praedictis abbati et fratribus sine contradictione qualibet 
resignent et ipsos eandem pacifice possidere permittant.^ Quod si 
monitis tuis obedire noluerint, terra meorum interdicto supponas, si 
vero non acquieverint, eos omni appellatione remota excommunica- 
tioni subiicias et tam diu praecipias ab omnibus cautius evitari, 
donec praedictam ecclesiam memoratis abbati et fratribus relin- 
quant pacifice possidendam. Datum Tusculani IV Nonas Ianuarii.2 



300. Alexander III abbati Latiniacensi mandat, ut inter M. militem de 

VUla meri et Adam olim vicecomitissam et moniales de Colonan- 

tiis iudicet, 

Eeg. Alex. fragm. ep. 61, 1. 1. fol. 127. 

Abbati^ Latiniacensi. Causam, que inter M. militem de Villa 1179 
meri et nobilem mulierem Adam olim vicecomitissam et moniales Mart. 
de Colonantiis super ftirno quodam vertitur, experientie tue com- 
mittimus terminandam per apostolica scripta mandantes, quatinus, 
cum propter hoc fueris requisitus, partes ante praesentiam tuam 
convoces et rationibus hinc inde plenius intellectis eandem causam, 
contradictione et appellatione cessante, iusticia mediante decidas.^ 

* qnia addidi. ^ dimittant c. 

^ Pontio. * Anno 1179 adscripsi propter bullam eodem die locoque da- 
tam, vid. M^m. de Pacad. de Clermont-Ferrand XIX. 299, Monum. pont. Ar- 
vem. p. 307. ' loscelino. * Annus mensisque ex eo apparent, quod maius 
privil^um monasterio Latiniacensi die 20Mart. 1179 datum invenitur in tabu- 
lario nat. Parisino L. 231 n. 27; annus praeterea iiquet ex Begistri Alexan- 
drini nostri ordine. 



174 Al^xandri m EPiSTOLAE 301. 302 

301. Alexmder III monasterio S. lohannis de Vineia Suessionensia ecpfe- 

aiam Saeomacensem a Dielo presbytero affeelalam adiudicat. 

Eeg. Alex. fragm. ep. 7, in cod. Coll. Trinitat. Cantabrig. R. 9. 17. 

s. xn fol. 109^ 

1179 Abbatii et canonicis sancti lohamiia Suesaionensia de Vineis. 

-*P^- Cum procurator vester et Dietus presbyter cum auctoritate reci- 
piendi sententiam in causa, que super ecclesia de Saconiaco' inter 
V03 et prefatum presbyterum vertebatur, in presentia noatra consi- 
sterent, rationibus hinc inde auditia diligenter et cognitis, attesta- 
tionibua qaoque in auditorio nostro sepe relectis, poasesaitmem pre- 
scripte ecclesie de communi ftatrum nostrorum consilio vobia et 
eccleaie vestre, salva questione proprietatis , restituendam per sen- 
tentiam iudicavimus, venerabili fratri nostro W(illelmo) Remensi 
archiepiscopo, sancte Sabine cardinali, apoatolice sedis legato, man- 
dantes, ut vos in possessionenj ecclesie supradicte, nullius appell^ 
tioue obstante, auctoritate apostolica fretus inducat. Veatra itaqae 
intererit, apud prefatam archiepiscopum , ut senteutiam noatram 
executioni mandet, instare.* 



302. Alexander III Wilklmo archiepiacapo Bemensi mandat, iit fratres 
S lohimm'' Suessicnensis in possessionem ecdesiae Saeoniaeensis 
mdveat 

Eeg. Alex. fragm. ep. 9, 1. 1. fol. 110". 

1179 Hemensi^ archiepiscopo, tituti fiancte Sabine cardinali, aposto- 

Apr, lice sedis legato. Cum inter abbatem sancti lohannis SuessionensiB 
de Vineis et Dietum presbyterum saper ecclesia de Saconiaco in 
auditorio nostro controversia fuisset diutius ventilata, auditis ratio- 
nibus utriuaque partis, poasessionem iam dicte aecclesiae aecclesiae 
sancti lohannis salva qnestione propiietatis per sententiam iadica- 
vimuB esse reddendam. Verum quoniam, que a sede apostolica 
per sententiam atatuuntur, uulla debent levitate dissolvi, fraterni- 



' Hugoni. ' Epiatolam hanc poat d. 1 m. M&rtii a. 11T8 scriptam esse, 
docet uomen Willelmi arcIiiepiBcopi , 8. Babinae cardinalis; aed mensis 
Aprilis probabilis e«t propterea quod maiua priyilegium die 28. Apr. fratribus 
S. lobanniB SuesEionensie concessum legitur in bibL nat- Paris. ms. lat 11004 
fol. 9; cf. novam R^atorum editionem. " De bac vide iu nova R^storaiu 
editione bullam d. 11). Sept. 1177 datam. ' Vide cpistolam subsequentem. 

■■ Willelmo. 



Alexandri ra kpistolae 303 175 

tati tue per apostolica scripta mandamus, quatinus prescriptam 1179Apr. 
sententiam facias, contradictione et appellatione cessante, exsecutioni 
mandari; fructus quoque post sententiam perceptos facias ecclesie 
supradicte conferri. 



303. Alexander III in Hmricym episcopum Silvanectemem irwehitur, 
qitod mandatum apostolicum de praebenda lohanni poetae a^signanda 
iterum vUipmderit; praedpit, ut ei Hugonis de Oratorio nuper mor- 
tui beneficium assignet, 

Beg. Alex. fragm. ep. 8, 1. 1. fol. 110. 

Silvanectensi episcopo.^ Quam parum sit de illius obedientia 1179 
presumendum, qui in eo durus et rebellis existit, ad quod per se -^^- ^^* 
ipsum deberet nemine commonente induci, facile potest quisque 
sani capitis intueri. Inde est quod ad memoriam reducentes, quo- 
tiens pro dilecto filio nostro I(ohanne) poeta, olim bone memorie 
0(ddonis) Tusculanensis*, nunc vero clerico venerabilis fratris nostri 
B(emeredi) Prenestini episcopi^ inutiliter scripsimus, contra duri- 
tiam et inobedientiam tuam tanto movemur amplius et turbamur, 
quanto celerius debuisses, quod tam districte precepimus, adimplere. 
Sane iam secundo tibi in virtute obedientie iniunximus, ut ei pre- 
bendam, cum primo in ecclesia tua vacare contingeret, occasione 
et appellatione remota conferres, provisurus attentius, ne cuiquam 
prebendam integram vel dimidiam, donec ipse haberet integram^, 
assignares. Donationem quoque tuam, si quam facere contra pro- 
hibitionem nostram presumeres, auctoritate apostolica irritam decre- 
vimus et inanem. Ceterum precepto contempto dimidiam preben- 
dam cuidam ad preces karissimi in Christo filii nostri L(udovici) 
illustris Francorum regis, ut preceptum nostrum eluderes, assignasti 
et, quod nequius est, eidem I(ohanni) per prefatum regem fecisti 
interdictum de migrando proponi, si a sua noUet peticione cessare. 
Quantum autem sedem apostolicam offenderis et tue derogaveris 
honestati adversus viros aecclesiasticos principem concitando, quem 
provocatum placare attentius debuisses, discretionem tuam credimus 
non latere; sed nos excessum tuum et iniuriam aecclesiae punire 
distiilimus magnitudini regie deferentes et putantes, per patientiam 
nostram te ad penitentiam celerius adducendum. Quia igitur pre- 

• Tusculanen c. ^ vel — integram in margine addita sunt eadem manu. 

* Henrico. * qui usque ad a. 1179 abbas S. Crispini Suessionensis fiiit. 



r 



176 Alexandri m epistolae 304 

1179 benda Hugonia de Oratorio, eo viam umverse carnis ingreaso, nuper 
Mai, lan. (Jicitur vacaviBse, volentes ipsius I^ohannis) laboribu3 finem debitum 
impouere, pro quo non sine rubore totiena nos" meminimus iam 
scripsisse, per presentia tibi seripta mandamus et in obedientie vir- 
tute precipimus, quatinus prescriptam prebendam, non obstante 
concessione ve! donatione cuiquam facta, dilatione, contradictione 
et appellatione cessante, conferas** et assignes, ita quod prioris 
contemptus oblivisci possimus et ipse ad instantiam nostram locum 
se gaudeat et beneficium invenisse. InboneBtum enim nobis exi- 
steret et nobis admodum indecorum, si occasione donationis, apo- 
stolice prohibitioni contrarie, istius diutius provisio differretur. Cete- 
rum si preceptum nostrum exsequi forte nolueris, W{illelmo) Re- 
mensi archiepiscopo, sancte Sabine cardinali, apostolice sedis legato, 
dedimus in mandatis, ut coucessionem vel donationem, si qua de 
prescripta prebenda facta est, appellatione remota, irritam denun- 
tiet et te auctoritate nostra et sua a prebendarum douatioue sus- 
pendat, donec iu istius provisione mandatum apostolicum impleatur. 






304. Aiexander JII WiUelmtmi. Bememmi arcliiqiiscopum tfe supa-iore 

ad Hetwicwm Silvaneeimaem epiatola cerHorem reddit mandatque, 
eum a praebendantm donatiom mspendal, donec lolumni ■ 
bmefia.um assignaliutn sit. 

E«g. Alex. fragm. ep. 58, in cod. CoU. Trinitat. Cantabrig. R. 9. 17. 
B. xn fol. l:i(S. 

1179 Remensi archiepiscopo ', sancte Sabine cardinali, apostolice se- 

Mai. lan. (Ijh legato. Non sine ammiratione et commotione referimus , quod 
pro dilecto filio nostro lohanne poeta, olim bone memorie O^ddonis) 
Tusculanensis ", nunc vero clerico venerabilis fratris nostri B{eme- 
redi) Prenestini episcopi, Silvanectensi episcopo^ scripsimus, in vir- 
tute obedientie iniungentes, nt ei prebendam, cum primo in ecclesia 
Silvanectensi vacaret, contradictione et appellatione remata confer- 
vet att«ntius provisurus, ne contra preceptum nostrum cuiquam ante 
ipsum prebendam integram vel dimidiam assignaret. Donationeiu 
qnoque ipsius vel concesaionem, ai quam contra prohibitiooem no- 
stram facere attemptaret, auctoritate decrevimus apostolica non te- 
nere; prefatus tamen episcopus oblitus obedientie, quam impendere 

'' ei Pfl tati terhum escidieae viiletii, . ' Tusculaii r. 




Alexandbi ra epistolae 305 177 

apostolice sedi tenetur, dimidiam, que vacavit, cuidam ad interven- 1179 
tum regium assignavit; cuius factum licet de iure potuerimus revo- ^i-Iua. 
care, consideratione regie magnitudinis sustinuimus incorrectum, 
credentes ,eundem episcopum ad huius provisionem celerius per no- 
stram mansuetudinem provocandum. Quia igitur nuper in iam dicta 
ecclesia prebendam Hugonis de Oratorio accepimus vacavisse, nos 
attendentes, quod prefatus I(ohannes), pro quo totiens et tam di- 
stricte scripsimus, sine iniuria sedis apostolice fraudari non possit 
diutius stipendiis militie clericalis, fratemitati tue per apostolica 
scripta mandamus atque precipimus, quatinus iam dicto episcopo 
ex parte nostra et tua in obedientie virtute precipias, ut ei pre- 
scriptam prebendam non obstante concessione vel donatione, si qua 
facta est, sublato appellationis difiugio conferat et assignet. Quod 
si facere forte noluerit, tu concessionem vel donationem de ipsa 
factam, appellatione remota, irritam denunties et episcopum a do- 
natione prebendarum nostra et tua fretus auctoritate facias manere 
suspensum, donec de provisione istius mandatum apostolicum implea- 
tur; nullis litteris obstantibus, si que sunt vel fuerint his contrarie 
veritate tacita in posterum impetrate. Ad haec presentium tibi 
auctoritate iniungimus, ut compositionem inter ipsum Io(haimem) et 
P. de Monte per venerabilem fratrem nostrum P(etrum) Tuscula- 
num episcopum, tunc tituli sancti Grisogoni presbyterum cardina- 
lem, apostolice sedis legatum, factam et fide hinc inde interposita 
confirmatam, scripti etiam nostri munimine roboratam facias iuxta 
ipsius compositionis tenorem sublato appellationis diffugio inviola- 
biliter observari et contra eam subtractos eidem lo(hanni) fructus 
contradictione et appellatione cessante cum integritate restitui. 



305. AUxander III capitulo Silvanectensi de superioribm ad WUlelmum 
Remensem et Henricum Silvanectensem epistolis scribit, Prohibet, 
ne quem in canonicum redpiant, donec lolwmii poetae praebenda 
irUegra collata sit, 

Eeg. Alex. fragm. ep. 59, 1. 1. fol. 126^. 

Decano^ et capitulo Silvanectensi. Per alias litteras nos me- 1179 
minimus vobis in virtute obedientie precepisse, ut nuUum in cano- Mai.lun. 
nicum, donec dilectus filius noster I(ohannes) poeta, clericus vene- 
rabilis fi^tris nostri Prenestini episcopi^ haberet in ecclesia vestra 

^ 8tephano. ^ Berneredi. 

LoxwxNFSLD, Epist. Pont. Rom. 12 



178 Alexandei m epistolae 306 

1179 prebendam integram, recipere aliquatenus temptaretis. Accepimus 
Mai. Itui. autem, prebendam Hugonis de Oratorio nuper vacavisse, quam ei 
precepimus per episcopum vestrum^, non obstante concessione vel 
donatione alicui facta, conferri. Verecondum quidem no,bi8 admo- 
dum et molestum existit, ut mandatum apostolicum tam rectum 
debito ulterius privetur effectu. Ideoque prefato episcopo in obe- 
dientie virtute precipimus, ut ei prescriptam prebendam, occasione 
contradictione et appellatione remota, conferat et assignet. Ipsum 
quoque per venerabilem fratrem nostrum Remensem archiepisco- 
pum^, sancte Sabine cardinalem, apostolice sedis legatum, si apo- 
stolicum exequi mandatum omiserit, a donatione prebendarum sus- 
pendi iubemus, donec idem lo(hannes) prebendam fuerit, quam 
diximus, assecutus. Vobis autem in virtute obedientie prohibemus, 
ne quemquam, antequam mandatum apostolicum impleatur, recipere 
in canonicum vel donationi alicuius prebende assentire sub occa- 
sione aliqua presumatis. Tibi quoque, fili decane*, sub pena hono- 
ris et officii interdicimus, ne cuiquam stallum in choro tanquam 
canonico per te audeas vel alium assignare. Nos enim donationem 
vel receptionem, si qua est vel fuerit contra preceptum apostolicum 
attemptata, auctoritate, qua fungimur, decernimus non tenere. 



306. Akxander III abbati Beccensi et decano Rotomagensi negotinm dat, 
investigenty utrvm canonids Baiocensibm an monachis Alnetensibus 
nemus quoddam adiudicandum sit. 

Reg. Alex. fragm. ep. 60, in cod. CoU. Trinitat. Cantabrig. R. 9. 17. 

s. xn fol. 127. 

1179. Dilectis filiis abbati^ Beccensi et K(oberto) decano Rothoma- 

gensi. Recepimus querelam dilecti filii nostri B. Baiocensis cano- 
nici, quod, cum ecclesia Baiocensis nemus, quod in partem prebende 
ipsius B. cedere debuisset, centum annis continuis in pace posse- 
derit, abbas^ et monachi de Alneto idem per manum laicam occu- 
pantes memorate ecclesie reddere contradicunt. Quoniam igitur in- 
honestum est monachis aliena detinere iniuste, qui propria relique- 
runt, discretioni^ vestre per apostolica scripta mandamus, quatinus 
partibus in vestram presentiam convocatis, si vobis ita constiterit, 

* Si scripsi pro cantor cod. ^ atU dilectioni, in cod. erdm e^ d. v. 

^ Henricum. ^ Willelmum. ^ Rogerio. * Christianus? \ide Gall. 
Christ. XI. 443. 



AlEXANDKI III EPI8T0LAE 307. 308 179 

prescriptum nemus memorate ecclesie, dilatione et appellatione re- 1179. 
mota, restitui faciatis. Restitutione autem facta, si monachi ordine 
iudiciario Yoluerint experiri, causam diligentius audientes fine cu- 
retis congruo terminare. 

307. Alexander III ahhatem Beccensetn et decanum Botcyinagensem cm- 
stituit iudices inter G, canonicum Rotomagemem et fratres S, lo- 
hannis de Monteforti, 

Beg. Alex. firagm. ep. 62, 1. 1. fol. 127. 

Dilectis filiis abbatii Beccensi et R(oberto) decano Rothoma- 1179. 
gensi. Querela dilecti filii nostri G. Rothomagensis canonici ad 
nos transmissa pervenit, quod abbas et canonici sancti lohannis de 
Monte forti^ fundum quendam eundem G, et fratrem suum iure 
hereditario contingentem iniuste detinent et in eo cimiterium et 
oratorium non sine dispendio matricis ecclesie, in qua prefatus G. 
persona esse dinoscitur, ipso reclamante, de novo construere pre- 
sumpserunt; parrochialia quoque iura matricis ecclesie minuere 
multipliciter et turbare contra iuris ordinem non verentur. Quo- 
niam igitur ex apostolatus nostri officio iura omnium illesa et illi- 
bata tenemur servare, discretioni* vestre per apostolica scripta man- 
damus, quatinus partibus ante vestram presentiam convocatis cau- 
sam ipsam sublato appellationis obstaculo fine canonico decidatis. 



308. Aleocander III, petente Maria comitissa, Henrici Trecensis teiram 
abhinc usque ad eitis reditum ex partihus Hierosolymitanis prote- 

gendam suscipit, 

Reg. Alex. fragm. ep. 35, 1. 1. fol. 121. 

Dilecte in Christo filie, nobili mulieri comitisse Trecensi.^ 1179. 
Licet omnibus simus ex suscepti officii ministerio debitores, propen- 
sius tamen eorum debemus iura tueri, qui nobis et ecclesie devo- 
tionem exhibent puriorem et pro defensione Christiani nominis pere- 
grinari in transmarinis partibus non recusant. Hac itaque ratione 
inducti et tuis postulationibus inclinati terram dilecti filii nostri, 
nobiKs viri H(enrici) comitis Trecensis, viri tui, et tuam cum omni- 
bus ad vos pertinentibus usque ad ipsius reditum sub beati Petri 

* aut dilectioni legendum est, in codice enim fion nisi d. v. praebetur, 

^ Rogerio. * Monasterium hoc videtur inNormannia situm. ^ Mariae, 
filiae Ludovid Francorum regis. 

12* 



180 Alexandri m epistolae 309. 310 

1179. et nostra protectione suscipimus et presentis scripti patrocinio com- 
munimus statuentes, ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam 
nostre protectionis infringere vel ei ausu temerario contraire. Si 
quis autem hoc attemptare presumpserit, indignationem omnipoten- 
tis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum eius se noverit in- 
cursurum.^ 



309. Aleaxinder III Severico archidiacono Norhamtonensi aere alieno op- 
presso indulget, ut, si mori eum contingat, redditu^ eius per annum 
creditoritms persolvantur, 

Eeg. Alex. fragm. ep. 10, in cod. CoU. Trinitat. Cantabrig. R. 9. 17. 

s. xn fol. IIO^ 

1179. Severico archidiacono ^ de Norhamtone.* In his, que ad salu- 

tem respiciunt et ab honesta consuetudine non dissentiunt, tanto 
te libentius « exaudimus quanto sinceriori caritate diligimus et de 
tuis volumus profectibus attentius cogitare. Inde est quod, cum in 
immensum sis ere alieno gravatus, nos saluti tue et indempnitati 
creditorum providere volentes auctoritate apostolica constituimus, 
ut, si antequam debita ipsa soluta ftierint, humanitus aliquid tibi 
contigerit, redditus tui per annum creditoribus persolvantur, ita 
quidem ut per manus venerabilis fratris nostri Batoniensis episcopi, 
si superstes ftierit, solutio sortiatur effectum. Nulli ergo omnino 
hominum liceat, hanc paginam nostre constitutionis etc. 



310. Alexander III archiepiscopo Burdigalensi et canonids S, Severini 

P. diaconum commendat, qumi in prescripta ecclesia canonicum in- 

stitui cupit. 

Reg. Alex. fragm. ep. 11, 1. 1. fol. 111. 

1179. Alexander episcopus Burdegalensi archiepiscopo ^ et dilectis 

filiis B. decano et canonicis sancti Severini* salutem et apostolicam 
benedictionem. Viris ecclesiasticis et his precipue, quos litterarum 

* Norhatoii c. 

^ In Chron. S. Petri vivi 1179 sic notatur: „....et in ipso anno Henri- 
cus comes Trecensis cum Petro de Curtinaco et aliis multis lerosolymam per- 
egre profectus est." * De Severico seu Savarico, postea ep. Bathoniensi, qui 
fiiit consanguineus Henrici VI imperatoris, vide in Chron. Bogeri de Hoveden, 
MG. SS. XXVII. 164, notam asterisco signatam; cf. etiam Annal. Waverleiens. 
1192. ibid. p. 459 (liebermann). * Willelmo. * De hac abbatia vide Gal- 
liam Chr. II. 857. 



Alexandri m epistolae 311. 312 181 

scientia et bonis moribus credimus adornatos, paterna tenemur pro- 1179. 
visione consulere et in conpetentibus beneficiis providere. Inde 
est, quod dilectum filium nostrum P. diaconum, latorem presen- 
tium, affectioni vestre propensius commendamus, per apostolica 
scripta rogantes attentius et mandantes, quatinus eidem P. pro re- 
verentia beati Petri et nostra et consideratione sui ipsius canoni- 
cum in prescripta aecclesia instituatis, ita quod liberalitatem et 
providentiam vestram in hac parte dignis in Domino laudibus com- 
mendemus et preces et peticiones vestras, cum se oportunitas optu- 
lerit, libentius et efficacius admittamus. 

311, Alexander III episcopo Meldensi mandat, ut Hervei canonici dimi- 
diam 'praebendam integrare non differat. 

Reg. Alex. fragm. ep. 13, 1. 1. fol. 11 P. 

Alexander episcopus servus servorum Dei venerabili firatri Mel- 1179 
densi episcopo^ salutem et apostolicam benedictionem. OflScio nostro ^^- ^- 
congruit et nos zelus caritatis ad idem inducit, ut viris ecclesiasticis 
pastorali debeamus consideratione adesse et eorum necessitatibus 
patema sollicitudine commodius providere. Sane dilectus filius 
noster Her(veus)2 iator presentium, canonicus ecclesie tue, humili 
nobis relatiqpe monstravit, quod in eadem ecclesia nondum nisi 
dimidiam prebendam potuit optinere. Quia vero, sicut discretio tua 
non ignorat, spiritualia non sustinent sectiones, firatemitati tue per 
apostolica scripta mandamus firmiterque precipimus, quatinus pre- 
bendam eiusdem Her(vei) pro reverentia beati Petri et nostra, con- 
sideratione quoque sui ipsius de prima dimidia prebenda sive de 
integra secunda, que in ecclesia tua vacaverit, integrare ipsumque 
exinde investire, omni occasione, excusatione et appellatione ces- 
sante, non differas, litteris nostris non obstantibus, si que sunt vel 
faerint, harum tenore tacito, in posterum impetrate, ita quod provi- 
dentiam tuam exinde merito commendemus. Dat. Laterani Kal. lulii. 



312. Alexander III decanum et canonicos Meldenses de superiore epistola 
certiores reddit hortaturquej ut episcopmn ad Hervei dimidiam prae- 
bendam integrandam adducant 

Eeg. Alex. firagm. ep. 14, 1. 1. fol. 111*». 

• Alexander episcopus servus servomm Dei dilectis filiis decano^ 1179 
et capitulo Meldensi salutem et apostolicam benedictionem. Audito lul. 1 . 

* Simoni. * ^ Vide infra ep. 330. ^ Michaeli. 



182 Alexandri m epistolae 313 

1197 quod dilectus filius noster Her(veus) lator presentium, canonicus 
lul. 1. ecclesie vestre, nondum in eadem ecclesia nisi dimidiam prebendam 
potuerit obtinere, venerabili fratri nostro, episcopo vestro, dedimus 
in mandatis, ut prebendam eiusdem Her(vei) de prima dimidia sive 
integra secunda, que in ecclesia vestra vacaverit, non differat ali- 
quatenus integrare. Quapropter universitati vestre per apostolica 
scripta precipiendo mandamus, quatinus** diligentibus monitis apud 
episcopum studeatis efficere, ut prebendam prefati Her(vei) de prima 
dimidia sive de integra secunda^ vacante curet mattirius integrare. 
Quod si facere forte noluerit, vobis in virtute obedientie districtius 
inhibemus, ne aliquem nisi ad primam vacantem in canonicum re- 
cipere presumatis, donec prebenda memorati Her(vei) primitus inte- 
^ gretur, nullis litteris huic mandato nostro preiudicium facientibus, 
si que sunt vel fuerint, harum tenore tacito, a sede apostolica 
impetrate. Dat. Laterani Kal. lulii. 



313. Ahmnder III Simoni episcopo Meldensi iterum praedpit, ut Hervei 
canonid dimidiam praebendam integret; quod nisi fecerit, Willel- 
mum Bemensem mandatum apostolicum. eocemturum esse scribit, 

Eeg. Alex. fragm. ep. 15, in cod. CoU. Trinitat. Cantabrig. E. 9. 17. 

s. xn fol. 112. 

1179 ex. Meldensi episcopo.^ Cum fraternitati tue pro dilecto filio nostro 

H(erveo) canonico tuo, venerabilis fratris nostri*^ Prenestini episcopi 
clerico, porrexerimus preces^ et preceptum^, ut prebendam ipsius 
pro reverentia beati Petri et nostra integrares, non solum quod 
mandavimus noluisti efficere, verum etiam non satis plenum et mi- 
nus sufficiens diceris dedisse responsum. In quo utique dignitati 
et honori sedis apostolice non modicum detraxisti, cui omnimodam 
teneris reverentiam exhibere et beato Petro in nobis devote et hu- 
militer obedire. Grave quippe nimis et periculosum tibi potest exi- 
stere, si presumpseris contra Romanam ecclesiam spiritum contu- 
matie et rebellionis ostendere et eius contempseris preceptioni 
parere. Non enim debes estimare beati Petri manus adeo esse 
contractas, quin possimus his, qui nostram voluntatem sequuntur, 
retributionis premium reddere, et qui se duros et inobedientes ex- 
hibent, rependere vicem et pro meritis respondere. Volentes autem 

^ sic mipplevi codicis u. v. p. a. s. p. m. q. ^ secunda addidi. ° vestri c. 
^ preces ipse addidi. 

^ Simoni. ^ supra ep. 311. 



ALEX^LNDRI III EPISTOLAE 314 183 

devotionem et obedientiam tuam in hac parte plenius experiri, per 1179 ex. 
iterata tibi scripta precipiendo mandamus et in virtute obedientie 
iniungimus, quatinus nuUam alii prebendam quoquomodo vacantem 
integram vel dimidiam, donec prefatus H(erveus) prebendam inte- 
gram habeat, assignare presumas. Quod si presumpseris, presump- 
tionem tuam noveris durius puniendam et nos factum tuum aucto- 
ritate apostolica irritum penitus decernimus et inane. Quod si non 
occurrente dimidia integram ei prebendam contuleris, volumus ut, 
cum de integra per se vel per interpositam personam, si absens 
fuerit, in fratrem et canonicum a capitulo receptus fuerit, de dimi- 
dia, quam ipse habet, eo etiam absente, nostra fretus auctoritate 
disponas. Si quam autem prebendam integram vel dimidiam, post- 
quam idem H(erveus) arripuit iter ad nos veniendi, alicui alii as- 
signasti, omni occasione et appellatione cessante, donationem ipsam 
in irritum revocare et eidem H(erveo) vel cui mandaverit non dif- 
feras assignare, litteris nostris non obstantibus, si que sunt vel etc* 
Nolumus enim, quod constitutio, quam in concilio fecimus, impe- 
diat, quod a nobis ante concilium fuisse dinoscitur inchoatum. 
Quod si precepti nostri, quod non credimus, contemptor fueris aut 
negligens exauditor venerabili fratri nostro W(illelmo) Remensi ar- 
chiepiscopo, sancte Sabine cardinali, apostolice sedis legato, dedi- 
mus in mandatis, ut mandatum nostrum sublato appellationis reme- 
dio auctoritate fretus apostolica plenius exequatur. 



314. Alexander III decano et capitulo Meldensi mandat, curent, ne eorum 
episcopus dimidiam Hervei praebendam integrare ulterius recuset 
Reg. Alex. fragm. ep. 16, 1. 1. fol. 112**. 

Decano^ et capitulo Meldensi. Maioribus ecclesie redditibus in 1179 ex. 
sua integritate permanentibus, indignum est valde, ut minores pre- 
bende recipiant sectionem. Audito siquidem, quod dilectus filius 
noster H(erveus) in ecclesia vestra aliquandiu curiose servierit et 
non nisi dimidiam prebendam potuerit obtinere, fratri nostro Mel- 
densi episcopo dedimus in mandatis, quatenus eam prefato H(erveo) 
curaret misericorditer integrare. Verum quia quidam, quod de 
misericordia' facimus, violentiam interpretantur, universitati vestre 
per apostoUca scripta mandamus, quatenus predictum episcopum 

• cf. supra epp. 311 et 312 in fine. 

^ Michaeli. 



184 Alexakdri m EPiftTOLAE 315. 316 

1179 85. diligentibus monitis ad id efficiendum iuducatis. Quod si ad delu- 
sionera mandati nostri aliter fe.cere presumpserit, vobia presentium 
siguificatione mandamus, ut nQllum alium in choro vel in capitulo 
canonicum admittatis, nullo appellationis obstaculo, nullis litteris 
obatautibus vel preiudicium fadentibus, si que fuerint in contrarium, 
harum tenore tacito, impetrate. Eius autem inobedientiam et con- 
tumaciam loco et terapore competenti duximus puniendam. 



315. Ahxander JJI eccksiae S. Martini rfe IjOs tramlaHonem, in vUltmi 
de Oriptis a Peiro qwandam arafmjmcopo Biturieemi fadam, eon- 
firm^t. 

Bibl. nat. Paris. Chartul. Bituric. ms. lat. nouv. acqu. 1274. 
s. xm. fol. 16. 

1171-80 Alexandev etc." decano et capitulo Bituricensi." Ea, quae iu 

Ang. 27, profectum redundant et commodum ecclesiarum, studiosius debemus 
et diligeDtius exequi et, ne quorumlibet valeant temeritate turbari, 
apostolici roboris praesidio communire. Inde est quod nos vestris 
votis et desideriis benigno animo annuentes et in hiis, quae ad 
vestrum pertineut commodum et profectum, promptara cupientes di- 
ligentiam adhibere, translationem eeclesiae S. Martini de Las in 
villa de Criptis a bonae memoriae P(etro) quondam archiepiscopo 
vestro inspecta necessitate et utilitate factam et scripti sui muni- 
mine roboratam auctoritate apostolica confirmamus et praesentis 
scripti patrocinio communimus. Statuentes etc.' Datura Tusculani 
VI Kalendaa Septembris. 

316. Aleaxmtkr III episcopum et canonicos Meldenses lertio hortatur, nt 
Bervei cfmonioi dimidiom praebemhm iniegreni miUumque, donec 
faetwn sit, in canordearwm nv/merum reeipiant. 

Beg. Alex. &agm. ep. 64, in cod. Coll. Trimtat. Cantabrig. B. 9. 17. 
B. xn. fol. 128. 

1179 ex.- Episcopo^ et capitulo Meldensi. Bediens ad nos dilectns filius 

1180 in. noster H(erveuB} canonicus ecclesie vestre humili nobis relatioiie 
monstravit, quod, cum tu, frater episcope, super integi^atione prebende 
sue mandatum nostrum iterato susceperis et preceptum, nullum 
taraen adhuc est petitionis sue consecutus effectum. Sane quoniam 
iudignum est et iniquum, at aliquis in spe et fiducia Romane ec- 



Alexandbi m epistolae 317 185 

clesie, quae omnibus et maxime viris ecclesiasticis in suis tenetur 1179 ex.— 

necessitatibus subvenire, iaboribus et expensis inutiliter fatigetur, 1180 in. 

quod pro eodem H(erveo) incepimus, nolentes relinquere imper- 

fectum, presertim cum de eo viri graves nobis perhibuerint testi- 

monium, et in eadem voluntate manentes propositum nostrum circa 

eius provisionem nolumus aliquatenus immutare. Cum igitur idem 

H(erveus) nullum habeat beneficium nisi dimidiam tantum preben- 

dam nec ex ea possit commode sustentari, necessitati ipsius patemo 

compatientes affectu et precibus fratrum nostrorum benignius incli- 

nati, nunc tercia vice tibi, frater episcope, mandamus et districte 

precipimus, quatinus, donec prefato H(erveo) suam integraveris, nul- 

lam alii prebendam conferas vel assignes, litteris nostris non ob- 

stantibus, si que sunt vel fuerint, harum tenore tacito, impetrate. 

Quod si non occurrente dimidia integram ei prebendam contuleris, 

volumus ut, cum de integra per se vel per interpositam personam, 

si absens fuerit, in fratrem et canonicum a capitulo receptus fuerit, 

de dimidia, quam ipse habet, eo etiam absente, nostra fretus aucto- 

ritate disponas. Vobis autem, filii decane et canonici, sicut iam 

secundo inhibuimus, tertio quoque inhibemus, ne aliquem in fratrem 

aut canonicum aliquarum litterarum obtentu recipere presumatis, 

donec prebenda memorati H(ervei) primitus integretur. Alioquin, 

si quid contra huius mandati nostri tenorem fuerit attemptatum, 

nos auctoritate apostoKca irritum decemimus et inane. 



317. Alemnder III archiepiscopo Bituricensi mandat, moneat parochianos 

qiu)sdam, ut canonids Biturieensibus dblatam dedmam de Orqptis 

reddant. 

Bibl. nat. Paris. Chartul. Bituric. ms. lat. nouv. acqu. 1274. 

s. xm. fol. 20»». 

Alexander episcopus servus servorum Dei venerabili fratri Bitu- 1180 
ricensi archiepiscopo ^ salutem et apostoiicam benedictionem. Pervenit l8.n. 25. 
ad nos ex conquestione dilectorum filiomm nostromm decani et cano- 
nicoram ecclesiae tuae, quod quidam laici parochiani tui E. vide- 
licet Capacalida et M. de Luis decimam de Croptis, quae ad ipsos 
pertinet, in suae salutis periculum detinere contendunt. Quoniam 
igitnr non debes in patientia sustinere, ut laici decimas teneant, 
fratemitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatinus prae- 
dictos laicos studiose moneas et inducas, ut praescriptam decimam 

* Guarino. 



186 Alexandri ra epistolae 318. 319 

1180 memoratis canonicis, quorum est, dilatione et appellatione cessantey 

lan. 25. restituant et in pace dimittant. Si vero monitis tuis acquiescere 

forte noluerint, eos sublato appellationis obstaculo vinculo excom- 

municationis astringas et usque ad dignam satisfactionem sicut ex- 

communicatos facias evitari. Datum Velletri VIII Kalendas Februarii. 



318. Alexander III fratribus S, Oermani de Pratis indulget, si archi- 
episcopiLS Senonensis in procurationihm eodgendis numerum equita- 
turarum et hominum statutum excedat, non teneantur eas praestare, 

Autograph. in tabul. nat. Paris. L. 231 n. 36. 

1180 Alexander episcopus servus seiTorum Dei dilectis filiis . . ab- 
Febr. 15. batii et conventui sancti Germani Parisiensis salutem et apostoli- 
cam benedictionem. Quanto specialius monasterium vestrum beati 
Petri iuris existit, tanto minus gravamen eius debemus incorrectum 
relinquere, sed de libertate servanda in capite et in membris, quan- 
tum cum iustitia possumus, volumus efficaciter cogitare. Eapropter 
auctoritate apostolica constituimus, ut si venerabilis frater noster . . 
Senonensis ^ archiepiscopus in procurationibus, quas debent illi quedam 
ecclesiarum vestrarum, numerum equitaturarum vel hominum in vestro 
privilegio diffinitum excedere forte voluerit, liberum sit vobis quod 
petitur denegare. Si autem propter hoc aliquam in ecclesias ipsas, 
monachos vel clericos sententiam promulgaverit, eam auctoritate 
apostolica decernimus non tenere. Datum Velletri XV Kalendas 
Martii. 

319. Alexander III Trecensi episcopo nuntiat, Simonem Meldensem, licet 

ivxta mandatum apostolicum Hervei canoniei praehendam integrare 

debuisset, dimidiam vacantem filio nobilis viri O, de Cheureuse 

assignasse. Quod irritum esse vult 

Reg. Alex. fragm. ep. 17, in cod. CoU. Trinitat. Cantabrig. R. 9. 17. 

s. XII. fol. 113. 

1180 in. Trecensi episcopo.^ Estimabamus, quod frater noster Melden- 

sis episcopus* dilectum filium nostrum Her(veum) concanonicum 
suum, nunc clericum venerabilis fratris nostri B(erneredi) Prenestini 
episcopi* facile deberet ad mandatum apostolicum integrare; sed 
ipse contra preceptum nostrum dimidiam prebendam, que fuit Con- 
stancii succentoris, cuidam puero, filio nobilis viri G. de Cheureuse, 

^ Hugoni. * Hugoni. * Matthaeo. * Simon. ^ Bemeredus 

usque ad a. 1179 abbas S. Crispini Suessionensis fuit. 



Alexandri m epistolae 320 187 

qni alibi habere maiores redditus perhibetur, pro suo dicitur arbi- llSOin. 
trio concessisse. In quo utique, si verum est, apostolicam sedem 
oflfendit, mandatum nostrum contempnens. Quia igitur sustinere 
nolumus sicut nec debemus, ut integratio ipsius H(ervei) ulterius 
diflferatur, cum per conversationem et litteraturam dignus etiam 
maiori beneficio reputetur, prescriptam donationem, quia presumpta 
est contra preceptum nostrum, auctoritate apostolica irritandam 
iubentes, episcopo memorato precipimus, ut, si res ita se habet, iam 
dictam dimidiam prebendam nomine ipsius H(ervei) dilectis fiKis 
nostris Rorico archidiacono et Guidoni nepoti decani, canonico Mel- 
densi, vel eorum alteri, dilatione contradictione et appellatione re- 
mota, concedat. Quocirca fi^aternitati tue per apostolica scripta 
mandamus atque precipimus, quatinus eundem episcopum ad man- 
datum nostrum implendum moneas attentius et iuducas. Ceterum 
si monitis tuis minime adquieverit, prefato archidiacono et G(ui- 
doni) nepoti decani vei eorum alteri prescriptam dimidiam ipsius 
Her(vei) nomine assignando, eum auctoritate nostra, sublato appel- 
lationis diffugio, non diflferas integrare, decano et capitulo ex parte 
nostraprecipiens, ut, quod auctoritate apostolica feceris, ratum habeant 
et, nullius contradictione vel appellatione obstante, observent. Nolu- 
mus autem, quod aliquarum Ktterarum obentu, si que sunt vel 
fuerint contrarie, harum tenore tacito, impetrate, prescripti man- 
dati executio diflferatur. 

320. AUimnder III Simonem &piscopum Mddensem graviter increpat, 
quod mandata apostolica contemnens vacantem succentoris praeben- 
dam, qua Hervei canonici dimidiam integrare debuisset, filio nohi- 
lis viri O. de Cheureuse donaverit; quam donationem irritam de- 
nuntiat. Praescriptam dimidiam nomine He^^vei dbsentis Borico et 
Guidoni vel eorum alteri assignari iubet. 

Reg. Alex. fragm. ep. 18, 1. 1. fol. 113**. 

Meldensi episcopo.^ Ex his, que de te in minori officio dice- 1180 in. 
bantur, credibile videbatur, quod, si ad maiora conscenderes, taliter 
te haberes, ut et aliis prestares virtutis exemplum et in extremo 
examine posses gloriam expectare. Vocatus autem ad episcopatum 
ita te, quod dolentes dicimus, geris, ut, que prius feceras, videan- 
tur jion de virtute, sed de simulatione potius processisse. In his 
sane, que per te ipsum libenter deberes efficere, durus existis et 

* Simoni. 



188 



Alexandbi ni epibtolae 321 



llSOin. gravis et, apoatolico mandato coiitempto , clericoa booestos et litte- 
ratos omittis, minus utiles eis et pueros anteponens. Pro dilecto 
siquidem filio nnstro Her{veo) canonico tuo, nunc clerico venerabilis 
fratris B{emeredi) Prenestini episcopi sepius fi^aternitati tue scripta 
direximus. nnllum tamen fructum est hactenus, unde miramHr et 
niovemur plurimum, assecutus. Post preceptum etenim nostrum^, 
in quo si bene meminimua iusseramus, ut eius prebendam de prima 
dimidia vel integra secunda, quam vacare coutiugeret, integrares, 
dimidiam vacautem Constantii succentoris ecctesie tue cuidam puero 
filio nobilis viri G. de Cheureuee, qui alibi habere maiores roddi- 
tu8 perbibetur, ut commodius mandatum nostrum poases eludere 
et prefati Her(vei) honestam peticionem protrahere, pro tuo dioeris 
arbitrio concessisse. Quoniani igitur tolerare in patientia non debe- 
mus, ut integratio prebende ipsius Her(vei) ulterius differatur, cum 
ad maiuB etiam beneficium optineudum scientia sua moribusque 
iuvetur et certum sit, emn predictum puerum in ordinationem ' aec- 
clesiae precessisse, per presentia tibi scripta mandamus et districte 
precipimuB, quatinus predictam dimidiam, dilatione contradictione 
et appellatione cesaante, nomine ipsius Her(vei} dilectis filiis nostris, 
Rorico archidiacono et 0{uidoni) nepoti decani, canonico aecclesiae 
tuae, vel eorum alteri conferas quantocius et assignes, ita quod ad 
instantiam nostram suum gaudeat beneficium integratum, et uoa 
conteraptua possimus, quem in ea pertubsae noscimur, oblivisci. 
Prefatam autem donationem, quia contra preceptum noatrum pre- 
sumpta est, duximus irritandam. Iniquum equidem videretur. ut 
in'' int«gratione precederet, qui in ordinatione secutus est, preaertim 
cum prior et indigere amplius et magia idoneus diuoscatur. Sane 
nolumus, quod aliquarum litterarum obtentu etc. usque preacripti 
mandati executio differatur." 



321. Alemnder III eapiiulum Meldense de suptrioribus ad- Tree-f.tisem et 
Jlielde^cm epietolis certitis reMit. I^oh^&et, ne jwem ante prae- 
bendam He/rvei irtiegralam in fratrum numemm rempiant. ^^ 

Reg. Ales. fragm. ep. 19, in cod. Coll.Trinitat. Cantsbrig. R. 9. 17. ^H 
s. XII. fol. 114. ^H 

M(icliaeli} decano et capitulo Meldeosi. Pro integratione pr&- 
bende dilecti filii nostri Her(vei) concanonici vestri, nunc clerici vene- 



• eic cod. " in add^i. 

' Cf. Bupra epp. 311 et 313. 



cf. e}ii8ti}liie prafeedeiilis Jiitci 



Alexandki m epistolae 321 189 

rabilis fratris nostri B(erneredi) Prenestini episcopi, iam pridem ve- 1180 in. 
nerabili fratri nostro, S(imoni) episcopo vestro scripta direximus 
credentes, eum ad mandatum apostolicum celeriter impleturum, quod 
tacentibus nobis per se ipsum efficere tenebatur. Eius est enim 
predictus Her(veu8) conversationis et scientie, sicut vos ipsi plenius . 
nostis, quod maiori etiam beneficio dignus esset. Ceterum prefa- 
tus episcopus mandatum nostrum contempnens et ipsius necessita- 
tem et probitatem dissimulans, ut preceptum nostrum commodius 
posset, quod non licet, eludere, alios ei preponere, quem solum 
precepimus in Meldensi ecclesia integrari, et in penam litteras no- 
stras, quas ad commodum indulsimus, retorquere, vacantem pre- 
bendam dimidiam Constantii succentoris cuidam puero, filio nobilis 
viri Gr. de Cheureuse, qui alibi habere maiores redditus perhibetur, 
contra prohibitionem nostram dicitur, unde miramur et movemur 
plurimum, concessisse. Quia igitur verecundum nobis est* admo- 
dum et molestum, ut prefatus H(erveu8), quem integrum beneficium 
habere volumus, tardius integretur, prefato episcopo districte preci- 
pimus, ut, non obstante concessione facta predicto puero, eidem 
H(erveo) prescriptam dimidiam conferat quantotius et assignet. 
Venerabili quoque fratri nostro episcopo Trecensi^ mandamus, ut 
si prefatus Meldensis requisitus mandatum apostolicum exequi re- 
cusaverit, ipsum nullius appellatione obstante auctoritate apostolica 
fretus non diflferat eflfectui mancipare. Quocirca universitati vestre 
per apostolica scripta mandamus atque precipimus, quatinus, quod 
idem Trecensis auctoritate nostra fecerit, firmiter observetis. Ad 
hec auctoritate apostolica inhibemus, ne, antequam prefati H(ervei) 
beneficium integretur, aliquarum litterarum obtentu, si que etc.**, 
quemquam recipiatis in fratrem vel integrari aliquem, quantum in 
vobis est, ullatenus permittatis. Tibi autem, fili decane, specialiter 
interdicimus, ne ante prescriptam integrationem quemquam de inte- 
gra vel dimidia temptes per te vel alium quomodolibet investire. 
Alioquin si quid contra hanc prohibitionem nostram fuerit a quo- 
quam presumptum, auctoritate apostolica decernimus non valere. 

va 
* In cod. sic est: Qnia igitur sustinere in patientia non debemus, ut ab episco- 

pis, qui tenentur alios ad observantiam decretorum nostrorum inducere, statuta sedis 

cat 
apostoHoe violentur) verecundum nobis est; vocem va-cat eadem manus superscripsit. 

^ Cf, 8upra ep. 319. 

^ Matthaeo. 



1 90 Alexandri m epistolae 322. 323 

322. Alexander III episcopo Trecensi mandat, moneat episcopu/m Meldoi- 
sem, ut vaeantium praebendaru^n unam Herveo canonico assignare 
aut dimidiam ems integrare ulterms non differat; qui nisi fecerit, 
ipse mandatum apostolicum exequMur, 

Reg. Alex. fragm. ep. 20, in cod. CoU. Trinitat. Cantabrig. R 9. 17. 

s. xn. fol. 114^. 

1180med. Trecensi episcopo.^ Non sine iniuria apostolice sedis et sue 
fame dispendio frater noster Meldensis episcopus^ dilectum filium 
nostrum H(erveum), canonicum suum, clericum venerabilis fratris 
nostri B(erneredi) Prenestini episcopi, hactenus integrare omisit, 
quem licet nobis tacentibus integrare debuerit, contra prohibitionem 
nostram dimidium facit usque hodie remanere, preferens illi pue- 
rum^, quem scientia et temporis ordinatione precedit. In quo mani- 
feste datur intelligi, quod in dispensatione sibi credita non eam 
tenet diligentiam, quam deberet. Quia igitur plures sicut accepi- 
mus prebende in iam dicta ecclesia vacant, nos attendentes, quod 
tempus prescripte integrationis advenit, fraternitati tue per aposto- 
lica scripta mandamus atque precipimus, quatinus prefatum episco- 
pum ex parte nostra commoneas, ut unam predictarum prebenda- 
rum prefato H(erveo) vel cui ipse mandaverit nomine ipsius assignet 
vel eius dimidiam non diflferat de una ipsarum dimidia integrare. 
Ceterum si idem commonitus acquiescere forte noluerit, tu manda- 
tum apostolicum, non obstante concessione vel donatione contra 
prohibitionem nostram cuiquam facta, auctoritate apostolica fretus, 
sublato appellationis obstaculo, exequaris, decano et capitulo ex 
parte nostra precipiens, ut, quod auctoritate apostolica feceris, ha- 
beant ratum et, nuUius contradictione vel appellatione impediante, 
observent. Sane nolumus, quod aliquarum litterarum obtentu, si 
que sunt vel fuerint, harum tenore tacito, impetrate, aut occasione 
nuntii iam dicti episcopi, qui apud nos moratur, mandati huius 
executio postponatur. 

323. Alexander III episcopo Meldensi iterum iterumqus mandat, ut Iler- 
veo canonico integram Hugonis de Oratm^io fiuper defuncti praehen- 
dam assignet vel dimidiam eiu^s tatidem integret; alioquin episco- 
pum Trecensem mandatmn suum impleturum esse, scrihit, 

Reg. Alex. fragm. ep. 21, 1. 1. fol. 115. 

llSOmed. Meldensi episcopo.^ Verecundum nobis est admodum et mole- 

^ Matthaeo. ^ Simon. ^ filium nobilis viri G. de Cheureuse, ^ide 

supra ep. 319 sq. * Simoni. 



Alexandri m epistolae 323 191 

etum et tue plurimum contrarium honestati, quod preceptum apo- llSOmed. 
stolicum super integratione dilecti filii nostri H(ervei), clerici vene- 
rabilis firatris nostri B(erneredi) Prenestini episcopi, sepius replica- 
catum surdis videris hactenus auribus pertransisse. Illud autem 
molestius reputamus, quod — unde verecundari deberes pariter et do- 
lere — diceris gloriari iactans te nullum beneficium ad litteras apo- 
stolicas cuiquam tradidisse, et de patientia nostra presumens asse- 
ris, de facili mandatum, quod pro iam dicto clerico dedimus, im- 
mutandum. Sed quis non erubescat presertim in pontificatus oflScio 
constitutus, de vitio inobedientie gloriari et prestare aliis ipsius 
presumptionis exemplum. Sane sicut recolimus, tibi post concilium 
dedimus in mandatis, ut nullam alicui prebendam conferres, donec 
suam H(erveo), nullis litteris obstantibus, contradictione et appella- 
tione postposita integrasses; sed licet due integre postea vacaverint 
et una dimidia, mandatum tamen apostolicum non implesti, sed 
dimidiam Constantii, succentoris ecclesie tue, cuidam puero^ contra 
prohibitionem apostolicam tribuisti, ipsum ei in prebende integra- 
tione preponens, cui noscitur ordinatione ac scientia preferendum. 
Quoniam igitur quanto amplius ad integrationem prebende sue 
scientia moribusque iuvatur, tanto minus sustinere volumus, ut pre- 
ceptum nostrum remaneat imperfectum, fratemitati tue per aposto- 
lica scripta mandamus et in obedientie* virtute precipimus, quati- 
nus prebendam, que fuit Hugonis de Oratorio, quem nuper viam 
accepimus universe carnis ingressum, eidem H(erveo) vel cui man- 
daverit nomine ipsius, contradictione et appellatione cessante, as- 
signes vel de ipsa eius dimidiam non diflferas integrare, sciturus, 
quod, si preceptum nostrum exequi forte nolueris, venerabili fratri 
nostro Trecensi episcopo^ dedimus in mandatis, ut de prebenda 
ipsius Hugonis iamdicti H(ervei) prebendam integrans dilectis filiis 
nostris R(orico)^ archidiacono et Guidoni canonico ecclesie tue vel 
cui mandaverit prebendam ipsam vel eius medietatem nomine ipsius 
assignet, nullis litteris obstantibus, si que sunt vel fuerint contra- 
rie, harum tenore tacito, impetrate. Nos autem concessionem seu 
donationem, si qua inde a te vel a capitulo contra prohibitionem 
nostram facta est, auctoritate apostolica irritam decernimus et 
inanem. 



* inobedientie cod. 

^ cf. supra ep. 319 sq. * Matthaeo. ® cf. supra ep. 320. 



192 Alexandri m epistolae 324 

324. Alemnder III capitulo Meldensi praecipit, moneat episcopum Mel- 
densem, ut Herveo canonico integram Hugonis de Oratorio nuper 
defuneti praebendam assignet vel dimidiam eiv^ tandem integret. 
De negotio Trecensi episcopo dato addit, 

Reg. Alex. fragm. ep. 22, in cod. Coll. Trinitat. Cantabrig. R. 9. 17. 

s. xn. fol. 115^ 

llSOmed. Dilectis filiis decanoi et capitulo Meldensi. Audientes a plu- 

ribus, quibus etiam in maioribus fides potest merito adhiberi, quod 
dilectus filius noster H(erveus) concanonicus vester, nunc clericus 
venerabilis fi^atris nostri B(erneredi) Prenestini episcopi, ad maius 
etiam beneficium optinendum quam sit integra prebenda Meldensis 
ecclesie idoneus habeatur, fi^atri nostro episcopo vestro^ sepius scri- 
psimus iniungentes, ut ipsius H(ervei) prebendam dimidiam inte- 
graret; sed ipse, quod non sine admiratione et commotione referi- 
mus, apostolicum mandatum postponens dimidiam Constantii suc- 
centoris cuidam puero^ contra prohibitionem nostram sicut accepi- 
mus assignavit, ut de litteris, quas dederamus ad commodum, penam 
portaret et audientes metuerent, contra eum in suis necessitatibus 
sedis apostolice patrocinium implorare. Quoniam igitur, cum pre- 
benda Hugonis de Oratorio vacet, sicut audimus, sustinere nolumus, 
ut dimidius remaneat ulterius, quem tociens precepimus integrari, 
universitati vestre per apostolica scripta mandamus atque precipi- 
mus, quatinus prefatum episcopum soUicitis monitis et exhortatio- 
nibus inducatis, ut ei prescriptam prebendam conferat vel de illa 
eius non differat dimidiam integrare. Ceterum si mandatum nostrum 
exequi forte noluerit, venerabili fi^atri nostro M(atthaeo) Trecensi epi- 
scopo dedimus in mandatis^, ut ipsum nullius appellatione obstante 
auctoritate fi^etus apostolica exequatur. Vos itaque, quod idem Tre- 
censis fecerit et auctoritate nostra iusserit, observandum suscipiatis 
humiliter et inviolabiliter observetis. Ad hec sicut per alias litte- 
ras ^ auctoritate presentium prohibemus, ne ante integrationem ipsius 
H(ervei) quemquam recipiatis in fratrem vel integrari aliquatenus 
permittatis. Tibi quoque, fili decane, specialiter interdicimus, ne 
aiite etc. ut supra.* Nolumus autem litteris presentibus derogari 
obtentu aliquarum si que etc^ 

* vide sup)'a in fine, ep, 321. ^ cf. epistolae S22 fiiiem. 

^ Michaeli. * Simoni. * filio nobilis viri G. de Cheureuse, vide supra 
ep. 319 sq. * vide ep. 322. ^ i. e. epistola 321, supra p. 189. 



Alexandri m epistolae 325. 326 193 

325. Alexander III comitissam Trecensem hortatur, ut ah iniuriis in L, 
clericum desistat ablataque ei reddat. 

Reg. Alex. fragm. ep. 50, 1. 1. fol. 124. 

Alexander episcopus servus servorum Dei dilecte in Christo 1180 
lilie nobili mulieri comitisse Trecensi^ salutem et apostolicam bene- lun. 17, 
dictionem. Magnitudinis tue literas ea, qua decuit, benignitate re- 
cepimus sicut eius, quam consideratione paterne devocionis et no- 
bilis viri comitis Henrici viri tui speciali caritate diligimus et vo- 
lumus, in quibus salva conscientia possumus, exaudire. Ceterum 
quantumcunque tue velimus nobilitati deferre, L. clerico, qui in- 
dignatione tua sine causa rationabili gravissimas se asserit iniurias 
pertulisse, deesse in iusticia non valemus, nec causam ab eis pos- 
sumus sine impedimento canonico revocare, quibus eam iam pridem 
commisimus terminandam. Non ergo minori aflfectioni deputes, 
quod tue non satisfacimus voluntati; sed divini amoris intuitu et 
proprie salutis obtentu ab ipsius clerici persecutione quiescas et 
restituas, que pravorum consilio mota iniuste fecisti auferri aut sub 
examine delegatorum iudicum, quod iusticia dictaverit, exequaris. 
Dat. Tusculani XV Kal. lulii. 



326. Alexander III (archiepiscopo Bisuntino eiusque suffraganeis) man- 
dat, ut quidquid db Herberto quAmdam intruso vel aliis schismati- 
ds contra fratres Cistercienses statutum sit, in irritum revocent, 
Bibl. nat. Paris. Coll. Moreau 870. fol. 145**. manu s. xvui. 

Alexander episcopus etc* Cura^ commissae nobis soUicitudinis 1180 
nos hortatur profectibus ecclesiarum regulariter intendere et, ne lun. 25. 
quid in earum praeiudicium fiat, attenta soUicitudine providere. 
Quocirca fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus atque 
praecipimus, quatinus, quidquid a dampnatae memoriae Herb(erto) 
quondam Bisuntino intruso vel ab aliis scismaticis contra fratres 
Cisterciensis ordinis vei alios catholicos viros statutum esse dino- 
scitur, in irritum appellatione proposita revocetis statuentes, ne ex 
hoc iustitia® eorum uUo possit tempore praepediri^; nos enim eum 

* Hic locus ita suppUndm videtur: servus servoruin Dei venerabilibus fratribus 
Bisuntino archiepiscopo eiusque suffraganeis salutem et apostolicam benedictionem. 
*» cum ood, ® iustitiam cod. ^ in cod. perpendiri cmi-ectum ex imperpendiri ; 

legendum vidaur praepediri vel impediri. 

^ Mariae, cf. supra ep. 308. 

LoEWKNFELDy Epist. Pont. Rom. 13 



194 Alexandri m epistolae 327 

1180 assensu charissimi in Christo filii nostri et illustrissimi Eomanorum 

lun. 25. imperatoris ^, archiepiscoporum et episcoporum, qui praesentes erant. 

omnes concessiones, donationes et quaslibet alias alienationes a 

scismaticis* de rebus ecclesiasticis factas irritas esse decemimus 

viribusque cavere. Datum Tusculani VII Kal. lulii. 



327. Alexander Ul episcopvm Meldensem ^vituperat, quod in Mattliaeum 
Trecensem, mandatum apostolicfum de integranda Hervei prasbenda 
executuMy Philippum regem Fran/corum instigaverit. Ut a talibus 
iniuriis desistat, hortatur, 

Reg. Alex. fragm. ep. 26, in cod. Coll. Trinitat. Cantabrig. R. 9. 17. 

s. xn. fol. 117. 

1180.^ Meldensi episcopo.^ Super inobedientia tua et contemptu mi- 

rari cogimur admodum et moveri, quia non solum preceptis apo- 
stolicis non obedis, sed adversus eos, qui obediunt, commoveris 
graviter et commovere principes non formidas. Que utique pre- 
sumptio quanta debeat severitate retundi, nuUus vel modicum dis- 
cretus ignorat. Accepimus autem, quod, cum venerabilis frater 
noster Trecensis episcopus^ in integratione dilecti filii nostri H(ervei) 
canonici tui preceptum fuisset apostolicum executus, adversus eum 
karissimum in Christo filium nostrum Philippum illustrem iuniorem 
Francorum regem^ irrationabiliter concitasti, asserens per ipsum 
episcopum puero prebendam auferri, cui te dedisse ad interventum 
regium proponebas. Quoniam igitur ad penam iam dicte presump- 
tionis, nisi destiteris, tanto fortius auctore Domino excitabimui*. 
quanto amplius nosceris meruisse, patientia apostolice sedis abutens. 
per presentia tibi scripta mandamus, quatinus prefatum regem vel 
alios principes seculares adversus iam dictum episcopum vel alios 
viros ecclesiasticos commovere omnino desistas, attentius provisu- 
rus, ne de indignatione tua prefatus Her(veus) ullum iuris sui dis- 
pendium patiatur, sed ita potius eum pro reverentia beati Petri 
et nostra et consideratione venerabilis fratris nostri Prenestini epi- 
scopi^ habeas commendatum, quod caritati tue multiplices propter 
hoc debeamus gratias agere et ipse tibi sicut patri deferre et ob- 
sequi fideliter teneatur. 

^ dsmaticis cod. 

^ Friderici. * Simoni. * Nota, Bemeredum Praenestinum, cuius suc- 
cessor menselanuarioa. 1181 inter bullarum testes apparet, adhuc in vivis fuisse. 
* Matthaeus. ^ qui die 1 Nov. 1179 diademate regio omatus est. ^ Bemeredi. 



Alexandri m epistolae 328. 329 195 

328« Alexander III Bertiemi archiepiscopo significat, Siyrmiem Meldensem 
in Matthaeum Trecensem et Herveiim canonicum, cuius praebenda 
ab eo integrata sit, Philippum Francm^u/m regem instigasse; qu^m 
ut ab indignatione adversus illos revocet, mundat, 

Eeg. Alex. fragm. ep. 27, 1. 1. fol. 117^. 

Remensi archiepiscopo ^, sancte Sabine cardinali, apostolice 1180. 
sedis legato. Cum frater noster Meldensis episcopus^ litteras, quas 
pro dilecto filio nostro H(erveo) Meldensi canonico, clerico venera- 
bilis fratris nostri Prenestini episcopi^, integrando sepius misera- 
mus, surdis auribus transivisset, videntes nos nichil proficere, quan- 
tumcunque cogentes litteras mitteremus, tandem venerabili fratri 
nostro Trecensi episcopo* dedimus in mandatis, ut beneficium pre- 
fati H(ervei) de dimidia, que fuerat Constantii succentoris, dilatione 
et appellatione remota* integraret. Cumque mandatum apostolicum 
vellet executioni mandare, prefatus Meldensis contra eum karissi- 
mum in Christo filium nostrum Philippum illustrem iuniorem Fran- 
corum regem iniqua suggestione commovit ^asserens, quod puero 
prebendam auferret, cui fuerat ad regium interventum donata. 
Potuisset autem de duabus, que vacabant preter illam, regie satis- 
facere voluntati, sed estimavit sic mandatum apostolicum commo- 
dius eludendum. Quia igitur non sunt primitie iste de regiis ope- 
ribus offerende, cum viros ecclesiasticos ob reverentiam eius, cuius 
ministeria tractant, honorare debeat propensius et amare, fratemi- 
tati tue per apostolica scripta mandamus, quatinus prefatum regem 
moneas attentius et inducas, ut indignationem, si quam adversus 
prefatum Trecensem vel H(erveum), qui non est dignus cesaris ira, 
concepit, benigne pro reverentia beati Petri et nostra remittat. Sic 
autem partes tuas sollicite interponas, quod studium tuum clareat 
in effectu et nos in te rectitudinis zelum possimus multipliciter com- 
mendare. 



329. Alexander III episcopo Trecensi gratias agit, quod Hetrei canonici 
pra^endam, episcopo Meldensi hoc faccD^e differente, integraverit. 

* di et ap. cod.; remota ipse addidi. 

« 

* Willehno. ^ Siinon. ^ Berneredi. * Matthaeo, cf. supra ep. 322. 

13* 



196 Alexandri m epistolae 329 

Mandat, curet, ut Hervem in possessionem p^aebendae corporalem 
indvmtur neque duorum annorum redditibus defravMur, 

Reg. Alex. fragm. ep. 23, in cod. CoU. Trinitat. Cantabrig. R. 9. 17. 

s. xn. fol. 116. 

1180 Trecensi episcopo^ et dilecto filio abbati^ sancti Victoris Pa- 

postlul. risiensi.* Cum pro integranda prebenda dilecti filii nostri H(ervei) 
Meldensis canonici, clerici quondam bone memorie B(emeredi) Pre- 
nestini episcopi, episcopo suo* sepius scripsissemus, quia mandatum 
nostrum noluit effectui mancipare, predictam integrationem tibi, 
frater episcope, commisimus adimplendam. Tu vero, quod gratum 
nobis admodum et acceptum existit, constanter mandatum aposto- 
licum executus^ prebendam eius de dimidia, que ftierat Constantii 
succentoris integrasti et nomine ipsius dilectos filios nostros R(ori- 
cum)5 archidiaconum et G(uidonem)5 canonicum Meldensis ecclesie 
investisti, sicut ad audientiam nostram iam pridem te significante 
pervenit. Unde quoniam incertus existit, an procuratores sui per 
dilectum filium nostrum M(ichaelem) decanum Meldensem fuerint 
in possessionem inducti, nos attendentes, non esse conveniens vel 
honestum, ut remissi circa provisionem eius quomodolibet videamur, 
cui fortius propter devotum obsequium, quod prefato Prenestino us- 
que in obitus sui diem fideliter et prudenter impendit, adesse de- 
bemus, discretioni vestre per apostolica scripta mandamus atque 
precipimus, quatenus prefato decano auctoritate nostra firmiter in- 
iungatis, ut eum in possessionem corporalem prescripte dimidie, 
dilatione et appellatione cessante, inducat. Si vero decanus man- 
dato vestro, immo nostro, parere, quod non credimus, forte distu- 
lerit, vos ipsum, contradictione et appellatione postposita, nullis 
litteris obstantibus, impleatis. Nolumus autem, ut pro eo, quod 
canonici Cagienses^ de consuetudine habent, fructus prebendarum 

Meldensium vacantium primo anno° , predictus H(erveus) fructu 

prescripte dimidie biennio defraudetur, quia non est dicenda vacasse, 
cum ei nobis mandantibus est ablata, cui fuerat contra prohibitio- 
nem apostolicam assignata. Ceterum si ambo etc^ 



* Parisien c. ^ exequtus c. ^ percipere mU sibi vindicare aut tdU verbum 
excidisse hoc loco patet. ^ cf. epp. 375. 387 in fine. 

* Matthaeo. ^ Guarino. ^ propter Berneredum Praenestinum, qui di- 
citur „bonae memoriae episcopus'*. * Simoni. ^ Vide supra ep. 323. 
^ Cagia seu Chagia seu S. Maria in Cavea, abbatia ord. S. Aug. dioec. Meldensis. 



Alexaxdri m epistolae 330. 331 197 

330. Alemnder III Herveo canonieo Meldensi praebendam ah episcopo 

Trecensi integratam confirmut ac privilegia quaedmn asserit, 

Reg. Alex. firagm. ep. 24, 1. 1. fol. 116*». 

Herveo Meldensi canonico. Sacrosancta etc. usque communi- H^^ 
mus.* Specialiter autem prebendam, quam habes in Meldensi ec- P®''^^!^!- 
clesia de dimidia, que fuit Constantii succentoris, per venerabilem 
fratrem nostrum Matheum Trecensem episcopum de mandato apo- 
stolico integratam devotioni tue etc; statuentes, ut sine manifesta 
et rationabili causa nuUus in personam tuam sententiam excommu- 
nicationis vel suspensionis promulget. Preterea si te in aliquo gra- 
vari presenseris, libere tibi liceat sedem apostolicam appellare. Nulli 
ergo omnino hominum fas sit etc. 



331. Alexander III capitulo Mddensi Herveum canonicum commendat, 
cuius praebendam nuper a Matthaeo episcopo Trecensi integratam 
esse nuntiat. 

Reg. Alex. fragm. ep. 25, 1. 1. fol. 116'». 

Decano et capitulo Meldensis aecclesiae. Quanto sincerius di- 1180 
lectum filium nostrum H(erveum) concanonicum vestrum consideratione V^^^ M- 
venerabilis fratris nostri B(emeredi) Prenestini episcopi, cui honeste 
satis noscitur deservire, et sue probitatis intuitu diligimus, tanto 
Ubentius commodis eius intendimus et gratius reputabimus, quod 
ei fuerit precum nostrarum obtentu coUatum. Inde est, quod eum 
universitati vestre soUicite commendantes per apostolica scripta ro- 
gamus attentius et monemus^, quatinus pro reverentia beati Petri 
et nostra et consideratione sui ipsius erga ipsum vos taliter habea- 
tis, quod nostram sibi commendationem sentiat fructuosam et nos 
vestram devotionem experti vestris commodis et profectibus liben- 
tius et efficacius intendamus. Prohibemus autem, ne diminutionem 
aliquam prebende sue vel dimidie, quam prius habebat, aut eius, 
quam nuper de apostolico mandato per venerabilem fratrem nostrum 
Matheum Trecensem episcopum obtinuit, sustinere contra antiquam 
et rationabilem consuetudinem aecclesiae permittatis. Sane nolu- 
mus, ut pro eo quod canonici Cagienses etc® Ad*^ hec, fili decane, 
presentium tibi auctoritate iniungimus, ut prefatum H(erveum) de 

* Integra huiusmodi foi^mula exstat in ep, 286. ^ an mandamus? in cod. enim 
sie est: p. a. s. ro. at. et m. q. ° cf. ep. 329. ^ IMtera A p&r eiTorem a 7-ubi-i- 

catore rubro colore picta est, qaia epistolam novam ibi incipere put-abat. 



198 Alexandri m epistolae 332. 333 

1180 sepedicta dimidia succentoris, sicut ad tuum spectat officium, con- 
postlul. tradictione et appellatione remota non differas investire. 



332. AUmnder III sorores lotremes rogat, ut Oiloni clerico praebendajn 
in ecclesia sua assignent, 

Eeg. Alex. fragm. ep. 28, in cod. CoU. Trinitat. Cantabrig. R. 9. 17. 

s. xn. fol. 117^ 

1180. Abbatisse^ et conventui lotrensis monasterii. De provisione 

illorum, qui litteratura sunt et honestis moribus prediti, tanto no- 
bis est attentius cogitandum, quanto de maiori possemus negligentia 
reprehendi, si eos clausis oculis transiremus, quos benigniori debe- 
mus oculo intueri. Inde est, quod dilectum filium nostrum Gilonem 
clericum litteratum, ut accepimus, et honestis moribus preditum 
universitati vestre sollicite commendantes per apostolica scripta 
rogamus affectuosius et mandamus, quatenus ei pro reverentia pre- 
cum et mandati nostri et sue probitatis intuitu prebendam in ec- 
clesia vestra misericorditer conferatis, itaque ad interventum no- 
strum stipendiis se gaudeat milicie clericalis ascriptum et nos uni- 
versitatem vestram merito possimus de obedientia commendare. 
Pro certo quidem noveritis, quod sicut gratum reputabimus et ac- 
ceptum, si preces apostolicas reverenter fueritis, ut credimus, exe- 
cuti, ita molestum nobis existet, si ad id necessarium fuerit vos 
compelli, quod prompta debetis efficere voluntate. 



333. Alexander III archiepiscopum et canonicos Turonenses rogat, tit 
magistro TJieobaldo domum quundam vacantem concedant, 
Reg. Alex. fragm. ep. 29, 1. 1. fol. 118. 

1180. Archiepiscopo 2, apostolice sedis legato, et dilectis filiis capi- 

tulo Turonensis ecclesie. Cum dilectus filius noster magister Teo- 
baldus concanonicus vester domum sicut audivimus non habeat, in 
quam se possit recipere, necessitati eius in hac parte tanto solli- 
citius volumus providere, quanto indecentius reputamus, quod vir 
tante probitatis et nominis et qui est ecclesie vestre usque adeo 
necessarius, videtur mansione carere. Inde est, quod discretionem 
vestram rogamus, monemus atque mandamus*, quatenus memorato 

* Sic supplevi codicis d. v. ro. mo. atque ma. 
Ascelinae. * Bartholomaeo. 



Alexandri m epistolae 334 199 

T(eobaldo) domum, si qua in claustro ecclesie vestre nunc vacat 1180. 
vel cum primo vacaverit, pro reverentia beati Petri et nostra et 
sue litterature ac probitatis intuitu, sicut de vobis confidimus, con- 
cedatis et liberaliter assignetis et ita preces et mandatum nostrum 
super boc efficaciter admittatis, quod nos providentiam et devotio- 
nem vestram non inmerito commendare possimus et multiplici gra- 
tiarum prosequi actione, quia gratum nobis erit admodum et ac- 
ceptum, si mancipatum fuerit effectui, quod mandamus, sicut per 
vos auctore Deo facile credimus effectui mancipandum. 



334. Alexander III canonicos Turonenses iam saepkts admanitos, ut 

magistro Theobaldo domum quandam conferant, mandatum aposto- 

licum adhuc contempsisse miratur; quod ut exequantur, districtius 

adhortatur. 

Reg. Alex. fragm. ep. 30, 1. 1. fol. 118^. 

Decano^ et capitulo Turonensi. Attendentes merita dilecti filii 1180? 
nostri magistri The(obaldi) concanonici vestri, propter que sine in- 
terventu nostro deberet a vobis propensius honorari, miramur plu- 
rimum et turbamur, quod, cum a nobis sepius acceperitis in manda- 
tis, ut ei domum, si qua vacaret vel cum primo vacare contingeret, 
conferretis, mandatum exequi apostolicum neglexistis. Sperabamus 
autem, quod, si rem grandem diceremus, facere deberetis; hec contra 
spem priorem cogimur estimare, dum in eo mandatum nostrum 
negligitur, quod sine mandato libenter deberet ac celeriter adim- 
pleri. Quia igitur in executione precum nostrarum, necdum precepti, 
non decet vos remissos existere, ne in mensura, qua* mensi fueri- 
tis, remetiatur et vobis^, cum a sede apostolica duxeritis aliquid 
postulandum, universitatem vestram per presentia scripta monemus, 
mandamus et^ districte praecipimus, quatinus domum quondam Tre- 
censis episcopi, quam vacare accepimus cum orto adiacenti prefato 
The(obaldo) pro reverentia precepti nostri et consideratione sui 
ipsius, cuius sponte debetis commodis providere, contradictione, di- 
latione et appellatione postposita, conferatis, provisuri attentius, ut 
ita mandatum apostolicum benignius exequamini, quod littere nostre 
vel nunc debitum sortiantur effectum et nos contemptus priorum 
obliti preces vestras propter hoc non debeamus difficilius exaudire. 
Quia vero duritiam quorundam in propria vexatione expertus pre- 

• qua bis in cod, ^ et addidi. 

^ Hugoni, germano Bartholomaei archiepiscopi. ^ Lucas 6, 38. 



200 Alexandri m epistolae 335. 336 

1180? cepti nostri efficatiam et sue peticionis eventum in scolis expectare 
potius quam reverti ad presens proposuit, auctoritate apostolica in- 
hibemus, ne fructibus prebende sue interim aliquatenus defraude- 
tur, litteris nostris non obstantibus, si que contra harum tenorem 
malignitate quorumlibet apparuerint impetrate. 



335. Alexander III (a canonids Turonemibus ?) jpra^endam per hiermiuni 
rogat pro magistro Theobaldo, qui, ut in scholis theologiae docendae 
causa remaneret, ultra facultates pecuniam mutuari ddmerit, 

Eeg. Alex. fragm. ep. 31, in cod. CoU. Trinitat. Cantabrig. E. 9. 17. 

s. xn. fol. 118^. 

1180? lustis peticionibus grato nos convenit favore concurrere et eas 

tanto benignius, quanto honestius porriguntur, effectui mancipare. 
Dilectus autem filius noster magister The(obaldus) supplici relatione 
suum nobis exposuit commorandi in scolis desiderium illius scientie 
gratia potissimum, que ecclesie Dei non minus necessaria quam 
utilis existit, adiciens se ad hoc pene ultra vires facultatis sue cer- 
tam pecunie summam mutuo accepisse. Inde est, quod universita- 
tem vestram affectuose rogantes monemus, quatenus eidem tam- 
quam fratri et canonico vestro, presertim de quo in Domino spes 
uberioris scientie presumitur in scolis, prebendam per biennium 
dumtaxat pro reverentia Komane ecclesie et precum nostrarum con- 
sideratione concedatis; ita ut et ipse vobis devotior existere tenea- 
tur et nos exinde tam* vestris quam ecclesie vestre^ utilitatibus 
promptius et sollicitius° aspirare debeamus. 



336. Alexander III archiepiscopum Eboracensem hortatur, ut fratres O-ise- 
burnenses redditibus ecclesiae Burnensis ea, qua adhuc consueve- 
rint, libertate frui sijiat 

Eeg. Alex. fragm. ep. 33, 1. 1. fol. 120. 

1180? Eboracensi archiepiscopo ^, apostolice sedis legato. Significan- 

tibus nobis dilectis filiis nostris priore et fratribus de Gisebunie** 
auribus nostris insonuit, quod cum temporibus bone memorie T(ur- 
stani), Henr(ici), W(illelmi) antecessorum tuorum et tui ipsius usque 

* in cod. taDquam, cui stipersei^iptiim est vestris. ^ nre cod. *^ sollicius <•. 

^ Giseburn c. 

^ Eogero. 



Alexandri m epistolae 337 201 

ad inodema tempora beneficia ecclesie de Bume* soliti fiierint cum 1180? 
integritate percipere, de mandato nostro personam tibi ad eam, ut 
yidebatur, idoneam presentamnt, XV marcamm pensionem eidem 
in annuis redditibus assignantes; quam sicut assemnt ad eorum 
presentationem benigne, sicut visum est, recepisti, sed illis ignoran- 
tibus coram familiaribus tuis in tota ecclesia pro tue voluntatis ar- 
bitrio statuisti, in quo idem prior et fratres gravem domui sue 
iacturam conqueruntur inferri. Quoniam igitur non decet te viros 
religiosos in suo iure gravare, quos ex debito pastoralis officii et 
legatione apostolice sedis, qua fungeris, in sua teneris iusticia con- 
fovere, fratemitati tue per apostolica scripta mandamus, quatinus 
fructus prescripte ecclesie et aliarum ecclesiamm suamm permittas 
memoratos fratres in ea libertate percipere, in qua temporibus pre- 
decessorum tuorum et tui ipsius usque ad moderna tempora et 
presentationem eiusdem persone habuisse noscuntur. Ad hec cari- 
tatem tuam rogamus attentius et hortamur, ut memoratam domum 
divini amoris intuitu et nostramm precum obtentu habeas specia- 
Hter commendatam et, a gravamine predictomm fratrum desistens, 
motum, si quem in eos conceperas, post iram misericordie recor- 
datus indulgeas, ita quod a Deo premium indeficiens et a nobis 
competentes valeas gratias expectare atque nos in tuis peticionibus 
admittendis faciliores debeas in subsequentibus invenire. 

337« Alexander UI fratres Gisebiirnemes excommunicari vel eonim eccle- 
siam interdid vetat; cet. 

Reg. Alex. fragm. ep. 34, 1. 1. fol. 120*». 

Priori et fratribus de Gisebume.^ lustis postulacionibus reli- 1180? 
giosomm viromm assensum nos convenit facilem indulgere, ut tanto 
citius eomm preces optatum° sortiantur effectum, quanto per eos 
Domino gracius obsequium exhibetur. Hac itaque ratione inducti 
et vestris iustis postulationibus inclinati auctoritate apostolica pro- 
hibemus, ut nulli omnino liceat in vos vel ecclesiam vestram abs- 
que manifesta et rationabili causa excommunicationis vel interdicti 
sententiam promulgare. Ad hec auctoritate vobis apostolica indul- 
gemus, ut in causis ecclesie vestre fratres eiusdem domus, si cano- 
nica eis non obviaverint instituta, ad testimonium sine contradictione 
qualibet admittantur. NuUi ergo omnino hominum liceat hanc pa- 
ginam nostre prohibitionis et constitutionis infringere, etc. 

* Burn c, *» Giseburfi c. ^ obtatum c. 



202 Alexandri m epistolae 338. 339 

338. Alexander lU magistro Oddoni Bituricensi Gancellariam asserit pro- 
hihetquCy ne quis in villa Bituricensi doctoris officium audeat eocer- 
cere, nisi prius ab ipso licentiam expetierit, 

Bibl. nat. Paris. Chartul. Bituric. s. xm. ms. lat. nouv. acqu. 1274. 

fol. 17. 

1159-81. Alexander etc* dilecto filio magistro Od(oni) cancellario Bitu- 

ricensi salutem etc* lustis petentium desideriis dignum est nos 
facilem praebere consensum et vota, quae a rationis tramite non 
discordant, effectu prosequente complere. Eapropter, dilecte in Do- 
mino fili, tuis iustis postulationibus grato concurrentes assensu can- 
cellariam Bituricensem, sicut eam iuste et pacifice possides, in ea 
libertate, in qua ipsam antecessores tui habuisse noscuntur, devo- 
tioni tue auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti 
patrocinio communimus. Ad hec auctoritate praesentium inhibemus, 
ne quis doctoris officium in villa Bituricensi, nisi a te prius licentia 
fuerit expetita, qualibet levitate audeat exercere, ita tamen ut ab 
his, qui docere vel legere voluerint, nullum omnino precium exiga- 
tur. Hoc quidem modo volumus provideri, ut nec idoneis lieentia 
denegetur nec indoctis et incompositis fas sit ad docendos alios 
aspirare. NuUi ergo omnino hominum Uceat etc^ 



339. Aleocander III prohibet, ne scholae Bituricenses voidantur neve quis 
sine licentia Odonis archischoli in urbe vel suburbiis ^legere'^ audeat. 

Bibl. nat. Paris. Chartul. Bituric. s. xm. ms. lat. nouv. acqu. 1274. 

fol. 18. 

1159—81. Alexander etc® Odoni archiscolo^ Bituricensi. Si quando po- 

stulatur a nobis, quod rationi conveniat et consonet honestati, pe- 
tentium desideriis clementius nos convenit condescendere et eorum 
vota effectu prosequente complere. Tuis itaque petitionibus an- 
nuentes et prosequentes officii nostri debitum, auctoritate aposto- 
lica prohibemus, ne tu vel quilibet alius scolas Bituricenses audeat 
vendere nec alicui liceat sine licentia tua vel successorum tuorum, 
dummodo scole non vendantur, in urbe vel suburbiis legere, nisi 
forte aliquis canonicomm alicuius ecclesiae Bituricensis concanonicis 
suis aut clericis de choro ipsius ecclesiae tantum legere voluerit. 
Nulli ergo hominum liceat, hanc paginam etc** 

* sic cod. ^ sic cod.; cetera desunt, *^ sic cod. ^ archicole c. 



Alexandri m epistolae 340. 341 203 

» 

340. Alexander III tramoGtionem a lohanne Oumin inter fratres Lirenses 
et canonicos Wibemenses factam confirniat, 

Bibl. nat. Paris. Coll. Baluze 63 fol. 3, manu Baluzii. 

Alexander episcopus servus servorum Dei dilectis filiis abbati 1159—81 
et firatribus Lirensis monasterii salutem et apostolicam benedictio- 
nem. Ea, quae nostri auctoritate mandati iudicio vel concordia 
finiuntur et pro bono pacis et concordiae rationabiliter statuuntur, 
firma debent et inconvulsa consistere et, ne in irritum deducantur, 
ea convenit auctoritate apostolica communiri. Eapropter, dilecti in 
Domino filii, petitioni vestrae annuentes, transactionem inter vos et 
ecclesiam de Wibema super decimis de Sapewic et de Hingest ini- 
tam, sicut de conniventia clericorum eiusdem ecclesiae mediante 
lohanne Cumini, ipsius ecclesiae persona, facta est, devotioni vestrae 
auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti patrocinio 
communimus. Statuentes ut nulli omnino hominum etc* 



341. Aleocander III fratres Bellae-vallis dedmas solvere non teneri vult, 
nisi litterae a sede apostolica impetratae mentionem ordinis Oister' 
densis fadant, 

Bibl. nat. Paris. Coll. Moreau 870 fol. 146^. manu s. xvni. 

Alexander episcopus etc^ Cum ordinem Cisterciensem pro- 1171-81 
fessi eo privilegio quo fratres alii gaudeatis inter vos et, clericos Mai25. 
seculares praepositosque quosdam regulares super decimis quoque 
suborta tacitaque litis Cisterciensis ordinis° contra vos velut mona- 
chos alterius ordinis litteras a sede apostolica impetrantes domos 
vestras litigiis, sicut significantibus vobis accepimus, et expensis dif- 
ficilibus inquietant; volentes igitur sollicite providere, ne contra te- 
norem privilegiorum nostrorum possitis qualibet temeritate vexari, 
auctoritate vobis apostolica indulgemus, ut si contra vos super de- 
cimis vel aliis, quae ordini vestro apostolica sedes indulsit, non facta 
mentione Cisterciensis ordinis litterae fuerint a sede apostolica im- 
petratae, eis minime teneamini respondere. Datum Tusculani Viii 
Kal. lunii. 

* sic desinit in cod, ^ Supplendum videtur: servus servorum Dei dilectis £lliis 
abbati et fratribus monasterii Bellae-vaJlis salutem et apost. benedictionem. ^ Ini- 

tmm ^istolae mirum in modum coiTuptum est. 

^ Qui anno 1182 archiepiscopus Dublinensis factus est. 



204 Alexandm m epistolae 342. 343 

342. Alexander III fratribm quibmdam interdidt, ne iifjxta grangias 
monasterii Bellae-vallis grangias vel mansioms ita e vidno Gon- 
struant, ut fratrum rdigio turbari possit 
Bibl. nat. Paris. CoU. Moreau 870. fol. 146^, manu s. xvni. 

1171-81 Alexander episcopus etc* Quanto dilecti filii nostri abbas et 

Mai31. fratres Bellevallis altius divinis sunt obsequiis mancipati, tanto stu- 
diosius ab ipsorum debetis iniuriis et molestiis abstinere. Repre- 
hensibile* quidem vobis est, qui religionem estis Domino inspirante 
professi, religiosos alios infestare, quos debetis sicut fratres Christi 
visceribus amplexari. Accepimus autem, quod infra dimidiam leu- 
gam a grangiis eorum grangias construxistis, de quibus eis grava- 
mina inferuntur et inter vos et ipsos frequentes lites emergunt. 
Quia igitur illius evangelii memores debetis semper existere, quod 
tibi non vis aliis ne feceris^, ut factores sitis verbi et non auditores 
tantum, ne viro consideranti vultum nativitatis suae in speculo 
comparemini, universitati vestrae auctoritate apostolica prohibemus, 
ne ita e vicino grangiis eorum grangias vel mansiones alias, qui- 
bus^ ipsorum religio turbari valeat, ulterius construatis, scientes*' 
quod, si prohibitioni nostrae praesumpseritis^, quod non credimus, 
contravenire, praedictorum fratrum gravamen incorrectum® auctore 
Domino minime relinquemus.^ Datum Tusculani 11 Kal. lunii. 



343. Alexander III archiepiscopis et episcopis, in quorum dioecesibiis 
Maiu^-monasterium ecclesias possideat, praecipit, ut personas a fra- 
tribu^ praesentatas in eorum ecdesiis instituere non differant, 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 12879. fol. 150^. Descripsit Martene 

ex autographo. 

1171—81 Alexander episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratri- 

lun. 3. bus, in quorum dioecesibus Maioris monasterii fratres ecclesias ha- 
bere noscuntur, salutem et apostolicam benedictionem. Si profes- 
sionem officii vestri et locum, cuius ministerium geritis, attendatis, 
ab his propensius abstinere debetis, quibus Deum offendere et ho- 
nestati vestrae videmini derogare. Significantibus namque dilectis 
filiis nostris abbate^ et fratribus Maioris monasterii ad audientiam 
apostolatus nostri pervenit, quod, cum ecclesias ipsorum vacare con- 

* reprehensibilis c. ** unius c. ^ scitis c. ^ praesumpsitis c. * cor- 
rectum c. ^ relinquimus c. 

^ lacob. 22, 55. ' Hervaeo. 



Alexandri m epistolae 344 205 

tingit, personas, quas iidem fratres ad easdem vobis praesentant, 1171—81 
causam nullam rationabilem opponentes, retardatis admittere, ut I^- ^- 
ipsarum proventus in usus proprios convertatis. Unde quoniam, si 
verum est quod asseritur, vobis expedit huiusmodi lucrum refugere, 
quod de radice videtur avaritiae provenire, universitatem vestram 
per apostolica scripta monemus attentius et mandamus, quatenus 
personas, quas praenominati fratres ad praelibatas ecclesias prae- 
sentaverint, nisi aliquid in eis fuerit, quod canonicae obviet hone- 
stati*, recipere nuUatenus omittatis. Quod si forte malitiose distu- 
leritis, volumus et mandamus, ut proventus earundem, salvis neces- 

sariis expensis, a personis ^ fratrum consilio positis instituen- 

dorum presbyterorum usibus reserventur. Datum Tusculani III 
Nonas lunii. 

344. Aleocander lU Senomnsi archiepiscopo inandai, curet, ut archidior- 
cono Meldensi de illatis miuriis iustieia exhibeatur, cet, 

Reg. Alex. fragm. ep. 65, in cod. CoU. Trinitat. Cantabrig. E. 9. 17. 

s. xn. fol. 128^. 

Senonensi archiepiscopo.^ Quoniam dilectus filius noster R. 1178-81. 
Meldensis archidiaconus adversus venerabilem fratrem nostrum Mel- 
densem episcopum^, cantorem, fratrem eius Teobaldum, militem de 
Crispeio, multas querelas proponit, de quibus sibi a nobis petiit 
iusticiam exiberi, nos eidem archidiacono nolentes in suo iure 
deesse, fraternitati tue per apostolica scripta mandamus atque pre- 
cipimus, quatenus prefatas personas memorato archidiacono illata 
dampna resarcire et de illatis iniuriis congrue satisfacere vel coram 
te iusticiam exibere dilatione et appellatione cessante compellas. 
Eos autem, quos tibi idem archidiaconus nominaverit, moneas pro- 
pensius et inducas, ut amore iusticie coram te perhibeant testimo- 
nimu veritati. Si autem pro favore vel amore veritatem dicere 
noluerint, ipsos ad eam proferendam moneas et auctoritate nostra, 
appeUatione remota, districte compellas. Ad hec ex assertione ipsius 
archidiaconi accepimus, quod memoratus episcopus sepe fatum mi- 
litem ab excommunicatione et terram suam interdicto post appella- 
tionem ad nos factam absolvit. Quia vero rei veritas nobis non 
constat et officio nostro convenit, ea, que inordinate fiunt, provida 
maturitate corrigere, nihilominus tibi ptesentium auctoritate iniun- 

* honestatis c, ** lacuna trium vel quatuor vefboinim. 

^ Guidoni. ^ Simonem. 



206 



Alexakdri m epistoi^e 345 



1178—81. gimiis, nt rei veritate plenius inquisita, si ita esse inveneriB, et 
memoratum militem in aententiam reducas priorem et predictum 
episcopum pro tauto excessu punias et castiges et nobis rei-signi- 
fices veritatem, ut nos ipsum, prout dignum fuerit, punire possimns. 



345. Alamnder III Turonmsi arckwpisoopo et Cenwtiaiienm episoopo aoribit, 
SBse litteraa, conlra G. moffistrvm a laico qmdam falsa suggeaHone 
impdratas, irritas dmuiniiare. — Mandat, ul sertie,rtiiam ab ^a^ 
latam firmiler observari faiiani.. ^_ 

Eeg. Alex, fragm. ep. 66. 67, in cod. CoU. Trinitat. Cantabrig. R. ^| 



9. 17. 



fol. laS". 



Turonensi archjepiscopo ^, apostolice sedis legato, et Cenoman- 
iiensiepiscopo." Significatum est nobis, quod, cum magister Gr. aen- 
tentiam a vobis de mandato nostro latam auctoritate peteret apo- 
stolica confirmari, quidam laicus se nuntium partis adverse propo- 
nens confirmationem ipsam studnit impedire. Cum autem dilecti 
filii nosti-i M(athaeua) titnli sancti Marcelli presbyter et G(ratiaiius) 
sanctomm Cosme et Damiani diaconus cardinales de mandato nostro 
utramque partem audissent, prefatus laicus, presente et ignorante 
magistro G., super eodem negotio falsa suggestione litteras impe- 
travit, cum quibus, adversario suo apud nos remanente, dicitnr ad 
propria remeasse. Quia igitur nulli debet ex fi^aude aua utilitas 
provenire, fi^atemitati veatre per apostolica scripta mandamus, qua- 
tinus, si vobis vel aliis litteras noatras nisi communiter impetratas 
predictus laicus aut alius pre adversa parte super eodem negotio 
presentaverit, auctoritate apostolica decernatis effectu carere nec 
per illas partem ..." patiamiui aliquatenua fatigari. 

Quia*" ea volnmns inconcusaa manere, que de nostra commifi- 
sione concordia vel iudicio terminantur. fratemitati vestre per apo- 
stolica scripta mandamus", quatinus sententiam, quam'', aicut ratio- 
nabiliter lata est, ratam et firmam habemus, faciatis firmiter obser- 
vari. Si enim acta itemm agerentur, imnquam esset litium finis. 
sed inter fideles Christi assidue contentiones extinguerent caritatem. 



* tigla. hor ioco posUa t 



' Bftrtliolomaeo. 



dUis litierii dt 
mandaiiiiia luliliili. 



mtarpreUtnda vidttvr aAveHBm Trl 

eailtm rc ad totdan prnelaio* drtti- 

^ quBia addidL 



Alexandri m epistolae 346. 347. 348 207 

346. Alexanderlll Cenomanensi episcopo negotium dat, moneat Mattliaeum 

de BelveiVy ut Mariae, quondam uxori lolmnnis Bargofa, debitam 

. peouniam eocsolvat, 

Reg. Alex. fragm. ep. 68, 1. 1. fol. 129. 

Cenomannensi episcopo.^ Querela Andree de Viano et Marie 1178—81. 
uxoris eius ad nos transmissa pervenit, quod Matheus de Belveir 
quadraginta libras de elemosina lohannis Borgon, viri quondam pre- 
dicte Marie, contra iusticiam detinet, cum ad earum solutionem 
interpositione fidei teneatur. Unde quoniam periculosum est, cui- 
■quam fidem mentiri, fratemitati tue per apostolica scripta manda- 
mus, quatinus, si res ita se habet, prefatum M(atheum) et fide- 
iussores ipsius ad solvendam pecuniam pretaxatam non differas distric- 
tius commonere. Ceterum si monitis tuis acquiescere forte nolue- 
rint, eos sublato appellationis obstaculo ecclesiastica censura per- 
cellas, quam usque ad satisfactionem congruam facias inviolabiliter 
observari. 



347. Alexander III Cantuariensi archie/pisGopo mandatj ut Herberto de 
Boseham, theologiae instrumdas vacare cupimti, redditu^s triennio 
in scholis conferri fadat. 

Eeg. Alex. fragm. ep. 69, 1. 1. fol. 129. 

Cantuariensi archiepiscopo ^, apostolice sedis legato. Cum di- 1178-81, 
lectus filius noster magister H(erbertus) de Boseham de suo et alio- 
rum profectu soUicitus vacare desideret auditoribus in theologie 
scientia instruendis, dignum est, ut propositum eius benigno prose- 
quamur affectu et ad ipsum implendum favorem et auxiKum im- 
pendamus. Inde est, quod fratemitati tue per apostolica scripta 
mandamus, quatinus ei redditus suos triennio in scolis pro reveren- 
tia mandati nostri et consideratione sui ipsius facias contradictione 
et appellatione remota cum integritate conferri, ita quod litteras 
nostras sibi profuisse letetur et nos caritatem tuam merito possi- 
mus, cum audierimus, commendare. « 



348. Aleaxmder III episcopo Wigomiensi et abbati Eveshamensi mandat, 
ut clericos quosdam decano de N, possessiones iniuste detentas 

* Willelmo. * Kiccardo. 



208 Alexandri m et Lucn ni epistolae 348. 349 

restituere mbeant, Qui si ajfpellaverint , utramque partem ad sese 

accedere vult. 

Keg. Alex. fragm. ep. 70, in cod. Coll. Trinitat. Cantabrig. R. 9. 17. 

s. XII. fol. 129^. 

1178—81. Vigorniensi episcopo^ et dilecto filio abbati^ de Evesham. Si- 

gnificavit nobis dilectus filius noster W. de Luci, decanus de N., 
quod cum villa de Ludelega et terra W. de Fonte et quedam pos- 
sessiones alie ad decanatum suum tanquam partes pertineant, in 
evidens dampnum et detrimentum eiusdem decanatus sine assensu 
capituli sui distracte sunt, quarum quasdam, videlicet villam de 
Ludelega et terram W. de Fonte W. clericus et alias possessiones 
Hel(ias) clericus contra voluntatem prefati decani detinere presu- 
munt.* Inde est, quod dilectioni^ vestre per apostolica scripta man- 
damus, quatinus prefatos clericos moneatis attentius et apostolica 
auctoritate cogatis, ut supradicto decano prescriptas possessiones 
cum fructibus ex ipsis perceptis sine difficultate restituant et in 
pace dimittant aut ei super his sub examine vestro iusticie non 
differant plenitudinem exibere. Si qua vero partium duxerit appel- 
landum, vos rationes et allegationes niliilominus audiatis, testes 
appellatione cessante recipientes, eorum attestationes redigatis in 
scriptis et prefigatis utrique parti terminum competentem, quo cum 
ipsis attestationibus et allegationibus apostolico se conspectui re- 
presentent. 

349. Jjudus III ^ capitulo Mddensi signifieat, nuntiatum sihi esse, Hervei 
eanonici integratum benefidum non esse sufficiens, ut ecdesiae suae 
(lecenter servire possit, 

Reg. Alex. fragm. ep. 45, 1. 1. fol. 123. 

1181? Decano* et capitulo Meldensi. Quanto specialius dilectum 

fiKum nostrum Her(veum) concanonicum vestrum, olim clericum fe- 
licis memorie B(erneredi) Prenestini episcopi, ob recordationem ipsius 
et sue probitatis obtentu diligimus, tanto attentius commodis eius 
debemus et volumus providere. Cum enim ad instantiam sancte 
memorie A(lexandri) pape predecessoris nostri eius fuit beneficium 

* praesumit c. ^ md discretioni, in cod. enim est d. v. 

' Rogerio 1164—1179 sive Balduino 1179—1184. ^ Adamo. ^ Epi- 

stolam hanc, licet in Alexandrini Registri fragmento nobis asservata sit, a 
Lucio III auctore profectam esse, argumentum aifatim probat. In margine 
Regestorum Alexandri III originalium eam aliis epistolis de causa Meldensi 
agentibus (epp. 311 sq.) appositam esse arbitror. * Michaeli. 



Lucn ni epistolae 350. 351 209 

i 

integratum, verecundum nobis et molestum existit, quod sicut acce- 1181? 
pimus nondum habet, ubi caput reclinet et ecclesie impendat debi- 
tum famulatum. Inde est, quod universitatem vestram per aposto- 
lica scripta rogamus attentius et monemus, quatenus eidem Her(veo), 
quam primo valebitis, pro reverentia precum et mandati nostri et 
consideratione sui ipsius, contradictione et appellatione postposita, 
hilariter assignetis, solliciter provisuri, ut ita preces apostolicas ad- 
mittatis, quod nos vestram in hac parte devotionem experti peti- 
ciones, quas duxeritis porrigendas, celerius propter hoc et utilius 

admittamus. 

* 

350. lyudus III in fundo ecdesiae S, Mariae Magdalenae Vesantionensis 
domwm hospitahm construi permittit, in qu/i Romam aut Hiero- 
solymam peregrinantes reoipiantur. 

Bibl. nat. Paris. CoU. Moreau 876. fol. 20. s. xvm. 

Lucius episcopus servus servorum Dei dilectis filiis canonicis 1182 
sanctae Mariae Magdalenae Bisuntinae salutem et apostolicam bene- ^^ ^^* 
dictionem. . Cum ecclesia vestra magnam sicut accepimus in publica 
strata parochiam habeat, nec in ea sit ad quod transeuntes diver- 
tere valeant hospitale, domum quandam ad receptionem transeun- 
tium facere decrevistis, ut in ea hii, qui Romam veniunt aut ad 
lerosolimitanas partes accedunt, grata subsidia recipiant caritatis. 
Unde quia super hoc auctoritatem nostram requiritis et assensum, 
nos vobis tanto libentius sicut debemus annuimus, quanto proposi- 
tum vestrum utpote pium satis et commendabile soUicitius conve- 
nit promoveri. Vestris itaque postulationibus annuentes praesen- 
tibus vobis litteris indulgemus, ut infra parochiam in proprio fundo 
ecclesiae vestrae hospitalem domum, sicut dictum est, construendi, 
nullius contradictione vel appellatione obstante, habeatis auctoritate 
nostra liberam facultatem. Datum Velletri 13 Kal. lunii. 



351. Ludus III abbates ordinis Oisterciensis apud Cistercium congrega- 
tos ad observandam disdpli^iam adhortatur, Rogaty orent pro se 
ipso „per manum b. Bernardi abbatis Claraevallensis in eo7'um fra- 
temitate recepto,^^ 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 16992. fol. 213. manu s. xvn. 

Lucius episcopus servus servorum Dei dilectis filiis Cisterciensi 1182 
et aliis abbatibus eiusdem ordinis apud Cistercium congregatis sa- M. l^- 

LOBWKNFELD, Epist. Pont. Rom. 14 



210 ' Lucn ni epiktolae 351 

1182 lutem et apoatolicam benedictionem. Non immerito gatidii pleni- 
lul, 16. tu^Q nobis exuberat, quoniam illud evangelicum granum frumenti, 
c[nod morttinm cadens in terram multum fructum attulit^, in vobis 
ita fnictificat, quod ab Oriente in Occidenfem per venerabilia vestri 
ordiuia instituta sacra religio propagatur et per mortificationem cor- 
porum quanto maior, tanto Deo acceptior fructua provenit anima- 
rum. Ule aiquidem vos elegit de mundo, ipso mundo iam in ma- 
ligna prolapso, et', iustitia deficiente in aliis, aacrum ordinem, quo 
ad compreliendendnm aetemae beatitudinis bravium , caducis et 
transitoriis rebus, ut vestrae devotionia intentio per nullnm o£fen- 
diculum valeat impediri, reiectis, currere et seiTire Domino statui- 
stis, ad commune remedium suacitavit, quia, dum iu fame, siti, fri- 
gore ac nuditate carnales concupiscentias et antiquum bumani ge- 
neris iniraicum debellare contenditis, non aolum vestris animabus 
requiem praeparatia, sed aliis etiam ad tenendam viam vitae prae- 
paratis exempla, ut homines opera vestra bona videntes glorificeut 
pati^em vestrum, qui in coelis est, et de vestrae perfectionis pleni- 
tudine et religionis fonte bibentes terrena despiciant et toUentes 
crucem suam per vestigia vestra Dominum in carnis mortificatione 
sequantur. Licet antem suavi vestri religionis odore referti, vos 
et totum ordinem olim etiam, dum in minori essemus officio, fuimus 
amplexata, hoc tamen tempore, quanto ad hoc ex maiori officio 
sumus adstricti, maiori universitatem vestram affectione complecti- 
mur et ei, qui corda vestra viaitationia suae gratia illustravit, in 
magna cordia exultatione gratias exhibentea totius cordis affectibus 
exoramus, ut congregatio vestra spiritu sancto cooperante collecta 
hoBtili nullatenua incuraione turbetur. Sed ipse, qui vos tamquam 
electos operarioB ad suam vocavit vineam excolendam, actiones ve- 
stras adspirando praeveniat, et qnod in vobis diguatus est operari, 
uberiori benedictione confirmet et vos ea sola veUe ac perficere 
sine intermissione concedat, per quae et venustas ordinis inconta- 
minata servetur et vos secure possitis aetemae beatitudinis dena- 
rium exapectai^e. Quamvis igitur sine dubitatione credamus, quod 
Ule, qui dixit: „Ecce ego vobiscum sum usque ad conaummationem 

saeculi"*, corda vestra possideat, et vos suorum 

delectationibus mandatoram, quia tamen aura flante ferventior ignia 
efficitur, universitatem vestram per apostoUca scripta monemus at- 
tentius et exbortamur in Domino, quatenus digne ambulare curetia 

• ut e. 

' Cf. lohann. 12, 24. '' Matth. 28, 20. 



Lucn m epistolae 352 211 

vocatione, qua vocati estis, et prae oculis semper habeatis, quod 1182 
scriptum est^: „Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit", 1^1- 15. 
bonum operantes non deficiatis, sed de virtute in virtutem totius 
constantiae spiritu adscendentes ad ordinis observantiam fortius 
intendatis et considerantes, quod non sunt condignae passiones huius 
t^mporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis, in spe coronae, 
quam exspectabat apostolus dicens: „Bonum certamen certavi, cur- 
sum consummavi, fidem servavi, de reliquo reposita est mihi corona 
iustitiae." 2 Asperitatem ordinis, sicut laudabiliter incoepistis, per 
brevis et transitoriae vitae spatium patienter et sine murmuratione 
portetis, medici more per amarum poculum ad dulcedinem salutis 
aetemae auxiliante Domino perventuri. Nos autem ad profectum 
ordinis et temporales molestias amovend(as), quantum Dominus do- 
nare dignabitur, tota cura paternae soUicitudinis volumus semper 
adesse. Ad haec caritatem vestram rogamus attentius et quanta 
possumus instantia commonemus, ut in orationibus vestris, quae 
Dei auribus dignae et acceptae creduntur existere, nostri sine inter- 
missione memoriam faciatis, ut ille, qui nos* licet indig(nos) ad offi- 
cium apostolatus elegit, commissum nobis officium ad nostram et alio- 
rum salutem fidelium convenienter implere et coelestis beatitudinis 
faciat nos*^ esse consortes. Cum enim iam pridem per manum beati 
Bemardi, Claraevallensis abbatis, in vestra fuerimus fratemitate 
recepti et tantum nobis quantum uni de fratribus fuerit tam in 
vita quam in morte concessum, confidimus et speramus, quod prae- 
ter commune debitum, quo nobis estis adstricti ratione officii, post- 
quam nos audieritis vocante Domino de praesenti vita migrasse, 
ampliora vestrarum orationum beneficia sentiemus. Dat.® Velletri^ 
Id. lulii. 



352. Liceius III Cmnpostellano archiepiscopo ac Legionensi et Burgensi 
* episcopis mandaty cogant homines quosdam de Maiorca, ut fratm- 

Jyus Bolho7iensibus de illatis iniuHis satisfadant, 

Bibl. nat. Paris. Coll. Doat 83. fol. 135. cop. a. 1669. 

Lucius episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratribus 1182 
P(etro) Compostellanensi archiepiscopo, Legionensi^, Burgensi^ epi- Nov. 7, 

• no8 addidi. ^ nos addidi. ^ Dat. ipse addidi. ^ Vellem c. 

^ Matth. 10, 22. ^ 2 Timoth. 4, 7. » Manrico. * Martmo. 

14* 



212 LctU III EPISTOLAE 352 

1182 scopia salutem et apostolicam benedictionem. Quotiena peccatis 
Nov. 7. exigentibus iniiiaornm homimim insolentia in tantum praesmnit, 
(juod loca divino cultui depntata destrnere vel incendio concremare 
minime pertimescit, sacerdotalis auctoritas debet adesse et in eos 
est vigor canonum exercendus, ut damnanda temeritas reprimatur 
et ecclesiamm statns valeat conservari. Ad audientiam aiquidem 
apostolatus nostri dilectus iilius noster abbas Bolboniae ordinis Ci- 
sterciensis laci-imabilem et miserandam querimoniam destinavit, 
([uod homines de Maiorca in regno et potestate carissimi in Cliristo 
iilii nostri iliustris regis Hispaniae^ consistentes abbatiam S. Lau- 
rentii, in qua praedicti ordiuis quam plures personae, monachi sci- 
licet et conventus, si suum Domino devote studebaut iugiter impen- 
dere famulatum, instinctu diabolico pro suae voluntatis arbitrio 
destruere praesumpserunt. Tempore namque, qao sacratissimae 
passionis domini nostri Ihesu Chi-isti memoria celebratur, praedicti 
malefactores exeuntes de villa superius memorata unam grangiam 
iam dicti monasterii combusserunt, pessimae malitiae, quam concepe- 
rant*, initijim dampnabile tribuentes; cum vero pi^aedicti monasterii 
monachi audissent gi-angiam praefatam esse combustam, in omni hu- 
militate orationibus insistentes, saciis etiam vestibus induti obviam 
iam dictis malefactoribus processerunt, ijui ad evertendam funditus 
abbatiam crudeliter festinabant. Vemm iam dicti malefactores nec 
dominum'' nec horaiuem reverentes cum ad monasterium pervenis- 
sent, tamquam fiirilmndi ecclesiam intraverunt et usque adeo se 
inhumaniter habueriuit, quod certum est, eos atrocitatem infidehum 
excesisse. Quoniam" igitur laicomm temeiitas, quae in bona eccle- 
siarum tam pertinaciter debachatui', censura est ecclesiastica pu- 
nienda, fratemitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo man- 
damus et districte praecipimus, quatinus, si res ita se habet, omni 
gratia et timore postposito pi'aeiatos malefactores de tam gi^avibus 
et iniquis escessibua Deo primum et abbati et monachis supradicti 
monastem satisfactionem congniam exhibere et de'' cetero ab ipsiift 
loci molestatione desistere diligentius moueatis et studiosius indu- 
catie, alioquin eoa cauonica severitate percellere minime desistatis, 
nec sententiam nisi, congrue satisfecerint, relaxetis. Datum Velletri* 
septimo Idus Novembris. 

' fHc Bcribil BrtsaloK jrro pomliiislaiii ppssiniae iiialiliae, quo mnceperat, j 



Lucn m epistolae 353. 354 213 

353« IjUGms III frairHnis Bellae-vallis permittitj ut dominos de Bocha, 
e gente fundatorum monasterii, 7iisi forte excommunicati sint, in 
monasterio sepdiant 

Bibl. nat. Paris. ColL Moreau 870. fol. 150. manu s. xvm. 

Lucius episcopus etc.**i Eelationis vestrae tenore comperimus, 1182 
quod nobiles viri domini de Eocha de genere illorum, qui ve- Nov. 26. 
strum pia intentione monasterium fundaverunt, pro sua et eorun- 
dem antecessorum suorum devotione ac religione vestra apud vos 
desiderant sepeliri. Volentes ergo devotionem ipsorum apostolicae 
auctoritatis favore iuvare et iustis postulationibus vestris benignum 
praebere consensum, praesentibus vobis litteris indulgemus, ut, si 
praefati viri viventes apud vos elegerint sepulturam, nuUus eorum 
voluntati obsistat et eos*^ ipsos, sive vivi sive mortui deferantur, nisi 
«xcommunicati aut interdicti fuerint, cristianae possitis ^ine contra- 
dictione tradere sepulturae, salva tamen canonica iustitia illarum 
ecclesiarum, quarum parochiani extitisse noscuntur. Datum Velletri 
VI Kal. Decembris. 



354. Ludus III Rogero episoopo Laudunensi permittit, %it septem prae- 

hendiSj a b. mem. Bartholomaeo i^istitutis, quinque adiungat. 

Autogr. in tab. nat. Paris. L. 232 n. 6. 

Lucius episcopus servus servorum Dei venerabili fratri Eogero 1182—83 
Xjaudunensi episcopo salutem et apostolicam benedictionem. Eela- Mart. 19. 
tum est nobis ex parte tua, quod bone memorie Bartholomeus pre- 
decessor tuus attendens, quod canonici ecclesie tue non possent sine 
magna difficultate ad sacerdotium recipiendum induci, septem pre- 
bendas in eadem ecclesia statuit sacerdotibus semper et non aliis 
assignandas. Tu autem salubribus vestigiis eius inherens deside- 

■ 

ras adhuc quinque adicere, ut sint duodecim in ecclesia ipsa pre- 
bendae, que semper sacerdotibus et non aliis conferantur. Nos ita- 
que considerantes, quod, cum plus quam octoginta sint ecclesie 
eiusdem canonici, non est magnum, si semper duodecim fuerint ad 
sacrificandum Domino hostiam laudis in sacerdotali ordine consti- 
tuti, predecessoris tui factum auctoritate apostolica confirmamus et, 
ut propositum tuum nullius contradictione vel appellatione obstante 
adimpleas, liberam tibi concedimus auctoritate apostolica facultatem. 
Datum Velletri XIIII Kalend. Aprilis. 

• sic cod. ^ vos c. 

^ Litterae monachis Bellae-vallis, dioec. Vesont., directae videntur. 



214 Lucil m EPiSTOLAE 355. 356 

355. Ltidm III prohibet, ne in ecGlesiis monasterii de Blanca Landa 
filii saeerdotum post patres proximo ministre^it, 

Bibl. nat. Paris. Coll. Baluze 58 fol. 210. manu s. xvn. 

1182-83 Lucius episcopus servus servorum Dei dilectis filiis Petro et 

Mart. 28. conventui S. Nicolai de Blanca Landa salutem et apostolicam bene- 
dictionem. Ad audientiam apostolatus nostri quorundam relatione 
pervenit, quod, cum de prava consuetudine patriae sint pene omnes 
presbyteri uxorati et filios habeant, hi, qui vestris ecclesiis serviunt, 
si filios ecclesias, in quibus patres ministrant, post eos quasi iure 
hereditario non permittitis possidere, cum archidiaconis vel aliis 
personis secularibus coUudium ineunt aut per laicalem potentiam 
eas obtinere contendunt et vos fraudare iniquis machinationibus 
moliuntur. Quoniam igitur in ecclesiis successionem aut beneficiis 
^cclesiasticis constitutio canonica detestatur, sub interminatione ana- 
thematis prohibemus, filios sacerdotum in ecclesiis vestris post pa- 
tres proximo ministrare, nisi forte aliquis fuerit, circa quem pro- 
• pter scientiam vel vitae praerogativam dispensandum merito videa- 

tur. NuUi ergo omnino hominum liceat, hanc paginam nostrae 
prohibitionis infringere vel ausu ei temerario contraire. Si quis 
autem hoc attemptare praesumpserit, indignationem omnipotentis 
Dei et bb. Petri et Pauli apostolorum eius se noverit incursurum. 
Datum Velletri V Kl. AprU. 



356. Lttdus III abbati Meslagileburiensi et priori de Kelzei mandat, ut 
ahbatem de Wartria deponant, nisi p*obaverit, sese non sdmter 
falsis litteris apostolids iisum esse, 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 16992 foL 219^. Scripsit Martene. 

1182—83 Lucius papa III abbati de Meslagileburii et priori de Kelzei. 

Maill. Dilectorum filiorum nostrorum de Vechiis et de Tornot abbatum 
et prioris* de Tornesberi litteras, in quibus eorum sigilla pende- 
bant, accepimus, ex quarum tenore nobis innotuit, quod cum ipsi 
litterarum obtentu, quas sub nomine Alexandri praedecessoris nostri 
receperant, inter canonicos de Wartriia et canonicos de Gisebume 
super. cella de Libes voluissent de causa cdgnoscere, tandem abbas 
ecclesie de Giddewrte, habita copia litterarum, eas redarguit falsi- 
tatis et, quod eas sub examine sedis apostolicae falsas ostenderet, 
ad*^ mandatum eorum sufficientem praestitit cautionem. Abbate 



a 



prioribus c. ^ sic emendat Bresslau eas cod. 



Lucn ra epistolae 357 215 

vero de Waltria, quia super defensione litterarum illarum cautio- 1182—83 
nem praestare nolebat, ad sedem apostolicam appellante, tandem ^aill. 
utraque pars per nuncios suos cum litteris praedictorum abbatum 
et prioris et cum litteris, quae sub nomine praedecessoris nostri 
fuerant exhibitae, apostolico conspectui se representavit. Nos autem 
litteris ipsis auditis eas falsitatas** comperimus et de consilio fra- 
trum nostronim redarguimus falsitatis. Mandamus itaque discre- 
tioni vestrae atque praecipimus, quatenus qui litteras ipsas exhibuit, 
si convenire potueritis, auctoritate nostra ab officio deponentes, 
contradictione et appellatione cessante, in aliquo monasterio sicut 
falsarium retrudatis et ulterius^ ibi faciatis paenitentiam agere de 
commissis. Praedictum vero abbatem de Wartria, nisi coram vo- 
bis purgationem cum quinta manu praestiterit, quod scienter illis 
falsis non fuerit litteris usus, sublata appellatione ab administra- 
tione monasterii suspendatis et, donec veniam apud Eomanam eccle- 
siam consequatur, suspensum faciatis haberi; postmodum autem 
canonicos utriusque ecclesiae super iam dicta cella . . . . ° vos, quorum 
iudicium nuncii partium postulaverunt, causam diligentius audiatis 
et sine frustratoria dilatione et personarum acceptione mediante 
iustitia terminetis. Si quis vero appellaverit, vos nihilominus ap- 
pellatione cessante recipiatis testes, et qui vobis fuerint idonei 
praesentati, eorum iuratorum depositiones studiosius conscribentes 
praefigatis partibus terminum competentem, quo cum ipsis attesta- 
tionibus vestris sigillis signatis apostolico conspectui se repraesen- 
tent, nullis litteris obstantibus, si quae, tacita commissione ista, 
ab apostolica sede fuerint impetratae. Ceterum si his omnibus ex- 
sequendis nequiveritis interesse, duo vestrum nihilominus ea exe- 
quantur. Datum Velletri^ V Idus Maii. 



357. Ludm III fratres S, Walarici hortatur, ut Petri quondam episcopi 
TusGulani anniversarium diem celebrent. Viginti marcas ah eo le- 
gatas testamenti executores eis assignaturos esse scribit, 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 1) 12704. fol. 161; 2) 12701. fol. 171. 

manibus s. xvii. 

Lucius episcopus servus servorum Dei dilectis filiis abbati et 1183 
conventui Sancti Walarici salutem et apostolicam benedictionem. lul. 24. 
Cum bonae memoriae P(etrus) quondam Tusculanensis episcopus 

* fEdsitatis c. ^ altius c. ^ Versus unus excidisse videtur. ^ Wellentr. c. 







216 Lucii m EPiSTOLAE 358 

1183 satis coUegiiim vestnim dilexisset, iu finem riuofiae dilexit et, nt 
Im. 24. perpetua ipsiug apud voa posset esse memoria, vigiuti marcas ar- 
genti ad emendos reditus vobis in ultima voluntate legavit, de qui- 
bus vobis annis singulis in sui obitus anniversario die refectio de- 
beat preparari. Quoniam igitur vestrae religioni creditur eo oflieiii 
convenire, ut ei dignam memoratioaibus pro tanta devotione vicis- 
situdinem rependatis, universitatem vestram per apostolica scripta 
monemus atque mandamus, quatenus iusta desiderium et ordina- 
tionem ipsiua anniversarium diem obitus ea solemnitate, qua decet, 
aimis singulia celebretis, ut, si (juae maculae de teiTenis ei conta- 
giis adbeserint, per vestrarum orationum merita deleantur et vos 
dignam vestrorum videamini memoriam benefactorum habere. Sane 
dilecti filii nostri magister Hugo, loannes, Nicolaus, Hildebertus 
atque Bernardus, quos sui exequutores instituit testamenti, vel ali- 
quis eorum cum cousiUo dilectorum filiorum nostronim Cisterciensis, 
Maioris mouasterii et sancti Victoris abbatum praescriptam vobis 
pecuniam assignabunt. Datum Signiae IX Kal. Aug.' ^^^| 



368. Lueius lU miralw, Uldricum cancdlarium comitis Blesmsia ma- 
gisterium schotarvm S. Miriim de Valle hcare. Fralres Maioris- 
mo-nasterii regimm scholantm graOs idoneis personis assignarc jubel. 
Bibl. nat. Paria. mB. lat. 12776. 8. xvn. fol. 254. 

1183 Lucius episcopus sei-vus servorum Dei dilectis filiis Herveo 

Dec. 1. abbati Maioris monasterii, priori Sancti Martini de VaUe salutem 
et apostolicam benedictionem. Relatum est nobis ex parte vestra, 
quod, cum magisterium scliolarum sancti Mai-tini de VaUe ad doua- 
tionem tuam, fili prior, pertineat, Uldricus caucellarius dilecti filii 
nostri Tbeobaldi Bleseusis comitis ad preces ipsius snpradictum 
magisterium est adeptus. Ceterum ipsum locat, ut dicitur, anuua- 
tim, temporale commodum praeferens honestati. Nos itaque provi- 
dere volentes, ne similia ultra contiugant, auctoritate apostolica pro- 
hibemus, ue scholam illam vel aUas ad douationem vestram spec- 
tantes, cum eas vacare contingit, taliter aUcui concedatis, sed sine 
aliqua pravitate illis'', quos digue videritis, gratis scholarum vestra- 
rum regimen assignetis, ipsi autem sine aUqua pactione vel pretio, 
cum necesse fuerit, aUos idoneos potueriut" deputare. NulU ergo 
hominum liceat, banc pagiuam uostrae prohibitionis infiingere vel 

*■ Copum calile thpi'acalaf miiit, ^' illoa c. ' potaerit c. 



Lucn m epistolae 359. 360 217 

ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare prae- 1183 
sumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et ^®^* ^- 
Pauli apostolorum eius se noverit incursurum. Datum Anagniae 
Calendis Decembris. 

359« L/ucius III fratribus Latiniaeensibus indulget, ne cui nisi metro- 
politano vel dioecesano vel legato apostolico episeopo eos eocoommu' 
nicare vd eorum ecdesias interdicere liceat. 

Bibl. nat. Paris. Chartul. S. Petri Latiniac. scr. a. 1513, 

ms. lat. 9902. fol. 4^. 

Lucius episcopus servus servorum Dei dilectis filiis abbatii et 1184 
conventui Latigniacensi salutem et apostolicam benedictionem. Li- -^pr. 25. 
debite molestationis importuna gravamina ab his precipue nos con- 
venit amovere, qui sub discipline regularis ordine constituti, ut di- 
vinis cultibus devotius famulentur, apostolico benignitatis munimine 
sunt fovendi. Hinc est, quod iustis postulacionibus vestris grato . 
concurrentes assensu apostolica vobis auctoritate concedimus et per 
praesentes litteras indulgemus, ut absque speciali mandato Eomane^ 
ecclesie nulli penitus nisi metropolitano et diocesano episcopo vestro 
seu legato a latere Eomani pontificis destinato ecclesias vel perso- 
nas vestras interdicto supponere liceat vel excommunicationis in 
vos sententiam promulgare. Si quis autem preter eos, quos ex- 
cepimus, ecclesiasticam sententiam in vos duxerit proferendum, nul- 
lam obtineat contra tenorem presentis indulgencie firmitatem. Da- 
tum Verulis VH Kal. Maii. 



360« Ludus III capitulo Magdunensi permittit, ut C, decano S. Aniani 
Aurelianensi de fru^tibus praebendarum non plus 30 solidos reser- 
vet, quos foranei canonid perdpere debeant, 

Bibl. nat. Paris. Coll. Baluze 78. fol. 166. manu s. xvii. 

Lucius episcopus servus senorum Dei dilectis filiis capitulo 1184 
Magdunensis ecclesiae salutem et apostolicam benedictionem. Per- I^- 24. 
venit ad nos, quod, licet in ecclesia vestra statutum fuerit ab anti- 
quo, ut canonici, qui per se ipsos eidem ecclesiae non servirent, de 
fructibus praebendarum suarum nonnisi triginta solidos percipe- 
rent annuatim, C. decanus S. Aniani Aurelianensis fructus dua- 
rum praebendarum, quas habet in praescripta ecclesia integre nihi- 
lominus percepit, cum eidem ecclesiae aliquod servitium non im- 

* Icficelino. 



218 



Lucn m epistolae 361 



1184 pendat nec de alterius praetendae fructibus reparationi librorum 
lan, 24. gt ^]^\g nsibus eccleaiae faciat, sicut statutum fiierat, provideri. 
Unde quia providere nos convenit, ne praeacripta ecclesia in divinis 
obsequiis vel in aliia sustineat detrimentum, vestris postulationibus 
annuentes praesentibus vobis litteria indulgemus, ut, si' praedictus 
decauus secundum antiquam consuetndinem et constitutionem eccle- 
siae vestrae hactenus iu aliis canonicis observatam eidem ecclesiae 
deservire nolnerit, eum fructibus praebendarum illarum appellatione 
postposita spoliandi, reservatis ei dumtaxat aolidis, quos Ibranei 
de suis praebendia debent percipere, de auctoritate nostra faculta- 
tem liberam habeatis, ita quidem ut fructus alterius praebendae per 
manus vestras in dlos nsus ecclesiae fideliter expendantur, quibus 
deputati aunt ab antiquo. NuUi ergo hominum liceat, hanc pagi- 
nam nostrae constitutionis infringere vel ei ansn temerario contraire. 
Si quis autem hoc attentare praesumpaerit, indignationem omnipo- 
tentis Dei et beatorum Petri et Panli apoatolorum eius ae noverit 
Datnm Ariminj TIII Kal. Iniii. ^^H 



361. lAunus III abbati Vallis-Dei et deoano deesirmsi mandal, iuduseat 
inter Haimmem deriemn et W, fitium sacerdotis, de ecGlesiis qui- 
busdam Utigantes. 

BibL nat. Paris. ma. lat 16992. fol. 220^ Scripsit Martene. 

—85. Lucius papa HI abbati de "Valle Dei et decano Seicesti-iae. 

Cum ex divinae dispensationis gratia summnm in ecclesia Dei licet 
immeriti locum obtineamus, circa id considerationis nostrae acies 
versari debet, ut singulis snam iuatitiam conservemus et ne in ec- 
clesiarum ordinibus quicquam, quod aut'' sacris canonibus aut sanc- 
torum patmm institutionibus possit contraire, vigilanti studio nos 
convenit paatorali soUicitudine providere. Ex parte autem Hamo- 
nis clerici ad noati^as aures pervenit querela, (inod, cum ecclesia 
de Bleselei et ecclesia de Haltechme ad eum iure pertineant, W. 
filias sacerdotis, qui proxime in eisdem ministravit, in ipsia vica- 
rium praetextu cuiusdam concessionia ab eodem H. factae veudi- 
care sibi praesnmit. Quoniam igitur ea, quae miuus rationahiliter 
fnerint, ad rectitudinia tramitem revocare debemus, discretioni ve- 
strae per apostolica scripta mandamua, quatenus, si vobis constite- 
rit, quod pater praedicti W. in eisdem ecclesiis proxime ministra- 



Lucn m epistolae 362. 363 219 

vit, eundem W. praenominatae vicariae iure omnibus modis privetis 1181—85. 
et memoratum Ha. ecclesias easdem, si ad eum iure pertinere no- 
scantur, cum omni integritate possidere faciatis nec ipsum a quo- 
quam exinde citra formam iuris molestari permittatis. Porro si iis 
exsequendis etc.** 

362« L/ueius III T(heobaldumJ episcopum Ambianensem et magistrum 
R, Polet iudices constituit inter ecclesiam Atrebatemem et episcopwnt 
Morinensem. 
Bibl. nat. Paris. Chartul. Atrebat. s. xm. ms. lat. 9930. fol. 7. 

Lucius episcopus servus servorum Dei venerabili fratri T(heo- 1181—85. 
baldo) Ambianensi episcopo et*^ dilecto filio magistro E. Polet sa- 
lutem et apostolicam benedictionem. Ex parte venerabilis fratris 
nostri episcopi^ et dilectorum filiorum canonicorum Atrebatensium 
querelam accepimus, quod, cum monasterium de Zoches infra ter- 
minos eorum diocesis positum ad ipsos et Atrebatensem ecclesiam 
spectet, venerabilis frater noster Morinensis episcopus^, cenobium 
dicens illud ad se pertinere, post appellationem ad nos factam ipsum 
contra voluntatem eorum dedicare praesumpsit. Nos itaque iuri 
utriusque partis providere volentes, ne episcopatuum fines propter 
dissensiones et altercationes huiusmodi confundantur, discretioni ve- 
strae per apostolica scripta mandamus, quatinus ad iam dictum 
locum pariter accedentes, quae vobis ab utraque parte proposita 
fuerint, diligentius audiatis et inter eos, quod iustum fuerit, iudicetis 
et praecipiatis, quod iudicatum fuerit, ab utraque parte appella- 
tione remota servari. 

363« lAtdus III episcopo Bathoniensi et abbati Abbendonensi scribit de 
R, derico a fratribu^s de Evesham dioecesano episcopo praesentato. 
Bibl. nat. Paris. ms. lat. 16992. fol. 221. Scripsit Martene. 

Lucius papalll Bathoniensi episcopo^ et abbati de Habendune. 1181-85. 
Ex conquestione E. clerici nobis innotuit, quod, cum dilecti filii 
nostri abbates et monachi de Evesham, ad quos ius praesentationis 
ecclesiae de Modintune asseritur pertinere, eum diocoesano epi- 
scopo praesentassent, B.° dictus, filius ipsius G. sacerdotis, qui in 
eadem ecclesia proxime ministravit, eam detinere praesumit et prae- 

• 

• sic desinit in cod. ^ et addidi, ° R. cod., an Benedictus legendum estf 

* Framoldi t 1183 sive Petri. * Desiderius. ^ Reginaldo. 



220 Lucii I 



is pronipit I 



1181—85. dicti R.' institutionem impediens in vocem appellationis 

nec cessavit eam per se nec per aJiquem proaeqiil reaponBalem. 
Quoniam igitur ea, quae sunt contra ecclesiae disoiplinam, ratio 
postulat emendari, disctetioni vestrae per apoatolica scripta manda- 
mua, quateuus, si quod asseritur uoveritis veritate subniti, praefa- 
tum R. a praedicta ecclesia sublata appellatione faciatis amoveri 
et eam praedicto B., si idoneus faerit, assignari, non obstantibus lit- 
teiTs noBtria pendente appellatione a sede apostolica impebcatis. Si 
autem iam dictus R, rationabile impedimentum non osteuderit, 
qua re non sit appellationem interpositam cousequutus, eum in ex- 
pensas necessariaa, appellatione remota, alteri parti condemnetis; 
qiiod si his exequendis omnes interesse nequiveritis, duo vestrum 
nibilominus exequaiitur. 

364. Lucius m episcqpo Mddensi scrihil, priorissam Colonantinatti quae- 
sivisse, si iwuenem qttendam oonversmn, genilalibus destituhm-, pres- 
hyterv/m ordinare possei. Mandat in/vestiget, qufmam modo mutila- 
lus sit. 

Bibl. nat. Paria. ms. lat. 16992. fol. 224*. Scripait Martene. 

1181—85. Lucius papa m Meldenai^ episcopo, Dilectae in Cbristo filiae 

nostrae priorissa et conventus de Colonantia a sede apostolica 
quaesierunt, si iuvenis quidam, conversus earum, genitalibus desti- 
tutus in presbytemm possit de permiasione cajioDum ordinari. Nos 
itatjue iu hoc articulo diatinctionem volentes canonicam observari, 
fratemitati tuae per apoatolica scripta mandamus, quatenua inqui- 
ras diligentius veritatem, si ab bostibus sectus fnerit vel a medicis 
aut nesciens cariiia vitio reluctari ipse sibi manum iniecerit. Prio- 
res enim admittunt canones, si alias idoneua fuerit, tertium velut 
bomicidam sui statuunt punieudum. 

365. I/uoius IU episeopo Wigomimsi praeaipit, compellat R olericifn^^H 

G. deritmm iwammto, ijuod ab ipso extorserit, solvat. ^^H 

BibL nat. Paria. raa. lat. 16992. fot. 2i9. Scripait Martane. 

1181-85. Lucius papa III Wigomienai episcopo.' Ex conqueatione G. 

clerici auribus nostrifi innotuit, quod, cum ipse ecclesiam de Suer- 
tigrive sub annuo cenau unius marcae argenti longo t«mpore tenais- 



Lucn m epistolae 366 221 

set, R. clericus, qui plures habet ecclesias, ab eo per multas im- 1181—85. 
pensiones et gravamina iuramentum de solutione maioris census 
extorsit. Igitur cum sit prohibitum in concilio Lateranensi, ne 
novi census imponantur ecclesiis vel veteres augmententur, susti- 
nere non possumus incorrectum, quod tanta fuerit temeritate prae- 
sumtum; fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, 'quate- 
nus inquisita a partibus veritate, si ita esse constiterit, praescri- 
ptum censum* ad solitum auctoritate nostra, contradictione et 
appellatione cessante, redUcas et memoratum E. ecclesiastica di- 
strictione compellas, ut praedictum Gr. a iuramento, quod ab ipso 
recepit, absolvat et de cetero consueto censu contentus existat, eum 
quoque de tanta praesumtione punias taliter sub appellatione re- 
mota, quod saltem poena docente cognoscat periculum cunctis exi- 
stere, constitutis apostolicis obviare.^ 



366. Livoius III y/niversis ecdesiarum praelatis mandat, ne fratres hospi- 

talis Hierosolymitani super honis testamentarie legatis ullo modo in- 

quietent. 

Autogr. in bibl. nat. Paris. ms. lat. 8998. fol. 1. 

Lucius episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratribus 1184—85 
archiepiscopis, episcopis, et dilectis filiis abbatibus, prioribus et lul. 29. 
universis ecclesiarum praelatis, ad quos litterae iste pervenerint, sa- 
lutem et apostolicam benedictionem. Dilecti filii nostri fratres ho- 
spitalis lerosolymitani gravem contra vos deposuerunt in auditorio 
nostro querelam, quod tertiam partem eorum, que illis in testa- 
mento legantur, pro vestre voluntatis arbitrio extorquetis, et alia 
gravamina multimodo irrogantes pro litteris nostris nuUam eis cu- 
ratis iustitiam exhibere. Quoniam igitur sic vobis adesse volumus, 
ut memoratis fratribus in sua deesse iustitia minime 'v^ideamur, 
universitati vestrae per apostolica scripta mandamus atque preci- 
pimus, quatinus de his, que memoratis fratribus dantur ab aliqui- 
bus in sanitate vel infirmitate, si postea convaluerint aut apud 
alios tumulati fuerint, portionem aliquam non queratis. De aliis 
vero parochianis vestris, qui laborantes in extremis apud predictos 
fratres eligunt sepeliri, quarta sitis testamenti parte contenti nec 
aliquid ab eis amplius exigatis. Sed nec sepulturam, quam per 

* sensum c, 

^ Hanc et eas, quae praecedunt, epistolas Martene ex canonum coUectione 
adhuc incognita deseripsisse videtur. 



222 Lccn iii epi9tolae 367. 368 

1184—85 indulgentiam apostolicae Bedis habere noscimtur, occasione iata quis- 
ItiL^29. quam Teatram impedire contendat. Taliter autem ab ipaorum i 

lestiis et vos abstinere et parrochianos vestros compesoere Btudea- 
tiB, ut nec ipsi pro defectn iuatitiae ad praesentiam nostram labo- 
rent nec vos de negligentia pontificaJis officii vel contemptu possitis 
mandftti apostolici reprehendi. Nos enim, cum universiB Dei fideli- 
bus ex iniuncto simus officio debitores, praedictis fratribus tanto 
fortiaB tenemur adesse iiua^ato ea, quae ipais beneficia eonfe- 
runtur, ad maiorem Ghristi pauperum suBtentationem non est 
dubiam pervenire. Nec parum potest divinum formidare iuditium, 
quivis eos immo Christum iu eis fuerit persecutus, cum dicturus 
DominuB in fiue legatur: „Quod uni ex minimis meis fecistis, michi 
fecistis."! Datum Veronae quarto Kal. Augusti. 



f Mji&a^ 



367. Luoius III obhaH S. Oenovefae et decano S. Qermani AvHssiado- 
rensi (ap. Parisios) viandat, cogant Sanaldvm qtimdam, ut j 
sterio S. IHonysii ahlatom deamam reddat. 

Antograph. in tabul. nat. Paris, L. 232 a. 17. 

1184—85 LuciuB episcopus servus servorum Dei dilectis filiis . ..abhati' 

Aag. 3. sancte Genovefe et P(etro) decano sancti G-ermaoi Autisiodorensi 
salutem et apoatolicam benedictionem. Pervenit ad nos ex con- 
questione dilectorum tiliorum nostrorum . . abbatis^ et monachorum 
sancti Dionisii, quod Ranaldus decimam quandam eorum elemosine 
depntatam illicite detinere coutendit. Quia igitur eius saluti nou 
convenit ad aliena iura manus extendere et predicti monasterii in- 
iuriam non debemus sub diasimulatioue tranaire, discretioni vestre 
per apostohca scripta mandamus, quatinus eundem R. ad restitu- 
tionem illius decime vel exhibendam in presentia vestra iusticiam 
per severitatem canonicam appellatione postposita compellatis. Da- 
tum Verone III Nonas Auguati. 



i 



308. Znwius III imiversis praelatis promneiae Narbonemis praedpit^ 

loea, ad- quae praedones monasterii VaJlia-magnae pemenerint, inier- 
dinlo mUimant. 

Bibl. nat. Paris.^.ms. lat. 13770. a. XTn. fol. 135. 

1184-85 Lucius episcopus servus servomm Dei venerabilibus fratribus 

Sept. 10. Narbonensi archiepiscopo * et Buffraganeis eius episcopis et dilectis 



Lucn ra epistolae 369 * 223 

filiis prioribus et presbyteris in provincia Narbonensi constitutis, 1184—85 
ad quos litterae istae pervenerint, salutem et apostolicam bene- ^^P*- ^^* 
dictionem. Conquesti sunt nobis dilecti filii nostri abbas et jfratres 
Vallis magnae et alii fi-atres eiusdem ordinis in vestris episcopati- 
bus constituti, quod, cum saepe pravorum hominum molestiis agi- 
tentur, coguntur interdum pro defectu iustitiae ad recuperandas 
res ablatas inaniter laborare. Nos igitur et laboribus et damnis 
eorum volentes congruum adhibere remedium universitati vestrae 
per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatinus loca, 
ad quae praedictorum fi*atrum praedo devenerit, quam diu ibi res, 
quae illis in fiirto ablatae sunt, detinentur, interdicti sententiae 
subponatis nec permittatis in eis ulla divina officia praeter baptisma 
et poenitentias celebrari. Eos vero, quos in aliquos de fi^atribus 
ipsis violentas manus injecisse constiterit, tam diu excommunicatos 
publice nuntietis, donec et iniuriam passis congrue satisfaciant et 
cum vestrarum testimonio litterarum ad sedem apostolicam veniant 
absolvendi. Prohibemus insuper, ut monachos vel conversos eorum, 
qui post factam professionem a monasteriis suis exierint, in eccle- 
siis vestris recipi non sinatis nec uUum praestetis apostatantibus 
a religione favorem, quo vel monastica disciplina dispendium pa- 
tiatur vel ipsi iidem de conniventia vestra in suarum periculo re- 
maneant animarum. Datum Veronae IV Id. Septembris. 



369. Ludus UI in monasterio Oiniwidensi clericos vel laicos ad con- 
versionem redpi permittit 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 12773. fol. 159. cop. c. a. 1681. 

Lucius episcopus servus servorum Dei dilectis fiiliis abbati et 1184- : 
fratribus de Gemondo salutem et apostolicam benedictionem. Hone- Sept. ' 
statem ac religionem domus vestrae, quae sub Cistercii continetui' 
institutis, piae benignitatis oculis intuentes, petitionibus vestris cle- 
menter annuimus et eas, in quantum iustitiae rectitudine fiilciun- 
tur, ad utile et complementum hilatiter promovemus. Ea propter, 
dilecti in Domino filii, per praesentes vobis, litteras indulgemus, ut 
liceat vobis clericos vel laicos e saeculo fugientes liberos et abso- 
lutos ad conversionem accipere et receptos sine contradictione ali- 
qua retinere. Si quis autem de his, qui se domui vestrae reddi- 
derint, confessus fuerit, se per violentam manuum iniectionem vel 
pro igne apposito generalis sententiae canonem incurrisse, liberam 

^ Amedeus. 



224 • Lucii m epistolae 370. 371 

■ 

1184—85 vobis damus absolvendi cum autoritate apostolica facultatem. Nulli 
Sept. 24. QYgQ omnino hominum etc* Datum Veronae Viii Kal. Octobris. 



370. JjuGius III arGhiepisGopo Narhomnsi permittit, ut R. priorem de 

RivOy non ohstante pavx^orum contradictione, in canoniGorum nume- 

rvm redpiat. 

Bibl. nat. Paris. CoU. Doat 55. fol. 249. cop. a. 1668. 

1184—85 Lucius episcopus servus servorum Dei venerabili fratri Narbo- 

Sept. 26. nensi archiepiscopo ^ salutem et apostolicam benedictionem. Ad 
audientiam apostolatus nostri pervenit, quod, cum canonici tuae ec- 
clesiae tecum in canonicandum dilectum filium nostrum R. priorem 
de Rivo sponte convenerint, pauci non tam de ratione quam de 
auctoritate propria contradicunt. Quia igitur in antiquis et moder- 
nis canonibus est expressum, ut in huiusmodi casibus obtineat sen- 
tentia plurimorum, fraternitati tuae auctoritate apostolica indulge- 
mus, ut paucorum contradictione irrationabili non obstante cum 
maiori et saniori parte capituli de iam dicto priore, quod tibi et 
eis placuit, exequaris. Constituimus etiam, ut nuUus eorum, qui 
consenserunt de cetero, si malitiose fortasse dissenserit, audiatur. 
Datum Veronae VI Kalendas Octobris. 



371. LuGius III episGopo Andegavensi aliisque mandat, ut inter mona/^hos 
S. Florentii ScUmurenses et fratres S, Melanii Bedonenses, de eli- 
gendo ahhate litigantes, iudidum faeiant. 

Bibl. nat. Paris. Coll. Anjou et Turaine 5 n. 1947. 

S4— 85 Lucius episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratribus 

ov. 8. Andegavensi episcopo ^ et dilectis filiis G. archidiacono et I. archi- 

presbytero Turonensis ecclesiae*^ salutem et apostolicam benedictio- 

nem. Quanto monasterium Sancti Florentii Salmurensis specialius 

nostri et beati Petri iuris existit, tanto nobis debet esse molestius, 

cum iura ipsius per alicuius imminui temeritatem audimus. Pro- 

positum siquidem noviter est® auribus nostris, quod, cum coenobium 

S. Melanii Eedonensis ita spectet ad monasterium Salmurense, quod 

118 unius monachi sint fratres alterius et non debeat in eo abbas in- 

Sept 

* sic cod. ^ ecclesiae deest in cod. ^ esse c. 
^ Bemardo. * Radulfo. 



Lucn III EPisTOLAE 372 225 

stitui nisi de convenientia Salmurensis abbatis et de cenobiorum 1184-85 
ipsorum altero eligatur, quidam per potentiam nobilis viri G(odeMdi) ^^^- ^- 
Britanniae comitis in iam dictum Sancti Melanii monasterium ali- 
unde adductus, praedicto abbate Salmurensi et fratribus reclaman- 
tibus, est intrusus et in illorum dispendium monasterium ipsum 
detinere contendit. Quia igitur quod nequiter actum est in eodem 
coenobio ad rectitudinis convenit tramitem revocari, discretioni ve- 
strae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatinus utram- 
(|ue partem ad vestram audientiam convocantes audiatis rationes 
et allegationes hinc inde propositas et causam ipsam mediante iu- 
stitia terminetis. Datum Veronae VI Idus Novembris. 



372. Inicms III burgensibus castri novi Tiironensis co^icedit, ne aut ipsi 
au^ proGuratores ipsorum ad locum non securum extra dioecesim 
Turonensem in causam trahantur, cet, 

Bibl. nat. Paris. Coll. Anjou et Toura^ V. n. 1950. 

Lucius episcopus servus servorum P^/i dilectis filiis burgensi- 1184—85 
bus castri novi Turonensis salutem ^ Apostolicam benedictionem. Nov. 12. 
Ad hoc ex dispositione divina cura' /mnium et magisterium susce- 
pimus singulorum, ut apostolica sollicitudo, quam gerimus, cunctis 
in commune prospiciat et pacem simul ac iusticiam subditorum 
foveat incessabiliter et defendat. Ne igitur status vester secularis 
malignitatis astutia perturbetur aut vobis ex aliena pravitate con- 
tingat, quod tranquillitatis vestrae statum casu periculi a parte 
qualibet emergentis evertat, presentibus vobis litteris indulgemus, 
ut universitas vestra nec per se extra civitatem nec procuratores 
ipsius aut aliquis ex ipsa ad locum non securum extra Turonen- 
sem dioecesim trahatur in causam; nec alicui liceat, si illuc ci- 
tati non accesseritis, occasione huius absentiae, excusatione praemissa, 
quod ad locum non securum accedere non possitis, aliquam in vos 
sententiam promulgare; si vero promulgata fuerit, nos eam auctori- 
tate apostolica vacuantes decernimus non tenere; adicientes quoque 
statuimus, ut, cum a sententia, qua vos dilecti filii nostri canonici 
b. Martini Tu!ronensis innodasse dicuntur, ex mandato nostro fueri- 
tis absoluti, nemini liceat, quamdiu coram ordinario iudice vel alio 
quolibet a sede apostolica delegato parati fueritis stare judicio, ec- 
clesiasticam in vos sententiam promulgare, nisi forsitan coniura- 
tionis, de qua ecclesia b. Martini conqueritur, infamia laboretis, a 

LOKWENFELD, Epist. Pont. Bom. 15 



226 Lucn m epistolae 373. 374 

1184—85 qua vos purgare a praefatis canonicis commoniti non velitis, nullis 
Nov. 12. litteris obstantibus harum tenore tacito a sede apostolica impe- 

tratis. NuUi ergo omnino hominum etc. Datum Veronae 11 Idus 

Novembris. 



373. LuGiics III statuit, ut in ecdesiis Flandriae canonid haud residen- 
tes ultra 20 solidos singuli de sua praebenda non perdpiant; vicor 
riis vero eorum centum solidi assignentur, 
Bibl. nat. Paris. Chart. Atrebat. s. xm. ms. lat. 9930. fol. 7. 

1184—85. Lucius episcopus servus servorum Dei venerabili fratri Petro 

episcopo et dilectis filiis canonicis Atrebatensibus salutem et apo- 
stolicam benedictionem. Quanto magis habundante malitia caritas 
refrigescit, tanto nos oportet cautius providere, ne in sacris eccle- 
siis divinae servitutis cultura depereat, maxime in quibus uberior 
copia terrenae sustenstationis habundat et maior est popuK multitudo, 
quae pro defectu divini servitii gravi posset scandalo perturbari. 
Quoniam igitur in plerisque ecclesiis Flandriae, cum praebendae sint 
plurimae, pauci sunt canonici residentes, ita ut pro eorum pauci- 
tate frequenter videatur divinorum officiorum sollempnitas deperire, 
pro eo maxime quod, cum absentes non minora fere percipiant 
quam praesentes, raro tamen ibidem officia divina frequentent, ne 
processu temporis in ecclesia vestra simile quid contingat, praesen- 
tium auctoritate statuimus et sub interminatione anathematis futu- 
\ ris temporibus observari censemus, ut in praedicta ecclesia vestra 

absentes canonici, qui fuerint in posterum assumendi, nichil peni- 
tus ultra viginti soKdos singuli de sua praebenda percipiant, sed 
loco eorum cum consilio episcopi, qui pro tempore fuerit, idonei 
vicarii per capitulum statuantur, quibus centum soKdi de praeben- 
dis absentium assignentur. NuUi ergo omnino hominum Kceat hanc 
paginam nostrae constitutionis infringere vel ei ausu temerario con- 
traire. Si quis aut6m attemptare praesumpserit, indignationem 
omnipotentis Dei et beatorum Petri et PauK apostolorum eius se 
noverit incursurum.* 



118 374. lAudu^ III universos fideles per Bitu/ricensem, Bmtememy Senonen- 

Sept ^^^ ^i Turonensem provindas constitutos, remissione pecccdorum 

* In margine manus posterior adscripsit vacat. 



Lucn m et Urbani m epistolae 374. 375 227 

proposita, hortatur, ut ad reparandam S. Martini ecclesiam de bonis 

suis conferant. 

Bibl. nat. Faris. Coll. Baluze 76 fol. 342, manu s. xvn. 

Lncius episcopus servus servorum Dei universis Dei fidelibus 1185 
per Bituricensem, Remensem, Senonensem et Turonensem provincias ^ail. 
constitutis salutem et apostolicam benedictionem. Quoniam, ut ait 
apostolus^, omnes stabimus ante tribunal Christi recepturi, prout 
gessimus in corpore, sive bonum sive malum, oportet nos diem mis- 
sionis* extreme misericordie operibus prevenire et eternorum intuitu 
seminare in terris, que reddente Domino cum multiplici finictu re- 
colligere debeamus in celis, firmam spem fiduciamque tenentes, quo- 
niam qui parce seminat parce et metet, et qui seminat in benedictio- 
nibus de benedictionibus et metet vitam etemam.^ Unde quoniam 
ecclesia sancti Martini Turonensis nequit absque fidelium eleemo- 
syna restaurari, universitatem vestram monemus attentius et in 
remissionem vobis peccatorum iniungimus, quatinus ad reparandam 
fabricam ecclesie, in qua corpus pretiosissimi confessoris quiescit, 
divini amoris intuitu et proprie salutis obtentu oportuna de facul- 
tatibus vestris auxilia conferatis, ita quod adiuvantibus vobis con- 

summationem accipiat et vos per hec et alia bona, que 

Domino inspirante feceritis, ad eterne felicitatis gaudia mereamini 
pervenire. Datum Verone Kal. Maii. 



375. Urhanus III Legionensi et Asturicensi episcopis mandat, ut fratres 
de Villafranca ab injuriis populi ipsius villae tumntur. 
Bibl. nat. Paris. Coll. Moreau 283. fol 160. copia a. 1780. 

Urbanus episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratribus 1185—86 
Legionensi^ et Astoricensi^^ episcopis salutem et apostolicam bene- Dec. 15. 
dictionem. Pervenit ad nos ex conquestione prioris et fratrum coe- 
nobii de Villafranca, quod populus ipsius villae, qui eis est ex par- 
rochiali iure subiectus, decimas et alia iura eis in animae suae 
periculum subtrahere non verentur. Praeterea saepius propriis ec- 
clesiis ac sacerdotibus derelictis in praeiudicium iuris eorum ab 
extraneis presbiteris divina temere percipiunt sacramenta. Volentes 
igitur eisdem priori et fratribus in suo iure adesse, fraternitati 

* an iussionis? Bresslau. ^ Legionensis et Astoricensis c. 

"■ Rom. 14, 10. « 2 Cor. 9, 6. » Manrico. * Ferdinando. 

15* 



228 Urbani ni epistolae 376 

1185-86 vestrae per apostolica scripta precipiendo mandamus, quatenus pre- 
Dec.l5. scriptum populum monere attentius ac inducere procuretis, ut de- 
cimas et alia iura priori et fratribus illis, sicut de iure tenentur, 
exsolvant et ecclesiis et sacerdotibus suis reverentiam exhibeant 
et honorem et ab eorum molestatione desistant. Ministris etiam 
ecclesiarum et monasteriorum circumstantium districtius inhibere 
curetis, ne falcem de cetero in alienam messem immittant^ aut 
praescriptis priori et fratribus iniuriam inferant vel gravamen. Quod 
si vobis^ non acquieverint, tam populum illum quam presbiteros, 
qui eum in dispendium iuris illorum recipere ad divina praesumunt 
et sacramenta ecclesiastica impertiri, auctoritate nostra sine appel- 
lationis obstaculo censura canonica percellatis. Quod si ambo his 
exequendis nequiveritis interesse, alter vestrum ea nichilominus exe- 
quatur. Datum Veronae XVm Kalendas lanuarii. 



376« Urharms III universos fideles Gonfratemitatis SaGri-joorim hortatur, 
ut demosinas, quas pro revelatione monasterii ad quinquennium 
annuatim se solutu/ros esse promiserint, fratrihus persolvard. 
Bibl. nat. Paris. Chart. Sacri Portus s. xvn. ms. lat. 5466. fol. 12. 

1186 Urbanus episcopus servus servorum Dei dilectis filiis universis 

lul. 1. Dei fidelibus confraternitatis Sacri Portus, ad quos litterae istae 
pervenerint, salutem et apostolicam benedictionem. Ad audientiam 
nostram noveritis pervenisse, quod vos°, divino amore succensi, in 
vestrarum remedio animarum ad commonitionem karissimi in Christo 
filii nostri Philippi illustris Francorum regis pro revelatione mona- 
sterii Sacri Portus certas elemosinas fratribus eiusdem loci Kbera- 
liter promiseritis usque ad quinquennium annis singulis persolven- 
das. Unde nos, vobis in bonis operibus congaudentes, universita- 
tem vestram monemus, attentius rogamus vobisque in remissionem 
peccatorum injungimus, quatinus elemosinas ipsas supradictis fra- 
tribus iuxta promissum vestrum hilariter^ sine diminutione vel re- 
\ tentione qualibet conferatis et ita, quod a vobis est laudabiKter in- 

choatum, adimplere curetis, quod et fratrum necessitati vestra sub- 
ventione utiKter consulatur et praemia retributionis aeternae ab 
omnipotenti Domino valeatis securius exoptare. Datum Veronae 
Kal. luKi.i 

* immittatur c. ^ nobis c. ^ nos c. ^ iUariter c. 

^ Exstat privilegium eidem monasterio datum d. 28. lun. 1186 in cartu- 
lario supra citato fol. 1. 



V 



Urbaki III EPI8T0LAE 377. 378 229 

377. UrhamjLs III Narhomnsem arckiepi^copum ac Tolosanum et Carcas" 
sonmsem episcopos hortatur, ut fratrihm Bolhonensibu^s de mona- 
sterii mcUefactorihu^ iu^stidam exhiheant. 

Bibl. nat. Paris. CoU. Doat. 83. fol. 165. cop. a. 1669. 

Urbanus episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratribus 1186 
Narbonensi^ archiepiscopo, Tholosano^, Carcassonensi^ episcopis et Oct. 18. 
dilectis filiis archidiaconis et decanis in eonim diocesibus constitu- 
tis salutem et apostolicam benedictionem. Sicut dilectorum filio- 
rum nostrorum abbatis et fratrum coenobii Bolboniensis nobis con- 
questio patefecit, quidam malitiosi homines in vestris diocesibus 
commorantes saepius in bona eorum rapinas exercent et alia multa 
gravamina Dei timore postposito eis irrogare praesumunt. Volentes 
igitur indempnitati eorum paterna sollicitudine providere discretioni 
vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatinus, 
cum a praedictis fratribus super huiusmodi rapinis et gravamini- 
bus aliis ftierit vobis querela proposita, unusquisque vestrum in 
diocesi sua malefactores eorum, nisi commoniti restituerint res 
ablatas et de dampnis illatis et injuriis satisfecerint competenter 
et ab eorum molestatione cessaverint, ecclesiastica censura nullius 
appellatione obstante percellat, quae absque satisfactione congrua 
minime relaxetur. Datum Veronae* decimo quinto Kalendas No- 
vembris. 

378. Urhanus III consuUhu^ et populo Arelatensi praecipit, ut dedma^ 
ecdesiis suhtractas exsolvant Alioquin se eoccommunicationis sen- 
tentiam ah Henrico Alhanensi, ap, sed. legato, promulgata^n con- 
firmaturum esse, scrihit. 

Autogr. in Bibl. nat. Paris. Coll. Baluze 380 n. 21. 

Urbanus episcopus servus servorum Dei dilectis filiis consuli- 1186; 
bus et populo Arelatensi salutem et apostolicam benedictionem. -^^^- ^^' 
Omnipotentis Dei benignitatis ita humano generi ad usum vite 
cuncta dignata est elargiri, ut partem sibi decimam reservaret; 
quam qui ei subtrahit, sacrilegii reatum incurrit et dampnationem 
sibi comparat sempitemam. Unde quia ad audientiam apostolatus 
nostri pervenit, quod quidam vestrum contra salutem propriam ec- 
clesie Dei decimas subtrahunt et contra salutem propriam*> detinere 
contendunt, universitatem vestram hortamur in Domino et aposto- 

* yeroniae e, ^ contra sal. prop. sic Uerum in ceutogi-apho. 

* Bemardo. ' Fulchrando. ^ Ottoni. 



2S0 Ukbahi m epistolae 379 



Qmiu I 
latis, I 
rater I 



1186 licB auctoritate mandamua, quatiuus unuBquigque vestrum suomiu 
HoT. 27. proventuum decimaa ecclesiis, ad quas pertinent, et earum prelatis, 
sicut tenetnr, exolvat, Alioquin sententiam, quam venerabQis frater 
noster . . Albanensis episcopusi, tunc apostolice sedis legatus, 
iUicitos detentores propter boc canonice promulgavit, nos ratBm 
esse decernimus et precipimus observari. Datum Verone V Kalen- 
das Decembris, 

379. Urbanus III universis pradatis per provineiam JrelatensBm ooitsti- 
tutis praetnpii, ut Pefro arekit^iscopo obediant. Homines ab eo 
excommunicatos, antequam <d)soluiionem ad^ti sint, sepeliri vettU. 
Bibl. nat. Paris. Coll. Baluze 88. fol. 50. manu h. xvn. 

1186 Urbanus episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratribus 

Nov. 27. episcopis et dilectis filiis abbatibus, prioribus et aliis ecclesiarum 
praelatis per Arelatensera provinciam coiistitutis salutera et aposto- 
licara benedictionem. Quanta eit obedientiae virtus et quae poena 
inobedientibus debeatur, rerum experientia neminem fideiium pati- 
tur ignorare. Ea siquidem est, sine qua impossibile est aliqtiem 
placere Deo et quae divinis sacrificiis antefertur. Quam licet uni- 
versi Cbristi fideles totis debeant viribus observare, vos tamen tanto 
propensiua eam tenemini vita pai'iter et exemplo preferre, qnanto | 
inter ceteros locum babere noscimini digniorem. Sane ad audien- 
tiara apostolatus nostri pervenit, quod quidam vestrum baec nequa- j 
quam, sicut convenit, attendentes venerabili fratri nostro Arelatensi i 

Iarchiepiscopo^, metropolitano vestro, reverentiam debitam non im- 
pendunt. Unde dum eius subterfugiunt disciplinam, et honestas 
ecclesiastica patitur detrimentura et cura fideliura non ea, qua cou- 
venit, sollicitudine procuratur, quod quia auBtinere non possumus 
nec debemus, universitatem vestram hortamur in Domino et preci- 
piendo mandamus, quatenua iam dicto archiepiscopo sicut pastori 
i et meti'opolitano vestro obedientiara et revereutiam debitam impen- 

t datis et ad praesentiara eius, cum vocati faentis, accedentes, quae 

canonice ad bonorem Dei et fideliura salutera statuerit, suscipiatis 
humiliter et servetis scituri, quod, si quis ei contra salutem pro- 
priara inobediens exstiterit et rebeUis, sententiam, quam in eum 
])ropter hoc canonice tulerit, autore Domino ratam habebimus et 
faciemus inviolabiliter observari. Ad hoc vobis autoritate praesen- 
tium inhibemus, ue aliqnis vestrum excommunicatos et nominati m_ 
' HenricuH. ' Petro. 



I 



Urbani ni EPiSTOLAE 380. 381 231 



rc interdictos eius ad sepulturam ante absolutionem recipiat; alioquin 1186 
nos ei interdicendi ecclesiam, in qua hoc praesumptum fuerit, do- Nov. 27. 
nec fiierit cadaver eiectum, liberam concessimus autoritate apo- 
stolica facultatem. Datum Veronae* quinto Kalendas Decembris. 



ui: 



=1 



380. Urbanm III archiepiscopo Arelatensi permittit, ut exGommunicatiO' 
nis sent&rUiam ab Henrico episcopo Albammi in decimarum deten- 
tores prolatam observari faciat. 

Bibl. nat. Paris. Coll. Baluze 86. fol. 52. manu s. xvn. 

Urbanus episcopus servus servorum Dei venerabili fratri Are- 1186 
latensi^ archiepiscopo salutem et apostolicam benedictionem. Quanto I^ec. 12. 
in ecclesia Dei locum obtines digniorem, tanto libentius petitioni- 
bus tuis annuimus et ad procurandam salutem subditorum tuorum 
fidelium favorem tibi apostolicum impertimur. Unde quia ad audien- 
tiam apostolatus nostri pervenit, quod sententia, quam venerabilis 
frater noster H(eiiricus)^ Albanensis episcopus, tunc apostolicae se- 
dis legatus, in decimarum illicitos detentores tuae provinciae cano- 
nice promulgavit, non ea, qua convenit, diligentia observatur, volen- 
tes ipsorum detentorum saluti et ecclesiastico iuri prospicere, fra- 
temitati tuae praesentium autoritate iniungimus firmiterque man- 
damus, quatenus sententiam ipsam, sicut canonice lata est, per tuam 
provinciam servandam denunties et facias autoritate nostra ab 
oi^nibus observari. Ad haec quia nonnuUi ecclesiarum rectores 
interdictos et excommunicatos tuos in suo praesumunt cimiterio / 

tumulare, nihilominus interdicendi ecclesiam illam, in qua hoc prae- ; 

sumptum fuerit, donec excommunicati vel nominatim interdicti ca- 
daver ad mandatum tuum a cimiterio extrahatur, liberam habeas 
autoritate apostoKca facultatem. Datum Veronae^' secundo Idus ' 

Decembris. 

38L Urbanus III crucem in svhsidium Terrae sanctae praedicantibus 
veniam peccatorum indulget, . 

Bibl. nat. Paris. Eec. des lattres de Bichard de Bury, ^v^ue de 
Durham, ms. lat. nouv. acqu. 1266.* s. xrx. fol. 256. 

Urbanus^ episcopus servus servorum Dei dilectis filiis praedi- 1185-87. 

• Veroniae c. ^ Hugo c, in avtographo avJt lacutiam aut litteratn H., a lihrario 
maZe suppletam, /tdsse arhitror. ° Yeroniae c. ^ Apoffraphum est codicia, cuius 

mentionem /ecit Liebermann in Neues Archiv IV, 620. 

^ Fetro. ^ Epistola haec in dictaminum fictorum numenun releganda est. 



232 Urbani ni epistolae 382 

1185-87. catoribus universis verbi crucis pro Terrae sanctae subsidio ac exe- 
cutoribus negocii eiusdem crucis salutem et apostoKcam benedictio- 
nem. Volentes labores vestros, quos pro Terrae sanctae subsidio 
prompta voluntate subitis, spiritualibus praemiis compensare, vobis 
universis et singulis propter hoc laborantibus illam vestrorum, de 
quibus corde contrito et ore confessi fueritis**, concedimus veniam 
peccatorum, illoque volumus privilegio eaque in\munitate gaudere, quae 
dictae Terrae sanctae succurrentibus in generali conciKo sunt con- 
cessa. NuUi ergo omnino hominum liceat, hanc paginam nostrae 
concessionis infringere vel ei ausu temerario contraire. Si quis 
autem hoc attemptare praesumpserit, indignationem omnipotentis 
Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum eius se noverit incur- 
surum. Dat. etc. 



\ 



382. Urbanus III Henrico archiepiscopo Bituricensi concedit, ut, cum 
canonid de vacante jpraehenda non convenerint, ipse idoneam per- 
sonam in ea instituat. 

Bibl. nat. Paris. CoU. Balu2e 79. fol. 181. manu s. xvn. 

1186—87 Urbanus episcopus servus servorum Dei venerabili fratri Hen- 

fart. 4. rico Bituricensi archiepiscopo, Aquitaniae primati, salutem et apo- 
, stolicam benedictionem. Pro statu ecclesiarum pastorali nos cdn- 

venit cura satagere et, ne inordinatae remaneant vel debitis obse- 
quiis defraudentur diligentem, soUicitudinem adhibere. Accepimus 
autem, quod, cum in ecclesia tua praebendam vacare contingit, in 
ordinandis canonicis plerumque canonici eiusdem ecclesiae discordes 
\ existunt nec voluerunt in personas idoneas unanimiter convenire. 

Ne autem occasione ista ecclesia tibi commissa uUum possit de 
cetero incommodum vel detrimentum incurrere aut malignari volen- 
tibus praestetur audacia, volentes tibi in quibus salva honestate 
possumus prompta benignitate deferre, autoritate tibi apostolica 
indulgemus, ut, cum praebenda vacaverit, si de ipsa danda cano- 
nici non convenerint, personam idoneam tibi liceat nullius appella- 
tione obstante canonicum ipsius ecclesiae sine specie prava statuere, 
in quam^ maiorem et saniorem partem noveris convenire. Datum 
Veronae quarto Nonas Madii. 

• fueritis addidi. ^ scilicet personam. 



\ 



Urbani ni EPI8T0LAE 383. 384 233 

383. Urhanus III universos provindae Burdegalensis praelatos hortatur, 

u4 Henricfmn Bituricensem, si primMiam visitare eum contigetnt, 

r&verenter eocdjpiant, 

Bibl. nat. Paris. Coll. Baluze 79. fol. 251. manu s. xvn. 

Urbanus episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratribus 1186—87 
Burdegalensi archiepiscopo ^ et suflfraganeis eius et dilectis filiis ^art. 4. 
abbatibus et aliis ecclesiarum praelatis in Burdegalensi provincia 
constitutis salutem et apostolicam benedictionem. Significante ve- 
nerabili fratre nostro Henrico Bituricensi archiepiscopo, nobis inno- 
tuit, quod, cum pro pace inter venerabilem fratrem nostrum Picta- 
vensem episcopum^ et nobilem virum R. comitem Pictavensem re- 
formanda venisset, a praedecessore tuo, fi^*ater archiepiscope, et a 
vobis, firatres episcopi et abbates atque praelati, honorifice fiiit et 
devote receptus eique omnem reverentiam et honorem primati de- 
bitum curavistis humiliter exhibere. Proinde universitatem vestram 
de virtute obedientiae commendantes per apostolica scripta mone- 
mus attentius et mandamus, quatinus, sicut bene incepistis, et in 
archiepiscopi et ecclesiae Bituricensis devotione et obedientia con- 
sistatis et, cum illum trahentibus negotiis ecclesiasticis primatiam 
visitare contigerit, ei tam in procurationibus quam in aliis hono- 
rem tamquam primati vestro et reverentiam debitam impendatis, 
ita quod de vestra devotione certior fiat et in necessitatibus vestris 
Ubentius et efficacius debeat vobis favorem suum atque patrocinium 
impertiri. Datum Veronae Iin Nonas Martii. 



384. TJrhanus III fratrihus Maioris-manasterii scribit de praelatis, ma- 
iorem, qu/im in concilio Lateranensi statutu/m sit, numerum ho- 
minum et equitaturarum ad eorum ecclesias addu^ntibus. 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 12879. fol. 192. Descripsit Martene ex 

autographo. 

Urbanus episcopus servus servorum Dei dilectis filiis abbati^ 1186-87 
et fi*atribu8 Maioris monasterii in obedientiis et prioratibus ipsius Apr. 9. 
monasterii constitutis salutem et apostolicam benedictionem. Cum 
felicis memoriae Alexander praedecessor noster episcopos et alios 
ecclesiarum praelatos audisset saepius ecclesias hominum et equi- 
taturarum numero immoderato gravare, cum easdem ecclesias visi- 
tabant, certum modum episcopis et aliis praelatis in concilio Late- 

* Guilielmo. ' Guiliebno. * Hervaeo. 



234 Urbani m epistolae 385 

1186—87 ranensi praefixit, secundum quem in ecclesiis recipi debeant et 
Apr. 9. procurationem habere. Ne igitur contra constitutionem iliam in 
concilio factam ecclesiae vestrae possint sumtibus onerari, praesen- 
tibus vobis litteris indulgemus, ut, si archiepiscopi, episcopi, archi- 
diaconi vel decani ad ecclesias vestras in maiori numero, quam 
statutum sit in concilio memorato, duxerint accedendum, ad eos 
recipiendos et procurandos non possitis ecclesiastica districtione 
compelli. Sententiam vero, si qua in vos vel ecclesias propter hoc 
forte protulerint, decernimus irritandam. Datum Veronae V Idus 
Aprilis. 



385. Urhanus III Henrico arcMepiscopo Bituricensi per totam provinr 
ciam^ excepto monasterio Dolensi, vices suas committit. 
Bibl. nat. Paris. Coll. Baluze 79. fol. 182. manu s. xvn. 

1186-87 Urbanus episcopus servus servorum Dei venerabili fratri Hen- 

Apr. 13. rico archiepiscopo ^, Aquitaniae primati, apostolicae sedis legato, 
salutem et apostolicam benedictionem. Quanto beneficia graciora, 
dum essemus in minori officio, ab ecclesia tibi commissa nos acce- 
pisse recolimus et uberiorem ab eo gratiam assecutos, tanto am- 
plius nos ei recognoscimus debitores et libentius ipsam praeroga- 
tiva nostrae dilectionis et gratia decoramus. Illud etiam ad exe- 
quendum nostrae voluntatis propositum attentius nos inducit, quod, 
cum sis* non solum generis sed etiam morum nobiKtate perspicuus, 
tuae sincerae devotionis affectum circa*nos et Romanam ecclesiam 
usque adeo manifesta rerum exhibitione declaras, ut ab apostolica 
sede non immerito diligi debeas et^ propensius honorari. Sane 
cum per nos exequi non possimus, quae nobis ex susceptae mini- 
sterio servitutis imminent exequenda, illos in partem soUicitudinis 
advocare tenemur, de quorum prudentia et honestate confidimus 
et per quos vitiis exstirpatis virtutum autore Deo credimus germina 
propaganda. Eapropter, venerabilis in Christo frater archiepiscope, 
in te probitatem, elegantiam morum et sincerae devotionis constan- 
tiam attendentes, per totam provinciam tuam, excepto monasterio 
Dolensi, de consilio fratrum nostrorum apostolicae tibi legationis 
officium committimus exequendum, ut in ea vice nostra, quae cor- 
rigenda sunt corrigas, eveUas quae fuerint eveUenda, et plantes 

* si c. ^ et deest in cod, 
^ Bituricensi. 



Urbani m EPisTOLAE 386. 387 235 

quae noveris esse plantanda. Attende itaque, carissime frater, quid 1186—87 
tibi sollicitudinis ex indulgentia apostolicae sedis immineat, et sic -^P^- ^^* 
iniunctae tibi legationis officium cum auxilio gratiae celestis exe- 
quere, ut in manu tua ecclesiastica negotia dirigantur et ecclesia- 
rum status per providentiam tuam in melius et fidelium universi- 
tas autore Deo proficiat ad salutem. Datum Veronae Id. Aprilis. 



386. Urhamts III Maioris-monasterii fratribus dedmas a laids resigna- 
tas in proprios icstis convertere permittit, 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 12879. fol. 192. Descripsit Martene ex 

autographo. 

TJrbanus episcopus servus servorum Dei dilectis filiis abbati^ et 1186-87 
monachis Maioris monasterii salutem et apostolicam benedictionem. ■'•^- ^^* 
Quanto coenobium vestmm specialius ad nos et Romanam eccle- 
siam pertinet, tanto iuri et commodo eius debemus diligentius im- 
minere. Ea propter, dilecti in Domino filii, vestris iustis postulatio- 
nibus grato concurrentes assensu*, praesentis vobis scripti pagina 
duximus indulgendum, ut decimas, quas laici possederunt in par- 
rochiis ecclesiarum vestrarum et vestris manibus resignarunt vel 
in posterum duxerint resignandas, ad opus vestrum et ecclesiarum 
vestrarum, in quarum sunt parochiis constitutae, nullius contra- 
dictione vel appellatione obstante recipere liceat et tenere. NuUi 
ergo omnino hominum liceat, hanc paginam nostrae concessionis 
infringere vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc at- 
tentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et bb. Petri 
et Pauli apostolorum eius se noverit incursurum. Datum Veronae 
Idibus lunii. 



387* TJrhanus III archiepiscopo Conipostellano aliisque mandat, corri- 
gant episcopwm Asturicensem , qui ecdesiam quandam dedicaverit, 
antequ/im controversia de ea inter priorem de monte Feberro et 
monachos de Villafranca terminata esset, 

Bibl. nat. Paris. Coll. Moreau 283. fol. 161. cop. a. 1780. 

Urbanus episcopus servus servorum Dei venerabilibus fi:atribus 1186—87 
Compostellano archiepiscopo ^, episcopo^ et dilecto filio B. archi- M-^^- 
diacono Auriensi salutem et apostolicam benedictionem. Dilecti 

* In codice correctum est in consensu. 

^ Hervaeo. * Petro. ® Alfonso. 



236 UrBANI III EPISTOLAE 387 

1186—87 filii nostri prior et monachi de Villafranca suam ad nos querimo- 
lul. 30. niam transmiserunt, quod, cum inter ipsos et priorem de monte 
Feberro* de quadam ecclesia, quam idem prior iuxta^ terminos 
parrochiae monachorum ipsorum contra privilegia monasterii Clu- 
niacensis, ad quod eadem ecclesia spectat, indulta construxisse di- 
catur^, super ecclesia quoque de Perex et aliis pluribus capitulis 
controversia verteretur, venerabilis frater noster Astoricensis epi- 
scopus^ in verbo veritatis et in osculo pacis praefato priori de 
Villafranca promisit, quod ipsam ecclesiam minime dedicaret, donec 
questio mota finem debitum ordine iudiciario sortiretur. Verum 
idem episcopus suae postmodum promissionis oblitus, eandem ec- 
clesiam non sine derogatione suae dignitatis et nominis, iam^ dicto 
priore de Villafranca invito et ad sedem apostolicam appellante, 
nocturno tempore dedicavit et corpus cuiusdam deftmcti in eius ci- 
miterio sepelivit, ut ex hoc ius parrochiale sibi certius posset in 
posterum vendicare. Licet autem de huius enormitate facti plu- 
rium personarum litteras receperimus, quibus fides est in maio- 
ribus adhibenda, quia tamen plene nobis de veritate non constat, 
cognitionem et correctionem huius rei vestrae discretioni committi- 
mus per apostolica scripta mandantes, quatenus inquisita praesen- 
tibus partibus veritate, si rem ita se habere constiterit, campanas, 
quae in ipsa ecclesia dicuntur de novo suspensae, faciatis auctori- 
tate nostra in terram deponi et effodi corpus illius, qui apud ipsam 
ecclesiam fuit traditus sepulture, et in eadem ecclesia usque ad 
decisionem causae omnia divina prohibeatis officia celebrari et 
eundem episcopum de transgressione suae promissionis et fidei et 
pro eo, quod appellationi non detulit, corrigatis, sicut eum de insti- 
tutione canonica videritis corrigendum. Aimardum® quoque et alios. 
qui post excommunicationis sententiam a diocesano episcopo inter- 
positam divina scienter celebrasse in eadem ecclesia perhibentur^ 
ecclesiastica sententia percellatis. Si qui autem vobis restiterint»^, 
quominus mandatum nostrum libere adimplere possitis, in eos aucto- 

• 

ritate nostra ecclesiasticam sententiam proferatis, quam faciatis 
usque ad dignam satisfactionem inviolabiliter observari, et haec 
omnia contradictione et appellatione cessante effectui mancipare 

' ^ Lanibertus de Barive, qui fianc epistolam descripsit, aimotat: Dans beaucoup d^autres 

titres : Zebruario, le mont de Zebre. ^ iusta c. '^ dicuntur c. *^ tam c. ® Aimar- 
dus c. ^ 8tc sine dvbio legendum est pro prohibentur c. ^ restiterint inter uncos 

appositum est. 

^ Ferdinando. 



Urbani ni ET Clementis m epistolae 388. 389 237 

curetis. Ceterum si omnes» his exequendis nequiveritis interesse, 1186-87 
duo vestrum ea nichilominus exequantur litteris nequaquam obstan- ^^* ^^» 
tibus istarum non habita mentione a sede apostolica impetratis. 
Datum Veronae^ m Kalendas Augusti. 



388. Urhamis III fratrQyas S. Germani de Pratis (Paris,) indulget, ne 
in causis cfwm arcMepiscopo Senomnsi examini aliqnorum ei suh- 
ditorum se suhiicere cogantur, 

Autograph. mutilum in tabul. nat. Paris. L. 233 n. 2. 

Urbanus episcopus servus servorum Dei dilectis filiis F(ulconi) 1187 
abbati et capitulo sancti Germani dePratis salutem et apostolicam ^ehr. 11. 
benedictionem. Cum monasterium v(estrum ad) nos et Ro(manam) 
ecclesiam nullo (median)te pei-tinet, dign(um) est et consonum ra- 
tioni, ut contra indebite (molestat)ionis gravamina apostolice pro- 
tectionis favorem in vestris oportunitatibus sentiatis. Ne igitur 
venerabilis frater noster . . (Senone)nsis archiepiscopus ^, qui vobis 
et monasterio vestro gravis sepius et molestus existit, in causis, que 
inter vos et ipsum emergunt, vobis possit per suos subditos grava- 
men inferre, auctoritate vobis presentium ind(ulg)emus, ut sub (exa- 
mine aliqu)orum sue provincie, qui ei tamen subiecti existant, in 
causis, quas vos adversus ipsum vel ipse adversus vos habuerit, ne- 
quaquam cogamini litigare. Datum Verone III Idus Februarii.^ 



389. Clemens III abhati et fratribus Cluniacensibus scribit de composi- 
tione inter monasteriv/m S. Stephani Nivernense et P, comitem facta 
cUque a Philijppo Francorum rege firmata, 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 16992. fol. 241. Scripsit Martene. 

Clemens episcopus servus servorum Dei dilectis filiis Hugoni 1133 
abbati et conventui Cluniacensi salutem et apostolicam benedictionem. Febr. 20. 
Quanto specialius coenobium vestrum b. Petri iuris existit, et ad 
nostrain provisionem nuUo mediante pertinet et tutelam, et vos et 
praedecessores vestri in eo coelesti magisterio subditi disciplinae 
per infusionem sancti spiritus odorem honestatis et religionis in 
vestro hactenus ordine observare latius expandistis, tanto ad con- 

• cwread ex omnibus c. ^ Veronnae c. 

* Gmdo. * Idem iisdem verbis confirmat Clemens III buUa data d. 
16 m. April 1189, cuius autogr. in tabul. nat. Paris. L. 234 n. 6 servatur. 



[ 



238 Clehektis in epistolae 390 

1188 servandam vitam vestram illaeaam' et iustas deTotionis vestrae pe- 
ebr, 20. titiones benigniua admittendaa tenemur existere promtiores. Per- 
venit autem ad nos, quod, cum nobilis vir P{etrus) NivemensiB 
comes mouasterio vestro S. Stepbani Nivernensis multa damna et 
iniurias intulisset, tandem litterarum nostrarum auctoritate commo- 
nitus a suo facto resipuit et libertatem burgi praedicti S. Stephani 
Nivemensis, prout debuit, recognovit et eam se promisit iuramento 
praestito servatnrum. Compositionem quoque ab eodem comite et 
Agnete usore eius cum fratribus vestria praedicti S. Stepbani ami- 
cabibter factam ad memoriam futurorum scriptis authenticis robo- 
rarunt, quam benignus in CUristo filius noster Pbilippus illuBtria 
Francorum rex ratam babuit et nihilominus sui scripti munimioe 
confirmavit. Nos igitur vestris postulationibus annuentes composi- 
tionem illam, quae inter praefatos fi-atres vestros et iam dictum co- 
mitem et uxorem eius de assensu partinm facta eat et non solum 
eorum sed etiam ipsius regis scriptis'' roborata, ratam habemus 
eamque fiitui'is temporibus manere decrevimus illibatam. Ad haec° 
compoaitio, quae facta est inter Albanum dominum Castri novi et 
fratres vestros de Amlierta super multis damnis et gravaminibus, 
quae eis irrogaverat, ne processu temporis rescindatur, ad peti- 
tionem vestrara similiter ratam habemus iu perpetuum et apoato- 
lico praesentis scripti patrocinio communimus statueutes, ut nuUi 
omnino hominum hceat, hauc paginam nostrae comfirmationis in- 
fringere vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc atr 
temptare praeaumpaerit, indignationem omnipotentis Dei et SS. Petri 
et Pauh apostolorum eius se noverit incursurum. Datum Latei^a- 
nia X Cal. Martii, pontificatus nostri anno V.^ 



390i Cleviens III Valoelletwi, S. Sepulori el S. Aulberli abhalibits vtan- 
dat, ne patiantur Beatrioem de Boussu in capelta, a marko «'«« 
omstructa, sine licentia aibatis S. Oisleni dimna offida aelebrari 
faeert. 

Bibl. nat. PariB. ma. lat. 12674. fbl. 210. a. xvn. 

]j88 Clemens episcopus servua servomm Dei dilectia filiia Valcel- 

Febr. 28. lenai^, sancti Sepulchri^ et sancti Autberti* ahbatibus salutem ct 

° coQservandnro yita yeBt» iHaesa c. ■■ ecripti e. ' Adhnc c. 

Eiusdem argumeiiti litteras ClenieDa Ilt priori et monachia 8. Steph. 
dat, vide ibid. fol. 240''. ' Godeacalco. ' Gerardo. ' Huberto, 



Clementis m epistolae 391 239 

apostolicam benedictionem. Dilecti filii nostri abbas^ et fratres S. 1188 
Ghisleni transmissa nobis conquestione monstraverunt, quod, cum ^®^^- ^^- 
ecclesia eorum ex largitione imperatorum et regum precinctum loci 
cuiusdam a flumine Wamii usque ad fluviolum, qui Haneton dici- 
tur, in giro usque ad aquam, quae Haina vocatur, sicut tam in se- 
dis apostolicae quam in imperatoriis privilegiis continetur, diu 
possederunt inconcusse, nobilis mulier B(eatrix) de Boussu contra 
privilegia ipsa veniens quaedam in praescripto loco sibi contra iu- 
stitiam vendicare praesumit. Ad haec cum G. quondam vir eius 
in curte sua, quae in parochia praedictorum fratrum consistit, aedi- 
ficasset capellam et assensu abbatis et fratrum ipsorum per bonae 
niemoriae Samsonem Remensem quondam archiepiscopum ftiisset 
ei cappellanus concessus, conditione tali adiecta, videlicet quod con- 
tra prohibitionem praedicti abbatis divina in ea non deberet officia 
celebrare, mulier praefata contra hoc venire non dubitans in ca- 
pella ipsa prohibente abbate divina facit officia celebrari. Cum ita- 
que sedis apostolicae privilegia perpetuam tenere debeant firmita- 
tem, volentes abbatem ipsum et fratres in sua iusticia confovere, 
discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus prae- 
fatam muKerem ab indebita abbatis et fratrum super hiis, quae 
praediximus, et aliis vexatione desistere, per districtionem ecclesia- 
sticam sublato appellationis diffiigio compellatis, nullis litteris ob- 
stantibus, si quae apparuerint hiis tacitis a sede apostolica impe- 
tratae. Quod si omnes hiis exequendis nequiveritis interesse, duo 
vestrum ea nihilominus exequantur. Datum Laterani III Calendas 
Martii, pontificatus nostri anno primo. 

391. Clemens UI inter monasteriy/m S, Qisleni et Beatrieem de Boussu 
aetum a delegatis apostolids super possessionibu^ quilmsdam arbi- 
trium prohat, 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 12674. fol. 211**. manu s. xvn. 

Clemens episcopus servus servorum Dei dilectis fiUis abbati^ 1188 
et conventui Sancti Ghisleni salutem et apostolicam benedictionem. lun. 15. 
Ea, quae a nobis ratione praevia expetuntur, animo nos decet libenti 
concedere et effectu prosequente complere. Cum itaque causa, quae 
inter ecclesiam vestram et nobilem mulierem B(eatricem) de Boussu 
super quibusdam terris, redditibus, hominibus et aquis hactenus 
vertebatur, per delegatos iudices ex delegatione sedis apostolicae 

^ Lambertus. * Lamberto. 



240 Clementis m epistolae 392 

1188 diffinitiva sententia rationabiliter sit decisa, nos sententiam ipsam 
lun. 15. ratam habentes, sicut rationabiliter lata est nec postea legitimae 
appellationis obiectione suspensa, autoritate apostolica confirma- 
mus et praesentis scripti patrocinio communimus. NuUi ergo ho- 
minum liceat, hanc paginam nostrae confirmationis infringere vel ei* 
ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpse- 
rit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apo- 
stolorum eius se noverit incursurum. Datum Laterani XVII Ka- 
lendas lulii, pontificatus nostri anno primo. 

392. Clemens III R. comitem Arver?iensem rogat, ne ordini Qrandimon- 

tensi per divefrsas fratrum machinationes vehementer afflicto favo- 

rem solitvm snhtrahat, 

Autograph. in tabul. nat. Paris. L. 234 n. 5. 

1188 lun. Clemens episcopus servus servorum Dei dilecto filio nobili viro 

comiti R(oberto) de Alvernia salutem et apostolicam benedictio- 
nem. Non est in hac humane morta(litatis) miseria quicunque a 
callidi temptatoris machinatione securus; non est, qui ab eius pos- 
sit subtilibus insidiis facile precavere. Expugnat enim for(tissimos) 
quosque, ac providos fraudulenta et improvisa circumventione sedu- 
cit, studia diversarum suggestionum multiplicat, pia desideria pesti- 

fera sepius corrumpit. Quod etiam David ille manu 

fortis sibi accidisse dolebat, qui cum in die serenitatis et victorie 
dixisset: „Non movebor in eternum quia .... voluntate tua prestitisti 
decori meo virtutem." ^ Postmodum a concupiscentia superatus aie- 
bat: „Avertisti faciem tuam a me et factus sum contur(batus?)."^ 
(Cum) hostis ill^ humani generis adversus seculares iacula tempta- 
tionum inmittat, contra viros tamen religiosi propositi tanto acrius 
vi(ribus) universis insurgit, quanto per arctiores observantias eos 
invenit securius sacre conversationis munitione vallatos. Non est 
igitur ammi(randum, quod temporibus?) preteritis in ordine Grandi- 
montensi seditionis spiritum excitavit, qui multociens Dei etiam 
sanctuarium legitur expugnasse, qui ab (sorbet fluvium,?) necmiratur, 
sed habet fiduciam, quod influat lordanis in os eius.^ Verum licet 
dura fuerit ordo predictus per diversa fratrum studia con(triti)one 
percussus, nunc tamen, quia nos de communi fratrum consilio paci 
eius duximus providendum, ipsius in suo statu regulam confirman- 

* ei addidi. 

1 Cf. Psalm. 29, 7. « Psaim. 29, 8. « lob. 40, 18. 



Clemextis m epistolae 393 241 

tes, ordo ipse ut creditur miserante Domino respirabit et tranquil- 1188 lun. 
lior erit et clarior in eo de turbatione serenitas, cum velut igne 
tribulationis excoctus luci(diore clarit)ate fulgebit factus fortior 
post ruinam. Malorum namque experimentis et duris rerum even- 
tibus mens humana docetur futuris periculis (ob)vi(are). Te itaque, 
dilecte in Christo fili, monemus, rogamus attentius et in remissio- 
nem iniungimus peccatorum, quatinus propter huiusmodi casum 
solitam (praedicti o)rdinis fratribus gratiam non elonges, nec eis 
favorem tuum aut elemosinas caritatis subtrahas consuete. Quos 
tanto humano bene(ficio duximus dig)niores, quanto, graviori tribu- 
latione concussi, eo amplius indigere noscuntur. Nam affiictis non 
est ullatenus af(fii)ctio ingerenda vel multiplicanda calamitas, immo 
potius est auxilium et humanitatis consolatio tribuenda. Datum 
Laterani . . . Kalendas lulii, pontificatus nostri anno primo. 

In dorso litterarum dausarum eadem mmiu scriptum est: Nobili 
viro comiti K. de Alvemia pro fratribus Grandimontis. 



393. Glemens III Hemico Bituricensi de puniendis canonicis scrihit, 
qtd excommunicati vel interdicti divina offlcia cdebrant, 
Bibl. nat. Paris. Coll. Baluze 79. fol. 183. s. xvn. 

Clemens episcopus servus servorum Dei venerabili fratri Hen- 1188 
rico archiepiscopo 1, Aquitaniae primati , salutem et apostolicam lul. 12. 
benedictionem. Significatum est nobis, quod clerici tuae diocesis 
post latam in se interdicti vel excommunicationis sententiam offi- 
cia divina Dei timore neglecto et obedientiae virtute postposita 
celebrare praesumunt. Quoniam ergo tantae praesumptionis auda- 
ciam non nobis in mansuetudine olei sed in austeritate vini vide- 
tur agendjom, praesentibus tibi litteris indulgemus, ut personas eo- 
nim, qui post sententiam canonice latam hoc attentare praesumpse- 
I rint, ad reprimendum inobedientiae vitium sine laesione ac periculo 
diligenti* custodiae mancipandi vel in monasteria retrudendi libe- 
ram habeas autoritate apostolica facultatem, ut ipsi saltem inviti 
trahi debeant ad salutem et alii exemplo eorum impune sibi licere 
non credant inobedientes praelatis existere aut ecclesiasticae sen- 
tentiae contraire. Datum Laterani quarto Idus lulii, pontificatus 
nostri anno primo. 

* diligentis c. 
** Bituricensi. 

LoxwxNFXLD, Epist. Pont. Bom. 16 



242 Clementis rn kpibtouae 394 395 

394. Clmnem III Maioris-^nonasleni aynstiiutymem , qua ko^tSnts non 

co/men sed pisces aliaeque res proponanfur, confirmat. 

Bibl. nat. Paria. ma. lat. 12879. fol. 195. Descripait Martene es 

autographo. 

jjgg Clemeus episcopus 3er\'us servonim Dei dilectis filiis abbati^ et 

Mart. 1 4. ciipitulo Maioris monastem salutem et apostolicam benedictiouem. 

Ea, quae ad propositum sanctae religionia adiiciuiitur, quanto de 

maioris mediocritatis et honestatis amore emanare videntur, tanto 

lubentius amplectimur et iuxta postulantium desiderium effectu volu- 

mus subsecutivo complere. Ea propter, dilecti in Domino filii, vestris 

iustis postulationibus grato concurrentes assensu, constitutionem, 

quam ad honestatem et mediocritatem servandam praesente olim 

in capitulo veatro bonae memoriae H(enrico) Albanensi episcopo 

provida discretione fecistis, scilicet quod iufra septa monasterii ve- 

stri de cetero cames bospitibus non apponantur, sed pisciuia vel 

aliarum rerum, quas vobis fidelibus suis Deus concesserit vel £eicu1' 

taa monasterii ministraverit, esu quilibet sit contentua auctoritatfl 

apoBtolica confirmamus, iuxta praefatum statutum camium epulas 

in vestro manasterio districtius prohibena. Nulli ergo omuino Lo- 

minum liceat hanc paginam nostrae confirmationia infringere vel 

ei ausn temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesum- 

serit, indignationem omnipotentis Dei et bb. Petri et Panli aposto- 

lorum eius se noverit incursurum. Datum Lateranis 11 Idus Mar- 

tii, pontificatus nostri anno secundo. 



395. Ctemens III episeopo Biterrensi mandat, moneat fralres S. Sono- 
rati, ne fuminibus ab archiepiseopo Arelatensi exconvrimnicatis na- 



Bibl. nat. Paria. CoU. Baluze 88. fol. 46. manu a. xvtl 

1189 Clemens episcopus servus servorum Dei venerabili fratri Biter- 

lul. 30. rensi- episcopo salutem et apostolicam benedictionem. Ex parte 
venerabilis firatris noatri Arelatenais* archiepiscopi gravis fuit in 
audientia nostra querela proposita, quod prior et monachi sancti 
Honorati* eius interdictos recipiunt et excommunicatis ipsias chri- 
stianam exhibent sepulturam. Noleutes igitiu' tantae praesumptio* 
nis audatiam reliuquere incorrectam, fratemitati tuae per apostolica 
scripta mandamus, quatenus praescriptum priorem et moiiachos, ut 

' Geoffrido. ' Godefredo. ' Petri. ' Lerinensin. 



Clemektis m irr Coelestini m epistolae 396. 397 243 

excommunicatis et interdictis memorati archiepiscopi sepulturam 1189 
aut alia sacramenta ecclesiastica non impendant, moneas et auto- ^^^' ^^* 
ritate apostolica firmiter interdicas. Si vero commonitionis et inter- 
dicti tui transgressores extiterint, eos a praesumptione sua per cen- 
suram ecclesiasticam cessante appellatione compescas. Datum 
Laterani tertio Kalendas Augusti, pontificatus nostri anno secundo. 



396. Clemens III tres ahbates iubet samtimoniales Burburgenses ab in- 
iuriis abbatis Corbeiensis defendet^e, 

Bibl. nat. Paris. Chart. mon. Broburg. s. xv. ms. lat. 9921. libr. m. 

fol. 19^. 

Clemens episcopus servus servorum Dei dilectis filiis de Dunis, 1189 
de Claromarisco et de Thosan abbatibus salutem et apostolicam Nov. 25. 
benedictionem. Insinuarunt nobis abbatissa^ et moniales de Bro- 
bourc, quod, cum quandam decimationem infra Isaram et extra per 
quinquaginta annos et ultra in pace possederint, abbas Corbeiensis^ 
decimationem ipsam eis auiFerre et eas iniuste fatigare contendit. 
Quia vero ad nos specialiter pertinet cura debilium personarum, 
discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatinus ab- 
batissam et moniales ipsas indebita praedicti abbatis non sinatis 
vexatione gravare, sed earum iura illabata faciatis nostra freti 
auctoritate, appellatione cessante, servari, nullis litteris veritati et 
iustitie preiudicium facientibus, si que apparuerint a sede aposto- 
Uca impetrate. Quod si omnes hiis exequendis nequiveritis inter- 
esse, duo vestrum ea nichilominus exequantur. Datum Laterani 
Vn Kal. Decembris, pontificatus nostri anno secundo. 



397. Coelestirms III universos ecGlesiarum praelatos hortatur, ut a par- 
ochianis suis iniu^ste detenta fratribu^ militiae Templi restitui fa- 
dant, Addit de Templarioru/m privilegiis quibusdam, 
Autogr. in tabul. nat. Paris. L. 235 n. 7. 

Celestinus episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratri- ngi 
bus, archiepiscopis, episcopis et dilectis filiis abbatibus et aliis ec- lun. 15. 
clesiarum prelatis, ad quos littere iste pervenerint, salutem et apo- 
stolicam benedictionem. Cum dilecti filii nostri fratres domus mi- 
Utie Templi pro defensione fidei Christiane labores continuos et ex- 
trema pericula subeant et inimicos crucis Christi non sine multis 

^ Mathildis. ^ dioec. Ambianensis, Nicolaus. 

16* 



244 COELESTINI m EPISTOLAE 39S 

1191 sudoribus potenter impugoeQt, nobis imminet ex officio eorum iura 
lun, 15. (jTiadam speciali aollicitudine conservare et violentiam aliornm ab 
ipsorum indebitis gravaminibus cohercere. Inde est, quod univerai- 
tati vestre per apostolica scripta precipiendo mandamus, quatenus, 
31 quando eisdem fi-atribua de bis, que ipsis pia et rationabili con- 
sideratione legantur, a quolibet irrationabiliter subtracttun fuerit vel 
detentum, is vestrum, in cuius parrochia id evenerit, cognita veri- 
tate, prout iuetum fuerit, ablata taliter et detenta sine dilatione ej 
appellatione restitui faciat et in pace dimitti. Vobis quoque nichilo- 
minus interdicimus, ne quis vestrum pan^ochianos suos apud ecclesias 
eorundem fratrum, qui ad ordinem eorum se conferre voluerint, 
sepeliri probibeat vel a subditis snis prohiberi pennittat, si apud 
ipsas ecclesias devotionig intuitu in ultiraa voluntate elegerint se- 
pulturam, niai forte nominatim interdicti fuejint vel excommunica- 
tionis vinculo teneantur astricti. Homines autem eomndem fratrom 
pro suis excessibus pecuniaria pena nuUatenus puniatis, sed eis 
iuxta modum culpe imponatis satisfactionem congruam, que ipsia 
proficiat ad salutem, cum pro emendatione criminum non sint pre- 
mia requirenda. Datum Rome apud sanctum Petrum XVII 
lulii, poutificatus nostd anno primo. 



398. Codeslirms III universis provirmaB Ardatensis pradatis 
iflf ImbertQ arehiepiseopo a sese consecralo obediant. 

Bibl. nat. Paris. Coll. Baluze 88. fol. D8. manu s. xvn. 



1 



1191 Celestinus episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratri- 

Nov. (i. bus, universis episcopis et dHectis filiis abbatibus, praepositis et aliis 
eccleaiarum prelatis per Ai'elatensem provinciam constitutis salutem 
et apostolicam benedictionem, Ad hoc in ecclesia Dei gradus ec- 
clesia3ticai'um personarum distincti esse noscuntur, ut minorea auis 
maioribus reverentiam deferant et eorum mandatis et monitis obse- 
cundent, Cum autem venerabilis in Christo frater noster Imbertus 
arcbiepiscopns vester nuper ad praesentiam nostram accesserit, eum 
sicut virum providum et discretum et tanto officio congrueutem beuigne 
recepimua et ipsum iu archiepiscopum manibus propriis consecra- 
\'imus, pallium sibi, scilicet pontificalis officii plenitudinem, BUmptmn 
de beati Petri corpore conferentes, Eum igitur cum gratia sedis 
apustolicae ad propria remittentes universitati vestrae per aposto* 
lica scripta mandamus atque praecipimus, qnatenus eum benigne 
recipiatis eique tamquam arcliiepiscopo vestro et animarum veatra- 



COELESTINI m EPI8T0LAE 399. 400 245 

rum pastori reverenter et humiliter deferentes debitam ei obedientiam 1191 
impendatis, monita ipsius salubria et mandata recipiatis humiliter et ^^^- ^* 
sine refragatione servetis et, cum vos statutis temporibus ad concilium 
vel sinodum duxerit evocandos, sine tarditate qualibet accedatis et, 
si quos pro suis excessibus interdicto vel excommunicationi sub- 
iecerit, ipsius sententiam inviolabiliter servare curetis. Ad haec 
vobis auctoritate praesentium inhibemus, ne aliquis vestrum excom- 
municatos vel nominatim interdictos eius ad sepulturam ante ab- 
solutionem recipiat, alioquin nos ei interdicendi ecclesiam, in qua 
hoc praesumptum fuerit, donec fuerit cadaver eiectum, liberam con- 
cessimns autoritate apostolica facultatem. Datum Laterani octavo 
Idus Novembris, pontificatus nostri anno primo. 



399. Codestw/as III Umberto archiqnscopo Arelatensi Goncedit, qui ecde- 
sias seu campanilia invaserint, ut eos anathematizet, 

Autogr. in bibl. nat. Paris. CJoU. Baluze 380 n. 23. 

Celestinus episcopus servus servorum Dei venerabili fratri Um- 1191 
berto Arelatensi archiepiscopo salutem et apostolicam benedictio- Nov. 6. 
nem. Intelleximus, quod, cum in civitate tua frequenter seditionum 
scandala suscitentur, sepe contingit, ut nonnulli ecclesias et campa- 
nilia tam in ipsa civitate quam burgo ad sui tuitionem et defen- 
sionem invadant et ipsis tamquam secularibus domibus propria te- 
meritate utantur. Quia igitur id obvium rationi dinoscitur et ipsis 
invasoribus pemitiosum existit, fratemitati tue presentium aucto- 
ritate concedimus, ut ad hec corrigenda manum debite severitatis 
apponens, si qui de cetero ecclesias ipsas seu campanilia invadere 
forte presumpserint, nisi quamtocius ad mandatum tuum redierint, 
tam in ipsa civitate quam burgo divina interdicendi et illos vin- 
culo anathematis innodandi appellatione remota liberam habeas 
facultatem. Datum Laterani VIII Idus Novembris, pontificatus 
nostri anno primo. 

400. Coelestmus III decano et duobus canonids Bemensihus negotium 
dat, ut controversiam inter monasterium S. Oisleni et Beatric&ni 
de Boussu diu agitatam determinent, 

BibL nat. Paris. ms. lat. 12674. fol. 213^. manu s. xvn. 

Celestinus episcopus servus servorum Dei dilectis filiis decano 1192 
et magistris Stephano et Poncardo canonicis Remensibus salutem lai^- 20. 



r 



246 COF.LESTINI III EPISTOLiE 401 



1192 et apoatolicam benedictionem. Significante nobis dilectii aho nostro 
I lan. 20. abbate S. Ghialenii accepimus, quod', cum B(eatrix) mulier nobi 
i pro causa, quae inter eoa agitari dinoscitur, a delegatis per apo- 

I stolicam sedem iudieibus, videlicet bonae memoriae E,(ogero) olim 

Cameracensi epiacopo et dilecto filio nostro abbate Walcellensi*'^, 
vinculo esset excommunicationis astricta, vos eam de apostolica 
auctoritate mandati postmodum absolvistis. Ne igitur ius ipsius 
abbatis bac occasione valeat deperire, discretioni vestrae per apo- 
stolica scripta mandamus, quatinus partibus convocatis audiatia 
hinc inde proposita et quod iuatum fuerit, appellatione postposita, 
iudicetis et faciatis quod decreveritis observari. Qnod si omnes 
hiis exequendis nequiveritis ioteresse, duo vestrum ea nibilominna 
prosequantnr. Datum Romae apud S. Petrnm XIII Calendas Fe- 
brnai-ii, pontificatus nostri anno primo. 

401. CoelBstinus III episcopo, deeano et cantori MetenMbm SGnMt de oon- 
troversia inl^ abbaiissam S. Olodesindis et Aelidim eiusqui filiam 
agitatam. Addit, filiam,, q^tamquam eaxommumcaia essel, viro eni- 
dam mtbere praesvmpsisse. Mandat, u( quBrimonias imKspigenl. 
Bibl. nat. Paris. Chart. S. Glodesindia Sfeteiisis a. 1292 sciipt, 
ms. lat 10024. fol. 39. 

1192 Celestinns episcopus servus servonim Dei venerabili fratri , . 

K^12. episcopo* et dilectis filiis . . decano et cantori" Metensibus'' salu- 
tem et apostolicam benedictionem. Qnerelam dilectae in Christo 
filie nostre . . abbatissae* saucte G-lodesindis Metensis accepimus, 
qnod, cum controversia*, quae inter ipsam et Aelidim mulierem ac 
filiam eius et coadintorea eammf super quibnadam decimis, quas 
eedem mulieres in villa S. Aniani . . abbatisaae dicebantnr anferre, 
aliqnandiu fuerat agitata, venerabili fratri nostro . . Treverensi 
archiepiscopo ^ de apostolico fuiaset maudato commiasa, idem archi- 
episcopus venerabili fratri nostro Virdunensi epiacopo^ per sua scnpta 
mandavit, ut mulieres ipsas et coadiutores suos districte compelle- 
ret ad iusticiam snper biis . . abbatissae eshibendam. Venim quia 
eedem mulieres et adiutores sui iuri parere pertinaciter contempse- 
mnt, idem episcopus contra ipsos exeommunicationis senteutiam 

' quod addidi. ^* de Waleelleasi c. ' ciroalori e. ^ mt ■:. ' contro- 

' Goawino. ' lohanDe. ° Bertramiio. ' Havidi aut Vodae. ' lo- 
hanni. " Alherto. 



COELESTINI m EPISTOLAE 402 247 

promulgavit. Sed filia praescripte Aledis, absolutione nequaquam 1192 
obtenta, cuidam viro nichilominus nubere propria temeritate prae- ^^12. 
sumpsit. De vestra igitur prudentia confidentes, querimonias me- 
moratas vestro duximus examini committendas, discretioni vestrae 
per apostolica scripta mandantes, quatinus, vocatis ad praesentiam 
vestram qui fuerint evocandi, audiatis hinc inde proposita et quod 
iustum fuerit, appellatione postposita, iudicetis et faciatis quod de- 
creveritis per censuram ecclesiaticam inviolabiliter observari. Quod 
si omnes hiis exequendis nequiveritis interesse, duo vestrum ea ni- 
chiloininus exequantur. Datum Laterani 1111 Id. Maii, pontificatus 
nostri anno secundo. 



402» Codestinus III universis ecdesiarmn pradatis mandat, ut populum 
indulgentia proposita ad coUectas in usum Templariorum instititen- 
das adhxyrtentur, cet, 

Autograph. in tabul. nat. Paris. L. 235 n. 8. 

Celestinus episcopus servus servorum Dei venerabilibus firatri- 1192 

bus archiepiscopis , episcopis et dilectis filiis abbatibus, prioribus M» 6« 

et aliis ecclesiarum prelatis, ad quos littere iste pervenerint, salu- 

tem et apostolieam benedictionem. Non absque dolore cordis et 

plurima turbatione didicimus, quod ita in plerisque partibus eccle- 

siastica censura dissolvit et canonice sententie severitas enervatur, 

ut viri religiosi*et hii maxime, qui per sedis apostolice privile- 

gia maiori donati sunt libertate, passim a malefactoribus suis in- 

iuriam sustineant et gravamen, dum vix invenitur, qui congrua illis 

protectione subveniat et pro fovenda pauperum innocentia murum 

defensionis opponat. Cum autem dilecti filii nostri fratres militie 

Templi nuper permittente Domino ab inimicis Christiani nominis gra- 

viter sint oppressi et vehementer, sicut vos nosse credimus, barbara 

sevitia paganorum illos in personis et rebus exhauserit et etiam 

pro terra sancta de illorum spurcitia liberanda sumptus pertulerint 

et labores et pro ipso humani generis salvatore animas ponere ac 

pro fratribus extrema subire pericula non formident, ad benefacien- 

dum ipsis etiam sine soUicitatione nostra merito posselis induci et 

ad hoc vestros subditos propensius invitare. Cum autem predicti 

fratres, sicut universitatem vestram latere non credimus, laudabiliter 

et assidue pro salvatoris iniuria vindicanda decertent et vix ad 

tante militie sustentationem proventus eorum sufficere dinoscantur, 

pro tanto christianitatis commodo non solum mobilium sed etiam 




248 COELESTINI m EPISTOLAE 403 

1192 immobiliuni partem distrahere et in totins chriBtianitatis commo- 
lul. 6. ^yju convertere compeUuntur. Hac itaque consideratione inducti 
et illorum maxinuB necessitatibus provocati, univeraitatem vestrani 
presentibus litteris exbortamur, {|uatinu3, unde eorum suppleatm- 
inopia, populum vobis a Deo commissum collectas facere moneatis. 
Quicunque vero de facultatibus sibi a Deo collatis eia subveuerit 
et in tam sancta fratemitate se collegam statuerit eique beneficia 
persolverit, annuatim aeptimam ei partem iniuncte penitentie confiai 
de beatorum Petri et Pauli apostolomm meritis indulgemus. 8i 
vero exeommunicatus non fiierit vel nominatim interdictus et eum 
mori contigerit, ei cum aliis christianis sepultura eccleaiastica non 
negetur. Cum autem fratres ipsius Templi, qui ad collectam snsci- 
piendam destinati fuerint, in civitatem, castellum vel vicum advene- 
rint, si forte locus ipse interdictus sit, in iocundo eorum adventn 
semel in anno aperiantur ecclesie et exclusis excommunicatia divina 
in eis officia celebrentur. Que vero de non excommunicatis eorun- 
dem militum fratribus ecclesiastice aepulture tradendia et ecclesiis 
in eorum adventu, excommunicatis exclusis, se{mel) aperiendis a no- 
bis statuta sunt, vobis archiepiacopia, episcopis, mandando precipi- 
muB, ut per veatraa parrochias faciatis inrefragabiliter ohaervari. 
Preterea fraternitati vestre rogando mandamus, quatinus personas 
eonim et bona pro caritate beati Petri et nostra mauuteneatis et 
nullam eis irrogari lesionem vel iniuriam permittatis. Datura La- 
terani 11 Non. lulii, pontificatus nostri anno secundo. 



403. CoelesHnus III archiepisoopo S&nommi et ahhati S. Columbae man- 
dat, indtteant oomitem Nivemensem vel eiun xervientem, ttt, ree^Ui 
peeuma delnta, domttm de Oolonges prioratid ds Caritaie reslituere 
non reeuset. 
Bibl. nat. Paria. ma. lat. 12680. fol. 23''. manu e. xvn— XVHL 

1192 CelestinuB epiacopns servus aervorum Dei venerabili fratri . . 

Aug. 6. Senonensi archiepiacopo ' et dilecto filio . . abbati ' S. Columbae in 
dioceai Senonensi constituto Balutem et apostolicam benedictiouem. 
Ex inainuatione dilectorum filiorum abbatis^ et conventns Clunia- 
censis nos accepisse noveritis, quod, cum prioratus eorum de Cari- 
tate tempore, quo carisaimus iu Chi'isto tilius noster Philippus, iJlu- 
stris Francorum rex, Hierosolymam profectus est, Dei praevidentta 

' Guidoni. ' Hadulfo. ' Hugonia. 



OOELESTINI m EPISTOLAE 404 249 

et peccatis habitantium exigentibus, nimio fuisset debitorum onere 1192 
aggrayatns et Petrus de Corzon, serviens nobilis viri comitis Niver- ^^^- ^» 
nensis^, nimium ipsum affligeret et gravaret, prior et fratres eiusdem 
loci domum de Coulongiis ad ipsum prioratum spectantem pro tre- 
decim mille solidorum Nivemensium ipsi P(etro) venditioni exponere 
sunt coacti; unde prioratus de Caritate damnificatus est plurimum 
et gravatus et, licet ipse P(etrus) ad instantiam predicti Cluniacen- 
sis abbatis postmodum in praesentia venerabilis fratris nostri W(il- 
lelmi) Remensis archiepiscopi, S. Sabinae cardinali, apostoKcae se- 
dis legati, tunc curam et soUicitudinem. regni Francie simul cum 
carissima in Christo filia nostra, illustri regina Francorum, matre 
regis ipsius, gerentis, tactis sacrosanctis evangeliis firmaverit, quod 
priori et fratribus de Caritate recepta pecunia sua domum pretaxatam 
cum omnibus pertinentiis redderet pacifice possidendam, numquam 
postmodum, quamvis ipsi fratres, ut dicitur, pecuniam illam ei vel- 
lent restituere, illud, quod iuraverat, noluit adimplere. Cum igitur 
cura et soUicitudo omnium ecclesiarum sit nobis commissa, volen- 
tes indemnitati ipsius prioratus de Caritate, prout debemus, paterno 
affectu soUicite providere, discretioni vestre per apostolica scripta 
mandamus firmiter iniungentes, quatenus supradictum comitem 
Nivemensem qui eandem domum de Colonges servientis nomine, 
sicut dicitur, occupavit et in proprios usus convertit, vel ipsum ser- 
vientem, si praedicta domus ei ftierit restituta, auctoritate nostra 
monere et inducere efficaciter laboretis, ut domum ipsam prioratui 
supradicto, recepta ab ipsis pecunia praetaxata, sine difficultate qua- 
libet restituere non omittant etc* Quod si ambo his^ exequendis ne- 
quiveritis interesse, tu, frater archiepiscope, ea nihilominus exequaris. 
Datum Laterani Vin Idus Augusti, pontificatus nostri anno secundo. 



404. Codestimcs III arehi&pisGopo et capitulo Coloniensi mandaty cogant 
canonicos Leodienses ad solvendam pecuniam, a mercatoribus Dua- 
censibus A. quondam eorvm episcopo, tunc decto, creditam. 
Bibl. nat. Paris. Coll. Moreau 1231. fol. 82. manu s. xvin.*= 

Celestmus episcopus servus servorum Dei venerabili fratri 1193 
archiepiscopo^ et dilectis filiis capitulo Coloniensi salutem et apo- -^ai8. 
stolicam benedictionem. Cum bonae memoriae A(lbertus) quondam 



• nc cod. ^ his addidi. ° „Ex metnbi: in Arch. Arcis 8. Angeli. 

^ Petri. . 



ee 



250 COELESTINI 111 EPI8T0U.E 405 

1193 epiacopus, tuiic electus, Leodiensis ad apostolicam sedem accessisBet 

^BJ 8. et lohanne Languesecus mercatoribua Duacensi- 

bus» ducentas quadraginta marcas boni argenti, tredecim 8ol(idis) 
quatuor denariis legalium sterlingorum computatis per marcam, 
mutuo pro negociis suis accepit, pro quibus venerabiles fratrea 
uostri lohanues Penestrinus'' et lohaunes Tuscanensis episcopi, tituli 
sancti Clementis cardinalia, se fideiussores, sicut apparet es iustru- 
mento publico, Btatuerunt. Unde quoniam praefati mercatores non- 
dum ex integro creditam pecuniam receperunt, nos indignum peni- 
tus estimantes, ut idem . Iratres nostri vel mercatores ipsi ex eo 
iacturam sustineant, unde Tidentur potius gratiam meruisse, dilectis 
filiis nostris capitulo et canonicis Leodiensibus per apostolica scripta 
mandamuB et aub otficii beneficiique pena nec nou excommunica- 
tionis in personas ipsorum et generalis interdicti per totam Leo- 
diensem diocesim districte praecipimus, ut praefatum debitum infra 
viginti dies post ausceptionem litterarum nosti^arum de redditibua 
episcopalibus iam dictis mercatoribus vel alteri eorum iam dictam 
pecuniam et pro laboribus et expensis, pro singulis decem marcis 
unam, apud Duacum sine aUqua dilatione persolvant, Et si forte 
illi redditUB sufficientes nequaquam extiterunt, coUectas per totius 
episcopatus abbatias, prioratus, capeUas et ceteras conveutuales 
quam nonconventuales eccleaiaa faciant et debitum ipsum in prae- 
dicto loco, sicut idem Leodiensis fa(cere iuramento pra6)stito teiie- 
batur, peraolvant, Mandamus itaque vobis et in obedientiae virtute 
praecipimus, quatinus praedictos capitulum et canonicos Leodiennes 
ad feciendum quod scribimua poena praedicta districte aublato ap- 
pellationis obstaculo cogere minime postponatia, nullis litteris ob- 
stantibus, ai quae sunt vel fuerint a sede apostolica impetratae. 
Datum Laterani VHI Idus Maii, pontificatua nostri anno tertio. 



405. Codestinus III sororibus de Favarees eoneedit^ ut festum S. Cat}ia- 
rinae duodeMm leoHonibus celebrenl. 

Autograph. in tabul. nat. Paris. L. 23o n, 11. 

1193 Celestinus episcopus servus servorum Dei dilectis in Chriato 

Mail4. filiabus mouiaUbus de Fauarces salutem et apostoUcam benedictio- 

nem. Precea, que nostro apoatolatui porriguntur, cum ventatem et 

iustitiam comites noscuntur habere, libenter admittimus et precipi- 

' Loeum liiaic depnumtum cmendare oiuuj jujh jiini. ^ ne eod. 



COELESTINI ra EPISTOLAE 406. 407 251 

mus auctoritate apostolica effectui mancipari. Eapropter, dilecte in 1193 
Christo filie, vestris iustis precibus annuentes, devotioni vestre pre- ^^^^* 
senti pagina duximus indulgendum, ut festivitatem beate Caterine 
virginis et martiris vobis liceat in duodecim lectionibus celebrare. 
Decemimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat, hanc paginam 
nostre concessionis infringere vel ei ausu temerario contraire. Si 
quis autem hoc attemptare presumpserit, indignationem omnipoten- 
tis Dei et beatorum Petri et Pauli, apostolorum eius, se noverit 
incursurum. Datum Laterani 11 Idus Maii, pontificatus nostri anno 
tertio. 

406. Codestmus III Eadulfo ahhati Fiscanmsi permittit, moneat paro- 
chianos suos, ut antiqu^m consuetudinem in ecclesia cathedrali die- 
bus pentecostes visitanda vd denario uno persolvendo observent. 
Bibl. nat. Paris. Coll. Moreau 341. fol. 95. manu s. xvra. 

Celestinus episcopus servus servorum Dei dilecto filio Radulfo 1193 
Fiscanensi abbati salutem et apostolicam benedictionem. Sicut exMai22. 
tua est nobis parte propositum, cum per totam fere Normanniam 
quedam consuetudo ab antiquis temporibus generaliter consueverit 
observari, ut in diebus pentecostes de unaquaque domo unus par- 
rochianus suam cathedralem ecclesiam teneatur processionaliter vi- 
sitare vel unum denarium usualis monete per proprium destinare 
presbiterum, quidam parrochiani sub monasterii tui iurisdictione 
manentes hanc non curant consuetudinem observare. Ut igitur 
idem vicinis suis in bonis moribus conformentur, exhortandi eos ad 
hec, que supra posuimus, et piis ac efficacibus commonitionibus in- 
ducendi liberam tibi tribuimus auctoritate apostolica facultatem. 
Datum Laterani XI Kal. lunii, pontificatus nostri anno tertio. 



407. Goelestinus III Au^u^stensium canonicorum ultimam volu/ntatem ob- 
servari et eorum, qui intestati mortui faerint, res aut ecdesiae aut 
heredibus legitimis assignari iuhet, 

Bibl. reg. Monacens. cod. lat. 2. fol. 111. manu s. xra.* 

Celestinus episcopus servus servorum Dei dilectis filiis cano- 1194 
nicis Augustensibus salutem et apostolicam benedictionem. Ex ve- Mai 3. 
stra fuit nobis parte propositum, quod, cum aliquem ex vobis testa- 

* Ex achtdia b. m, PhUippi Jaffi, 



252 CoELESTiNi III EprsTOLAE 408 

1194 tiim Bive ab intestato, Deo vocante, contingit decedere, 
""^i"- qui tunc presidet, res defnncti, vobis inconsultis', occupat violenter 
et in U8U3 proprios couvertit pro sue arbitrio volimtatis, ita quod 
nec etiam exequie eius quandocunque commode poasimt et prout 
condecet celebrari. Cum igitur hoc rationi sit contrarium et sacris 
videatur canonibus obviare, auctoritate presentiuni firmiter inbibe- 
mus et sub anathemate interdicimus, ne epiacopua vel aliquis aliua 
rebus decedentis canonici, testati videiicet, manum violentam appo- 
nere audeat, aed ultima ejus voluntaa consentanea canonibiis ob- 
servetur. Si quem vero- intestatum mori contigerit, res eius eccle- 
sie veetre cedant utilitati vel illis, (luihus eedem de iure fuerint de- 
volvende. Datum Eome apud sanctum Petrum V Nonas Maii, pon- 
tificatua nostri anno quarto. 



408. Codestinus IH fralres hospitdlis S. Tkoynae Arelatensis horlahtr, 
ne smtentias ah arckiepiacopo lafas parinpmdant. 

Bibl. nat. Paria. CoU. Bftluze 88. fol. 56. manQ 8. xvu. 

Celestinus episcopus sert-ua servorum Dei dilectia filiis priori 
'■ et fratrihus hospitalia ecclesiae S. Thomae Arelatensia salutem et 
apostolicam benedictionem. Mirari cogimur plurimum et moveri, 
quod voa privilegiia et immunitatihua , quae vestrae religioni circa 
suae primordia novitatia favor apoatolicae benignitatis indulsit, in 
communia iuris iniuriam abutentes confraternitatum occasione ve- 
atrarum, cum contiugit pro gravi excesau civitatem vel burgum 
Arelatensem a auo archiepiscopo ^ interdicto suppoui, interdictos et 
excommunicatos quandoque ad divina recipitis et sub eadem sen- 
tentia decedentes ecclesiasticae traditis, reclamantibus vicinis eccle- 
aiis, sepulturae, omnea illos reputando eonfratres, a quibua aliquid 
recipitia anuuatim, licet non aint de familia vestra nec etiam ca- 
ractere religiouia vestrae signentur; et sic, ecclesiaatica enervata 
sententia, dum praetio excommimicatos et interdictos vobis minus 
prudenter attrahitis et divina eis impenditia, iuatitiam oppressorum 
contingit aaepisaime depeiTre. Ne igitur per abusionem concesaio- 
nnm vobia a sede apostolica indultanmi concessa vobis merito suh- 
trahautur et eccleaia Romana, quae hactenua vestrum ordinem 
pateiTiis afi^ectibua ampliavit, ad crebras conquerentium voces a!i- 
quid novum statuere compellatur'', per quod eccleaiae rigor a vestra 

* ineonBuldus c. '' compellBtiB c. 
' Imberto. 



COELESTINI m EPISTOLAE 409 253 

sit perturbatione indempnis, universitatem vestram rogamus, mone- 1194 
mus attentius et per apostolica scripta praecipiendo mandamus, Mai9. 
quatenus ab ecclesiarum vicinarum iniuriis de cetero cautius ab- 
stinentes sententias ab archiepiscopo vel aliis praelatis rationabi- 
liter latas firmiter observetis , ne, si ulterius ex iusta causa contra 
V08 moti fuerint et sedi apostolicae quaerimoniam iterare coacti, 
dum manus illicite ad ius alienum extenditis, vestrum speciale for- 
sitan amittatis. Nos autem venerabili fratri nostro Arelatensi archi- 
episcopo dedimus in mandatis^, ut vos et alios, qui sententias eius 
temere violare praesumpserint, per censuram ecclesiasticam appel- 
latione remota a sua temeritate desistere et satisfactionem con- 
gniam exhibere, nostra fultus autoritate compellat. Datum Romae 
apud S. Petrum septimo Idus Maii, pontificatus nostri anno quarto. 



409. Coelesfimts III arGhiepiscopo Vienmnsi eiusqm suffraganeis man- 
dat, ut monasterium Montis-maioris ah iniiiriis Pontii priaris et 
W. monachi tumntur. 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 13915. fol. 166. s. xvn. 

Celestinus episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratri- 1194 
bus . . Viennensi archiepiscopo ^ et suffraganeis suis salutem et^^^l^. 
apostolicam benedictionem. Dilecti filii nostri . . abbas^ et mo- 
nachi monasterii Montis maioris transmissa nobis insinuatione mon- 
strafunt, quod quidam eorum monachus, Pontius nomine, quemdam 
monasterii in comitatu Folcalcheriensi detinens prioratum, eiusdem 
coniitis nequitiam imitatus, ascitis secum eius satellitibus et mini- 
stris castrum de Pertus et domum Cambiae, quae monasterio et 
fratribus ibidem Deo servientibus magna parte anni victualia mini- 
strabat, per violentiam est ingressus et eiecto inde priore, qui ibi 
autoritate abbatis sui et capituli praesidebat*, quemdam excom- 
municatum, quem habebat in tanta iniquitate participem, W. nomine, 
et motu et voluntate propria subrogavit, qui etiam castrum prae- 
dictum per aliquot dies in manu sua tenuit, bona loci diripuit et 

• praevidebat c; /w-Uisse providebat con-igendum est, 

^ Vide epistolam d. 9. m. Maii 1194 datam in bibl. nat. Paris. CoU. Baluae 
88 fol. 54, manu s. xvii: Celestinus episcopus servus servorum Dei venerabili 
fratri (Imberto) Arelatensi archiepiscopo salutem et apostolicam benedictionem. 
Mirari cogimur plurimum etc. usque ad: nostra fultus autoritate compellas. 
Datum Bomae apud S. Petrum septimo Idus Maii, pontificatus uostri anno 
quarto. • Boberto. ^ Fulco. 




254 COELESTINI m EPISTOLAE 410 

1194 vaatavit, suique pemicioso exemplo plerosque ipsius monasterii 
Uajl2, uionachos in consimilem errorem induxit suscitans in eis rebellio 
nis et contumaciae spiritum et raateriam resistendi et contra obe- 
dientiae iugum cervices damnabUiter erigendi. Unde cum iam di- 
ctus abbas vellet eos sub disciplina monachaiis ordinis coercere, 
quidam eorum contra eum dicuntur proditorie comurasse. Qnia 
igitur quod in laicis puniretur acerrime, non debet impunitum iu 
monachis praetermitti, frateruitati vestrae per apostolica scripta 
mandamus atque praecipimus, ijuatinus veritate borum comperta 
memoratos monachos, si in vestra provincia potenint inveniri, per 
suspenBionis et excommunicationis sententiam ad devotionem et obe- 
dientiam abbatis sui cum omni humilitate redire, appellatione re- 
mota, nostra freti autoritate studiosius compellatis, ut in claustro 
suo iuxta ipsius abbatis arbitrium secundum ordinis disciplinam de 
praemissis pxcessibus corrigantur. Praedictas vero sententias tam- 
diu faciatis per ecclesias vestras singulis dominicis et festivia die- 
bus denunciari solemniter et praecipiatis lii^miter observari, douec 
fuerint, quae praemisimus, devotione debita prosecuti. Praeterea 
universitatem vestram monemus attentius et per apostolica vobis 
Bcripta mandamus, ut monasterium ipsum et iura sua speciali de- 
fensione tuentes a pravorum incursibus nostra et vestra pariter 
efficiatis auctoritate securum, ipsum et prioratus eins, in vestris 
parochiis constitutos, habentes ad precum nostrarum instantiam spe- 
cialiter in Domino commendatum"; et si qui praedicti monasterii 
monachorum ab obedientia et dovotione abbatis sni temeritate ali- 
qua resilireut et disciplinae subesse monasticae detrectarent, eos 
ad claustrum redii^e et abbatis sui correctioni parere, cum ab eodem 
abbate requisiti fueritis, appellatione remota per censuram ecclesia- 
sticam compellatis. Datum Eomae apud sanctum Petrum IIJL Idus 
Maii, pontificatus nostri anno quarto. 



410. Coeiestinita III universis fidelibiis, ad festmn S. Pelri quondcm 
amhiepiaoiy>i Ibrantasiensis in monasterio Bdlae-vallis oonvente»- 
tibus et mi ecclesimn in eius Gomtnemoralionem cmstruendam mlf i 
sidia porrigentibuB, viginti dies injunntae. poenitentiae rdaxat. i 

Bibl. nat. Paris. Coll. Moreflu 870. fol. 176i>. manu 8. xvra. 



1194 Celestinus episcopus servus servorum Dei'' universis Christi 

Jun. 2. fidelibus ad festmn sancti Petri quondam Tarentasiensia archi- 



vidituT coninieDdataB. 



COELESTINI ra EPI8T0LAE 411 255 

episcopi ex devotione convenientibus et ad ecclesiam in eius com- 1194 

memorationem construendam de suis bonis praestantibus salutem ^^- ^* 

et apostolicam benedictionem.* Dum recolimus illius sancti viri 

merita, quibus omnipotenti Deo laboravit in hoc seculo complacere, 

«t diligenter attendimus, qualiter ipsum de fratrum nostrorum con- 

silio propter opera sanctitatis, quibus studuit exercere, in sanctorum 

«athalogo duximus numerandum, operam libenter impendimus, ut 

sA honorem Dei illiusque commemorationem ecclesia cum decenti 

structura debeat fabricari. Et quoniam dilecti filii nostri fratres 

Bellevallis eam non sine magnis sumptibus intendunt erigere nec 

ipsam possent propriis sumptibus consummare, credentes vobis et 

animabus vestris fructuosum existere, si manum illis porrexeritis 

largitatis, rogamus universitatem vestram, monemus et exhortamur 

in Domino vobisque in remissionem iniungimus peccatorum, quati- 

nus eisdem fratribus et eorum nunciis de bonis vobis a Deo prae- 

stitis congrua subsidia misericorditer erogetis itaque per subven- 

tionem vestram praescriptum opus ad laudem Dei valeat autore 

Domino consummari. Nos autem de lesu Christi misericordia et 

beatorum Petri et Pauli apostolorum meritis confisi, omnibus, qui 

ad festum supradicti sancti accesserint eique de bonis propriis ipsi 

operi contulerint subsidia opportuna, de iniunctis sibi penitentiis 

viginti dies misericorditer relaxamus. Datum Romae apud sanctum 

Petrum* ITTT nonas lunii, pontificatus nostri anno quarto. 



41L Codestinus III Tirasonensi, Oscensi et Oxomensi episcqpis scri- 
hitj hereditatem eorum, qui Berengarium et Hugonem archiepisGopos 
irUerfeoerint, ecdesiae Tarraconensi assignandam esse. 
BibL nat Paris. CoU. Baluze 107. fol. 100. manu s. xvn. 

Celestinus episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratri- 1194 
bu8 Tirasonensi^, Oscensi^ et Oxomensi^ episcopis salutem et apo- lun. 20. 
stolicam benedictionem. Districti iuris consideratio persuadet et 
cogit, ut pessimus ille W(illelmus) Raimundi, qui in B(erengarium) 
quondam Terraconensem archiepiscopum manus occisionis iniecit, 
tam in persona quam in facultate multetur. Unde fratemitati 
vestre per apostolica scripta mandamus et in virtute obedientie 
districte precipimus, quatenus omnem hereditatem ipsius W. et 

* salntem etc c. ^ Petnun addidi, 

^ lohanni. ^ Bichardo. ^ Martino. 



256 



COELESTINI III EPI8T0LAE 412 






1194 imiversorum complicium suorum, omui appellatione et occaaione re- 
mota, Deum solum habentes prae oculis et nullum homiaum formi- 
dantes, ecclesiae Terraconensi nostra freti auctoritate adiudicare 
et consignare curetis, ut ecclesia ipsa, quae eundem homicidam 
sibi persensit infestum, saltem aliquod solatium in habendo res et 
hereditatem eiusdem valeat experiri. Praeterea volumua efc iube- 
mus, ut illuBfcrem regem Aragouumi moneatis diligenter et effica- 
citer inducatis, quod itidem faciat de rebus et hereditatibus illius ■ 
alterius, qui Hugonem qtioque, praedictae eccleaiae antistitem ab 
isto tertium, interfecit. Ad ultimum vero, quia fi^atres hospitalarii 
in quodam manso et aliis eidem Terraconensi ecclesiae plurunum 
iniuriosi exisfcunfc, annectimus in praecepfcis, ut eoa ad exhibendam 
super his plenifcudinem iustitiae per censuram ecclesiasticam , non 
obstante appellatione , cogatie. Quod si omnes his exequendis ne- 
quiverifcis interesse, duo vestrum ea nihilominus exequantui'. Datum 
Komae apud S. Petrum XII Calendaa lulii, pontificatus nostri anno 
quarto. 



412. Codestinus III ardiiepixaopo Venontiuriemi eimque sujfragamis sm- 
bit de erig&ndo b. Fetri quondam arohiepiseopi Tarantasiensis oor- 
pore in ■monaat^o Bellae-vaiUs sepuUo. 

Bibl. nat Pflris. CoU. Moreau 870. fol. 178. manu b. xvm. 

1195 Celestinus episcopus servus servorum Dei' venerabilibus fratri- 

Febr. l'.K bns Bisnntino archiepiscopo ^ et sufFraganeia eius salutem et apo- 
stolicam benedictionem.'' Quoniam sicut fialae aureae odoramenfco- 
iTim plenae sancti" orationibua suis in conspectu altissimi ad abi- 
ciendam nostrorum criminum cormpfcelam odorem auavitatis emit- 
tunt, ita saluti nostrae credimus plurima expedire, si eorum in 
fcerris celebrare non^ laxamus memoriara, ipsorum merita solempni- 
bus recolendo preconiis, quorum in coelis' speramus iuterceasioni- 
bua aasiduis adiuvari. Sane postulaverunt a nobis dilecti filii abbas* 
et conventus BellevaUis, ut quod de sancta conversafciono , vita et 
meritis beati Petri quondam Tarentasiensis archiepiscopi, cuias ra- 
nerabile corpus in eomm monasterio requiescit, plurima' certa io- 
dicia coram nobis et fratribus nostris quondam fuerunt rela,ta et 
nos auditis virtutibus eius et miraculomm insigniis de fratrain 



' CeleBtinus eto. o. 
■erbum ecciduee paUt. ' 

' Alptonsum II. 



^ salutem eto. c. ' «mi 

on addidL ° sic sct-ipsi pr 

' Stephano aut Amadeo. 



L addidi, koc nwn vel nmUt 
UiTris eod. ' pltuilBS-* 

' Herbertua. 



COELESTINI m EPI8T0LAE 413 257 

nostrorum consilio sanctorum cathalogo censuimus adscribendum, in 1195 
octavis apostolorum Philippi et lacobi^ eius corpus ab eo loco, quo Febr. 19. 
positum fiierat, sicut decet* sanctum, solempniter erigi faceremus et 
eius festum eodem die annis singulis statueremus specialiter exco- 
lendum. Cum igitur lucema eius sic arserit hactenus in hoc modo, 
quod per Dei gratiam iam non sub modio sed super candelabrum 
meruerit coUocari in se ardens, per opera caritatis lucens aliis per 
exemplum^, universitatem vestram monemus et hortamur inDomino 
per apostolica scripta mandantes, quatenus cum a praedicto abbate 
et fratribus fueritis requisiti ad iam dictum monasterium pariter 
accedatis et cum honore et reverentia, quam in talibus adhiberi 
oportet, corpus sancti viri ab eo loco, in quo positum fuerat, sicut 
decet sanctum, solempniter erigentes devotionem fidelium ad vene- 
rationem ipsius salubriter excitetis ipsumque festivitate solempni 
pronuncietis constituta die annis singulis specialiter excolendum. 
Datum Laterani XI Kal. Martii, pontificatus nostri anno quinto. 



413. Codestinm III in parthenone Longipratensi ab Eleonora eomitissa 
S. Quintini fundato numerum sexaginta sororum eoccedi vetat, 
Autograph. in tabul. nat. Paris. L. 235 n. 13. 

Celestinus episcopus servus servorum Dei dilecte in Christo 1196 
filie . . priorisse Longiprati salutem et apostolicam benedictionem. lan. 29. 
Licet ad omnes curam oporteat apostolice provisionis extendi, per- 
sonas tamen illas, que divinis sunt obsequiis deputate et propter 
fragilitatem sexus a perversorum se non possunt molestatione tueri, 
quadam specialitate patrocinio volumus apostolico confovere, ne 
rerum inquietatio mundanarum aut eos a proposito revocet vel ro- 
bur, quod absit, sacre religionis infringat. Sane ex tua significatione 
ad audientiam apostolatus nostri pervenit, quod in cenobio tuo, 
quod dilecta in Christo filia nostra, nobilis mulier Elionor, comi- 
tissa sancti Quintini, in proprio fundo suis construxit expensis et 
possessionibus ampliavit, monastice religionis ordo iuxta institutio- 
nem (monasterii sancte^) Marie Fontis Eboraldi sit et observan- 
tiam institutus; ne sexagesimum numerum moniales in eo servien- 
tes excedant, dilectis in Christo filiabus . . abbatissa et conventu 
Pontis Eboraldi suum in hac parte assensum impendentibus et 

* decenter c, ^ Haec verha in autographo pene evamierwnt, 
^ Die 8 m. Maii. * Cf. Matth. 5, 15 et Marc. 4, 21. 

liOEWBNFELD, Epist. Poot. Rom. 17 



COELEBTINI I 



EPIBTOLAE 414 



U96 

I lan. 29. 



faTorem, provida noscitur deliberatione statutum, Nos autem tuis 
iustis postulationibus grato concurrentes asaensu iastitutionem ipsam. 
sicut provide ac sine pravitate facta est, i-atam habentea, eam aucto- 
ritate apostolica confirmamus et presentis scripti patrocinio com- 
munimus. Nulli ergo omnino hominum liceat, hanc nostre paginam 
confirmationis infringere vel ei ausu temerario contraire. Si quis 
autem hoc attemptare presumpserit, indignationem onmipotentis 
Dei et beatorum Petri et Pauh apostoionim eius se noverit incur- 
snrum. Datum Lateraiii III I E!al. Febr., pontificatus nostri auno 
qointo. 



414. Coeiestinm III Baincddum eiectum a capitido S. 3IareeUi demmm, 
confirmat et magiatro Philij^ eatumico PaHsiensi, electioni iUii4fi 
eontrario, Bilentinm imponit. 

Autogr. in tabul. nst. Paria. L. 235 n. l^"". 

1196 Celestinua episcopus servus servonmi Dei venerabilibus fra.tn- 

Apr. 1. bus . . Senonensi arcliiepiscopo ^ et . . episcopo Pariaienai* salutem 
et apostolicam heuedictionem. Cum dilectus filius mEigister Egidios 
ParisJensia nostro se conspectui presentasset, vestras et dilectorom 
filiorum canonicorum eccleaie beati Marcelli Parisienais nobis litt«- 
ras aasignavit, ex quarum tenore didieimus, quod cnm eadem ec- 
clesia decano fuisset diutius viduata, ipsi canonici dilectum filium 
Eainaldum, cui aatis laudabile testimonium perhihetur, in suum 
decanum concorditer elegerunt, cumque eundem tibi, frater episcope, 
presentassent, a te fuit iu sede pacifice collocatua et postmodum 
eum curasti (ad cumu)lum dignitatis ipsius in presbiterum ordinare. 

Nos igitur, quod per te et predictoa canonicoa de ipso factnm 

est, ratum habentes, decanatum ipsum eidem R(ainaldo) auctoritate 
apostohca duximua confirmandum. Quoniam autem magisterPhilippiis 
canonicus Paiisiensis huius lacti aliquando extitit contrariua', pre- 
sentium vobis auctoritate mandamus, quatenus ei de cetero super 
hoc adentium imponatia, si quid inter ipsum capitulum et eundem 

Philippum superluerit queationis, (compon)atia que 

componenda et causam ipsam appellatione remota fine canonico 

terminetis facientes per censuram ecclesiasticam appel- 

latione poatpoaita firmiter observaii, nuUia litteris obstantibus, hao^?) 

* Ih auioffrapho peii6 ecttnsiit. 

^ Miehaeli. ' Mauritio. 



COELESTINI m EPISTOLAE 415. 416 259 

veritate tacita, a sede apostolica impetratis. Quod si ambo hiis 1196 
exequendis nequiveritis interesse, tu, frater archiepiscope, ea nichi- -^P^- !• 
lominus exequaris. Datum Laterani Kal. Aprilis, pontificatus nostri 
anno quinto.* 

415. Coelestinus III Roberto abbati S. Oermani de Pratis scribit de 
eeclesiis non vacantibm, ad instantiam nobilivm quorundam derids 
nonnvllis concessis, 

Autogr. in tabul. nat. Paris. L. 235 n. 16. 

Celestinus episcopus servus servorum Dei dilecto filio Roberto 1196 

abbati S. Germani de Pratis salutem et apostolicam benedictionem. Mai 4. 

Ea, que contra sanctorum patrum institutiones attemptata noscun- 

tur, festinata convenit provisione corrigere, ne, si ea clausis oculis 

transeamus, prava in consuetudinem reducere yideamur. Sane sicut 

ex parte tua nostre fuit audientie declaratum, cum tu et predeces- 

sor tuus quasdam non vacantes ecclesias ad instantiam quorundam 

nobilium quibusdam clericis concesseritis contra Lateranensis in- 

stituta concilii propter pensiones, quas ecclesia S. Germani eisdem 

clericis annis singulis tenetur exolvere, iacturam sustinet non mo- 

dicam et gravamen. Cum igitur id sacris noscatur canonibus ini- 

micum, nos easdem concessiones in irritum revocantes a solvendis 

pensionibus te et ecclesiam tuam de cetero duximus absolvendum. 

Nulli ergo omnino hominum liceat, hanc paginam nostre constitu- 

tionis infringere vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem 

lioc attemptare presumpserit, indignationem omnipotentis Dei et 

beatorum Petri et Pauli apostolorum eius se noverit incursurum. 

Datum Rome apud sanctum Petrum IIII Non. Maii, pontificatus 

nostri anno sexto. 

416. Coelestinu^ III Roberto abbati S. Germani de Pratis scribit de 
monmterii offidis in feudum conoessis ac de cadums bonis, qum 
monasterio de immobilibics acdderint. 

Autogr. in tabul. nat. Paris. L. 235 n. 17. 

Celestinus episcopus servus servorum Dei dilecto filio Roberto 1196 
abbati sancti Germani de Pratis salutem et apostolicam benedictio- Mail8. 
nem. Tuarum nobis exposuit continentia litterarum, quod, cum pre- 
decessores tui plures homines, ut tue ecclesie deservirent, de officiis 

* Scriptura adMbitia liquoribus in nonnuUia locis legi iam nequit. 

17* 



260 COELESTINI m EPISTOLAE 417 

1196 infeodarint, id in maximum dicitur ecclesie dispendium redundare. 
Mail8. golet enim multociens sicut dicitur evenire, ut, cum aliquem de 
predictis feodatis mori contingit, quidam laici prepotentes, quibus 
maiora petentibus licet invitos adquiescere vos oportet, aliquem 
hominum suorum in illius officio substitui cum importunitate depo- 
scunt. Unde multi taliter instituti eandem institutionem non eccle- 
sie, cui tenentur, sed suis dominis ascribentes bona ecclesie servitio 
deputata diripiunt et eisdem bonis tanquam improvidi abutentes 
dominis suis potius eligunt quam ecclesie deservire. Ut igitur per- 
verse consuetudines in ecclesiarum dispendium redundantes aposto- 
lico moderamine reprimantur, cum de statu ecclesiarum teneamur 
propensius cogitare, auctoritate presentium firmiter inhibemus, ne 
ad receptionem talium in eisdem officiis tu vel successores tui de 
cetero prestare velitis assensum. Ad hec nichilominus interdicimus, 
ne tu vel successores tui caduca hominum vestrorum, que vobis de 
inmobilibus acciderint, aliis quam hiis, quos monasterii vestri ho- 
mines esse constabit, deinceps vendere aliquatenus vel concedere 
presumatis. Sententiam autem, quam te nobis significasti super 
hoc in capitulo protulisse, ratam habemus et eam volumus firmi- 
tatem debitam obtinere. Decernimus ergo, ut nuUi omnino homi- 
num licitum sit, hanc nostre paginam inhibitionis infringere vel ei 
ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attemptare presum- 
pserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli 
apostolorum eius se noverit incursurum. Datum Laterani XV Kal. 
lunii, pontificatus nostri anno sexto. 



417. Coelestinus III Henrieo quondam episcopo Virdunensi, abbati S, 
Eucharii et decano Trevirensi mandat, ut ecclesiam de Aureio a 
Simone quodam monasterio S. Petri de Monte restitui famant. 

Bibl. nat. Paris. Chart. S. Petri de Monte scr. a. 1392. 

ms. lat. 12866. fol. 7. 

1196 Celestinus episcopus servus s^rvorum Dei venerabili fratri H(en- 

Mai22. rico) de Castris, quondam Virdunensi episcopo, et dilectis filiis ab- 
bati Sancti Euchariii et decano Treverensi*^ salutem et apostolicam 
benedictionem. Dilecti filii, conventus sancti Petri de Monte sua 
nobis insinuatione monstravit, quod, cum ecclesia de Aureio vacans 
a bone memorie Stephano quondam Metensi episcopo canonice ipsis 

* Treuen c, 

^ Godefrido. - Guillelmus. 



COELESTINI ra EPISTOLAE 418 261 

collata faisset et etiam auctoritate apostolica confinnata dilectus filius 1196 
abbas^, qui nunc eidem monasterio praeest, ad petitionem ipsorum Mai22. 
fratrum fructus ecclesie praedicte ad eorum usus proprios deputa- 
vit et, ne donum illud posset ullatenus irritari, super hoc iuratoriam, 
sicut dicitur, praestitit cautionem. Postmodum vero pravo ductus 
consilio, contra iusiurandum venire non metuens, iti anime sue pe- 
riculum quendam clericum, Symonem nomine, in ecclesie ipsius 
possessionem violenter intrusit. Volentes igitur, sicut et debemus, 
praedictorum^ fratrum iuri adesse, discretioni vestre per apostolica 
scripta mandamus, quatinus, si praemissis veritas suffragatur, amoto 
a praedicta ecclesia quolibet illicito detentore, ipsam conquerenti- 
bus, sublato appellationis obstaculo, cum fiTictibus inde perceptis 
restitui, sicut iustum ftierit, faciatis, nuUis litteris veritati et iusticie 
praeiudicium facientibus a sede apostolica impetratis. Quod si 
omnes hiis exequendis nequiveritis interesse, duo vestrum ea nichi- 
lominus exequantur. Datum Laterani XI Kal. lunii, pontificatus 
nostri anno sexto. 

418. Codestinus III omnibus ecclesiam S, Germani de Pratis (Paris,) 
diebus quibmdam msitantibus concessam ab Aleocandro III indul- 
gentiam viginti dierum confirmat^ 

Autogr. in Tabul. nat. Paris. L. 235 n. 16^". 

Celestinus episcopus servus servorum Dei universis Christi fide- 1196 

libus per regnum Francorum constitutis salutem et apostolicam Mai28. 

benedictionem. Certum est et multarum scripturarum testimonio 

comprobatum, qualiter beato Petro celorum regni clavigero domi- 

nus ac redemptor* noster Ihesus Christus ligandi atque solvendi 

plenam tribuit potestatem illis precipue verbis, quibus locutus est 

dicens: Tu es Petrus et super hanc Petram edifimbo ecclesiam meam, et 

quodcumqus ligaveris super terram, erit (ligatum e)t in eelis, et quodcum- 

que solveris super terram, erit solutum et in celis,^ Hanc eandem po- 

testatem cunctis successoribus eius ab eodem redemptore domino 

nostro faisse collatam a nuUo, qui sacrarum habeat intelligentiam 

scripturarum, credimus ignorari. Ex eademque potestate nobis, qui 

in beati Petri cathedra licet indigni accessimus, a domno Ihesu 

Christo concessa, cum ecclesie sancti Germani Parisiensi, que pro- 

prie ad ius sacrosancte Romane ecclesie pertinet, felicis recorda- 

• redeptor autogr, 

^ Petrus. « €f. supra ep. 240. « Matth. 16, 18 et 19. 



I EPiaTonjiE 419 



1196 tionis Alexander papa, predecessor noster, muinia dedicationis im- 
Mai28. penderit et de communi fratnmi episcoporuni ac cardinaliura con- 
silio unum annum de iniuacta penitentia cunctis Dei fidelibus a 
die dedicationis usque ad octavas pentecostes illuc causa devotionis 
euntibus relaxaverit et hiis, qui in anniversario ipsius dedicationis 
die et tribus diebus sequentibua Uluc acceaseriut, viginti dies in- 

!iuncte penitentie statuerit indulgendos, nos de beatorum Petri et 
Pauli meritis confideutes indulgeutiam ipsam viginti dierum, sicut 
a memorato predecessore nostro statuta est in ijuolibet anni cir- i 
culo permansura, ratam habemus et ipsam in perpetua firmitate j 
manere statuimus, Universitatem itaque vestrara monemus et ex- ' 
hortamur in Domino, quatinus ita corde contrito et humiliato ad 
eundem locum annis siugulis accedatis, ut non alia quam sola de- 
votionis causa illuc accedere videamini et ab omnipotente Domino 
vestrorum mereamini iudulgentiam delictomm. Datum Laterani T 
Kal. lunii, pontificatus nostii anno sexto. 



419. CoBUstirms III ^nscopo Virduneruti et abbaHbus Bdli-looi ei S. 
Vitom mandat, iudicmt inter /ratres S. Petri de Monte et FVede- 
ricum miUiem, redditus allodii ouiusdam monasterio debitos solverA 
remsemlem. 

Bibl. nat. PariB. Chart. B. Petri de Monte acr. a. 1392. 
ms. lat 12866. fol. 8. 



P 



1196 Celestinus episcopus servus servorum Dei venerabili fratri Vfr- 

Imi. 3. dunenai episcopo^ et dilectis liliis Belli loci^ et sancti Vitoni^ ab- 
batibus in Virduuensi dyocesi constitutis salutem et apostolicam bene- 
dictionem. Ex parte dilectorum filiorum . . abbatis*etconventussancti 
Petri de Monte fiiit in audientia nostra propositum, quod, cum bone 
memorie nobilis mulier Laureta quondara comitissa de Brieio un- 
decim libras et dimidiam Cathalauuensis monete, quas annuatim 
habebat iu alodio suo de Marsal, ipsis in elemosinam solo devotio- 
nis intuitu in ultima voluntate legasset, super quo littere confi^ 
matiomB fuenint ab apostolica sede obtente, Fredericus miles Tul- 
lensis dyocesis, ad quem praedictum aUodium successionis est or- 
dine devolutum, eamdem elemosinam illicite occupavit et eam pro 
sexaginta marchis et amptius Hem-ico' de duobus pontibus nomine 
pignoris obligavit. Volentes igitur, ut elemosiuarum largitiones in 

■ Ilanrico e. 

' Alberto. ' Theoderico ? ' Huguni. ' Petrk 



COELESTINI m EPI8T0LAE 420. 42l 263 

debita tranquillitate permaneant, quae non possunt absque anima- 1196 
rum periculo ab aliquibus occupari, discretioni vestre per apostolica ^^^- ^* 
scripta mandamus, quatinus partibus convocatis audiatis hinc inde 
proposita et causam inter eos appellatione remota mediante iustitia 
terminetis. Quod si omnes hiis exequendis nequiveritis** interesse, 
duo vestrum ea nichilominus exequantur. Datum Laterani m Non. 
lun., pontificatus nostri anno sexto. 



420. Coelestinus III fratribus S. Crucis Burdegalmsibus indulget, ne in 
monasterium redpiard nisi eos, qui litterarum scientia vd mxyrum 
honestate commendantur. 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 12771. fol. 223. s. xvn. 

Coelestinus episcopus servus servorum Dei dilectis filiis abbati^ 1196 
et conventui sanctae Crucis Burdegalensis salutem et apostolicam Sept. 12, 
benedictionem. Cum a nobis petitur, quod a iustitiae tramite non 
discordat et aliquid continet honestatis, ex iniuncto nobis apostola- 
tus officio et omni diligentia illud tenemur suscipere et nostrum 
praebere assensum pariter et favorem. Ex insinuatione siquidem 
vestra, dilecti in Domino filii, nostris fait auribus declaratum, quod 
quidam idiotae et non legitime nati occasione litterarum a sede 
apostolica impetratarum fratemitatem vestram non sine magno ec- 
clesiae vestrae dispendio sunt adepti. Nolentes igitur, ut exinde 
abbatia vestra ulterius patiatur dispendium et gravamen, devotioni 
vestrae autoritate apostolica duximus indulgendum, ne aliquos in 
consortium vestrum de cetero recipiatis, nisi quos litteralis scientia 
vel morum honestas vel proborum virorum opinio habuerit commen- 
datos. Datum Laterani 11 Id. Sept., pontificatus nostri anno sexto. 



421. Coelestinus III Henricum imperatorem ohsecrat, ut fame Eomae 
orta frumentum transmittat.^ 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 16992. fol. 249. Scripsit Martene. 

Epistola Coelestini papae m ad Henricum^ V^ imperatorem.® 

Coelestis altitudo consilii alta et ineffabili pietate universa dis- 1196. 
ponens rerum vicissitudines non sine dispositione certae rationis 

* nequeritis c. ^ Verha Coelestini et Henricum superscriptxi sunt; prius enim 

posita erant verha: Urbani et Fridericum. ° Se^uitur in codice lemma Tioc: Rogat ut 

^ Amoldo. ^ Epiatola haec nimis scholam redolet. ^ nobis VI. 



264 CoELESTiNi III 

1196. altemat, ntiuc egentes facieus abundare, nnnc abundantes egere, 
ut humana conditio per altemationem liniuaniodi saeculi sni status 
instabilitatem agnoscat et alteri sibi compatienti subvenieua impleat 
legem Cbristi, qua iubemur proximos nostros diligere et alterum 
alterins onera supportare. Ecce quia famem Tocasse videturDomi- 
nu3 auper Urbem et in ea fomentura panis graviter decrevisse, non- 
Dulli tamen ipsius Urbis, quo abuudare nulli dubium est, malitiose 
suam abimdantiam occnltantes nequar[uam illud maledictum adver- 
tunt: „Maledictus homo, qui frumentum abscundit' in populo"^, non 
curantes illam benedictionem accipere, de (^ua continue subinfertur: 
„Benedictio autem super caput vendentium" ', nec denique attenden- 
tes, quod necessitas huiusmodi abundanti tribuit magnam materiam 
diminueodi peccata et divinam gratiam ulterius promerendi. Urgente 
igitur necessarioiTim iuopia, confluunt ad nos popuii multitudo, qaoB 
sine lacrymis audire non possumus, aiimenta deposcena et nec ali- 
ter, quara si lapides convertere possimus in pauem aut in farinam 
terrae pulverem coinmutare. In huiusmodi ergo necessitatis arti- 
culo ad te, fili, duximus fiducialiter recurrendura, recognoscentes, 
quod felicis recordationis Alexander et Lucius, Romaui pontifices, 
praedecesBores nostri, ad reges Siciliae praedecessores tuos in casu 
simili habuere recursum et eos liberales, prout regalera magnificen- 
tiam decuit, invenerunt; quod de tua liberalitate uon iiidigne prae- 
sumitur, cum non miuores habeamus ad te caritatis affectum, quam 
ad ipaos habuerunt pontifices autedicti, nec miuorera, quam fuerit 
eorundem regura ad illos, tuam'' ad nos benivolentiam existimemua." 
Imperialem itaque liberalitatem omni, «lua possumus, afFectione de- 
poscirauB, quatenus prudenter attendens gratiam promerendi divi- 
nara populumque Koraanum ad dilectionem potius gratiam sibi de- 
super tibi datam hilariter amplectendo vero losep*, qui pari neces- 
sitate patrem pavit et fratres, ipsi populo, qui tamquam ad patrem 
exuriens ad nos clamat, debeas largitatis tuae dextram aperire, ut 
huiusmodi articuli angustias per auxilium tuum evadere valeamus 
et generatio haec opera tua laudet et banc tuae memoriam largi- 
tatis, preces nostras ita hilariter et efficaciter auditurus'', quod ab 
omnium largitore bonorum tuam agnoscere abundantiam comprobe- 
ris, ne frastra videaris praeceptum dominicum habuisse; nam si 

mittat frumeiituin lu Urbem tempore fami 
Ei ma. ColbertiDo. 

' Cf. Proverb. 11, 26. 



COELESTINI m EPI8T0LAE 422 265 

videres, nos hanc necessitatem habere, nobis contra spem nostram 1196, 
tua viscera clauseris pietatis, quod absit, videaris nobis auferri de 
tua liberalitate fiduciam, si passi fuerimus in tam favorabili causa 
piam petitionem* repulsam. 



422. Codestinus III episcopo Valaniensi concedit, ut successoribus eins 
nuMum praeiudidum generetur eo, qtu)d signum cruds itixta con" 
sustudinem fratrum hospitalis Hierosolymitani in vestibus portare 
promiserit, Alia addit. 

Autogr. in tabul. nat. Paris. L. 235 n. 19. 

Celestinus episcopus servus servorum Dei venerabili fratri . . 1197 
VaJaniensii episcopo salutem et apostolicam benedictionem. CumMaiS. 
eius vicem gerimus in terris, qui pacem, quam natus per angelos 
bone voluntatis hominibus nunciavit, resurgens postmodum evange- 
lizavit discipulis per se ipsum, non debet aliquibus ammirationem 
aliquam generare, si pro bono pacis ea concedamus aliquando, que 
non essent aliter concedenda. In tantum etenim ecclesia Romana 
dissensionis vitium detestatur et concordie amplectitur unitatem, ut 
ad toUendam iurgiorum materiam et inter ecclesie filios pacis fe- 
dera reformanda quedam fieri dispensative concedat, que alias for- 
sitan prohiberet. Unde si quid pro bono pacis preter iuris rigorem 
de licencia sedis apostolice aliquando statuitur, non debet a poste- 
ris in argumentum assumi, ut quasi tractum ad consequentiam ali- 
quibus possit in suo iure preiudicium generare. Sane cum olim 
ad sedem apostolicam accessisses et varie inter te ac dilectos filios 
nostros fratres lerusolimitani hospitalis proposite fuissent in nostra 
et fratrum nostrorum audiencia questiones, tandem, ut omnis questio 
sopiretur, signum crucis iuxta consuetudinem eorundem fratrum, 
de quorum consortio in episcopum fuisti Domino disponente voca- 
tus, portare in vestibus promisisti et de indempnitate hospitalis 
super castro Margati de licencia nostra eos reddidisti tuo iuramento 
securos. Quia vero dubitas, ne successores tui exemplo simili cru- 
cem deferre et idem sacramentum dictis fratribus prestare cogan- 
tur, petitionibus tuis grato concurrentes assensu presentium aucto- 
ritate statuimus, ut per hoc nuUum eis preiudicium generetur, nisi 
predecessores tuos dominis Margati illud .constiterit prestitisse. Ad 
hec libertates et immunitates Valaniensis ecclesie et consuetudines 



* pia petitione c. 

^ Series episcoporum Valaniensium adhuc inexplorata est. 



266 COELESTINI ra EPISTOLAE 423. 424 

1197 approbatas, sicut tempore predecessorum tuorum servate noscuntuTy 
Mai 8. ratas haberi decernimus et inviolabiliter observari, salvis privilegiis 
et omni iure eiusdem et lerosolimitani hospitalis. NuUi ergo omnino 
hominum liceat, hanc statuti nostri paginam infringere* vel ei ausu 
temerario contraire. Si quis autem hoc attemptare praesumpserit, 
indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli aposto- 
lorum eius se noverit incursurum. Datum Laterani VIII Idus Maii, 
pontificatus nostri anno septimo. 



423. Goelestinus III ab ahhate Rihomontemi henedioendo palafredum seu 
eappam sericam seu aliquod aliud exigi vetat, 

Tabul. nat. Paris.Chart.Ribomont. s. xra. LL. 1015 1) fol. 55 et 2) 79^. 

1197 Celestinus episcopus servus servorum Dei dilectis filiis conven- 

Dec. 6. tui sancti Nicholai dePratis^ salutem et apostolicam benedictionem. 
Cum a nobis petitur, quod iustum est et honestum, tam vigor equi- 
tatis quam ordo exigit rationis, ut id per sollicitudinem officii nostri 
ad debitum perducatur effectum. Eapropter, dilecti inDomino fiKi, 
vestris iustis postulationibus grato concurrentes assensu auctoritate 
apostolica sub excommunicationis pena districtius inhibemus, ne 
quis ab electo vestro, qui pro tempore fuerit, pro benedictione ipsius 
vel pro deducendo seu locando eum in sede sub obtentu alicuius 
consuetudinis palefridum* seu capam sericam seu aliquid aliud, 
cum simoniacam sapiat pravitatem, exigere audeat vel extorquere 
presumat. NuUi ergo omnino hominum licitum sit, hanc nostre 
paginam inhibitionis infringere vel ei ausu temerario contraire. Si 
quis autem hoc attemptare presumpserit, indignationem omnipotentis 
Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum eius se noverit incur- 
surum. Dat. Laterani Vm Id. Decembris, pontificatus nostri anno 
septimo. 

424. Coelestinus III Lincolnensi ao Londonensi et ahhati de Br. mandcU, 
ut epis6opum Dunelmmsem a iurisdictione Ehoraoensis eximant; 
archiepiscqpum intra octavam h, Martini ad sese mitti juhet, 

Bibl. nat. Paris. ms. lat. 16992. fol. 252. Scripsit Martene. 

1191—98. Coelestinus papa m Lincolniensi^ et Londonensi^ episcopis et 

abbati de Br. Cum ea de fratribus et coepiscopis nostris^ ad aures 

^ paJafridum 2. ^ Si scripai pro corporis nostri cod, 
^ vel Ribomontensi. ' Hugoni. ^ Kichardo. 



COELESTINI ra EPISTOLAE 424 267 

apostolatus nostri perveniunt, quae non solum* contra pontificalis 1191—98. 
ordinis gravitatem sed et in praeiudicium et militiae clericalis infamiam 
committuntur, gravi quamvis moerore conficimur et, quantum ea 
mente volvimus, intensior cordi nostro dolor cumulatur. Cum itaque 
venerabili fratri nostro Eboracensium^ archiepiscopo gratiam istam 
communi fratrum nostrorum consilio et deliberatione fecerimus, quod 
venerabilem fratrem nostrum Dunelmensem^ episcopum dudum per 
felicis memoriae praedecessores nostros a sua iurisdictione exem- 
tum in eius plenariam potestatem sicut metropolitani proprii rede- 
gerimus, et ipsum a legatione fratris nostri Eliensis^ episcopi eman- 
cipavimus, sperantes eius opera maturiori deinceps providentia et 

gravitate °; ex insperato accepimus, propter sententiam 

suspensionis ab omni episcopali et sacerdotali officio et excommu- 

nicationis in ipsum et suos et quosdam alios temere iaculatam, 

quam post multas detractiones ab utriusque partis procuratoribus 

celebratas irritam denunciavimus et manere, ipsum iterum exqpm- 

municationis sententia in festo purificationis S. Mariae^ praedictum 

episcopum et clericos suos et omnes ei communicantes innoda- 

vit^, per episcopatum suum eamdem fecit sententiam publicari 

8ub anathematis interminatione prohibens, ne per episcopatum Ebo- 

racensem eidem episcopo a quoquam exhiberetur hospitium vel 

quaelibet victualia venderentur; quodque crudelissimum et auditu 

est horribile, altare de Boustant pro eo, quod praefatus episcopus 

in eo celebravit nec alium celebrantem audivit, contra omnem po- 

testatem et reverentiam lesu Christi subverti fecit. Nolentes igi- 

tur, quod tam graves et enormes excessus occasione benevolentiae 

nostrae ac potestatis eidem archiepiscopo gravitate aflfectionis spe- 

ciali contra patrum ac praedecessorum nostrorum statuta indultae 

impuniti remaneant et aliis perpetrandi simile detur exemplum, di- 

scretioni vestrae per apostolica scripta mandamus et diserte prae- 

cipimus, ut, si quae praediximus vera esse noveritis, dictas senten- 

tias auctoritate nostra omnino cassantes et per ecclesias vestras 

irritas esse denuntiantes, Dunehnensem episcopum et ecclesiam 

suam cum omnibus suis clericis et ecclesiis suis, donec idem episcopus 

vixerit, ab Eboracensium® archiepiscoporum iurisdictione auctoritate 

nostra, cessante appellatione, penitus eximatis, sicut eum tempore' 

• non solum addidi. ^ Eberonim vel Ebororum c. <^ lacunain cod. 

^ mnodatls c. ® Ebororum c. ^ eum tempore scripsi pro ipse cod. 

^ Hugonem t 1195 aut Philippum. * Guilielmi t 1197 aut Eustachii. 

8 die 2. Febr. 



268 COELESTINI m EPISTOLAE 424 

1191—98. felicis memoriae praedecessoris nostri fuisse constiterit exemtum e 
ipsum archiepiscopum, cessante appellatione, intra octavam b. Mar- 
tinii ad praesentiam apostolicam transmittatis, salvo suo etEboruir 
ecclesiae iure, postquam Dunelmensis episcopus de medio faerit 
divina narratione* sublatus. Dignum est enim, ut, quia idem archi 
episcopus permissa sibi abusus est potestate, indulti sibi privilegi 
beneficio alienus existat, ut, in quo peccavit, in hoc de censura se 
dis apostolicae puniatur. 

^ corrigendum videtur dispositione seu vocatione. 
1 d. 11—18. Nov. 



INITIA EPISTOLARUM 



COMPOSUIT 

I. F. 



loria nostra non . 
lutem .... 
)stolice sedis . . 
lientiam apostolatus nostri 
jnit, quod, cum canonici 
lientiam apostolatus nostri 
?nit, quod cum recolendae 
lientiam apostolatus nostri 
iindam .... 
lientiam nostram noveritis 
\ episcopalem . . 
; ex dispositione . 
; in ecclesia Dei . 

quod fecimus 
;tram noveris . . 
im spectat . . . 
; te in . . . . 
us fratemitatem . 
us moniales . . 
n et rationabile . 
sius Romane . . 
s et lohanna . . 
lilectissimus . . 
licae auctoritatis . 
lice sedis auctoritate 
3ntes merita . . 
intes quam sit indignum 
tatis nostre . . 
ius venerabilis . 
tes a pluribus 

quod dilectus 
m nostrum . . . 
nus abbatem . . 
nus Hugonem 



num. ep. 
266 



45 
225 

370 

272 

355 

376 

164 

372 

398 

210 

276 

189 

28 

154 

217 

196 

5 

29 

93 

37 

263 

334 

256 

128 

55 

324 

312 

123 

143 

74 



nom. ep. 

Audivimus, te 129 

Avidius et ardentius 47 

Balmensem abbatem .... 178 

Causa super controversia . . . 228 

Causam cella 145 

I Causam, que inter 300 

Celsitudinem vestram .... 40 

Certe dixi, ut 19 

Certum apud nos 160 

Certum est et multarum . 240 418 

Certum est, Tomacensem . . . 184 

Claret intelligentie tue .... 88 

Clericis igitur, qui 133 

Coelestis altitudo 421 

Confessus es, te per 107 

Conquerentibus nobis dilectis . 253 

Conquesti sunt nobis .... 368 

Conquestus est Bemardus . . . 110 

Constitutus in presentia . . . 237 

Consuluit parvitatem . . . . 108 

Continetur in scripto quodam . 254 

Controversia, quae inter . . . 166 
Controversiam, quae inteir 159 176 232 

Crimen istiid, quod 106 

Cum a nobis petitur, quod a iu- 

stitiae 420 

Cum a nobis petitur, quod iustum 423 

Cum apud sanctum 173 

Cum bonae memoriae A(lbertus) 404 

Cnm bonae memoriae Petrus . . 357 

Cum causa, quae inter . . . . 241 

Cum commissae nobis .... 326 



270 



num. ep. 

Cum dilecti filii nostri .... 397 
Cum dilectus filius magister Egi- 

dius 414 

Cum dilectus filius noster magister 

Herbertus 347 

Cum dilectus filius noster magister 

Teobaldus 333 

Cum ea de fratribus .... 424 

Cum ea, quae 148 

Cum ecclesia vestra magnam . . 350 

Cum eius vicem gerimus . . . 422 

Cum ex divinae dispensationis . 361 

Cum felicis memoriae Alexander 384 

Cum frater noster Meldensis . . 328 

Cum fratemitati tue 313 

Cum I. diaconus 293 

Cum inter abbatem 302 

Cum monasterium vestrum ad 

nos et 388 

Cum omnino sit indecens . . . 269 

Cum omnium virtutum . . . . 186 

Cum ordinem Cisterciensem . . 341 

Cum pro integranda 329 

Cum procurator vester .... 301 

Cum prudentiam tuam .... 63 

Cura commissae nobis .... 326 

Cura et sollicitudo universalis . 251 

De prefato episcopis .... 54 

De provisione illorum .... 332 

De Secundo vero 38 

De Siracusanae 26 

Debent subditi 126 

Debet propriae ruinae .... 183 

Decessorum statuta 20 

Decet nos religiosa 260 

Decet nos viros ecclesiasticos . . 257 

Decimas a populo 152 

Deficientium voluntas .... 11 

Desposco ne ab hac 43 

Devotionem vestram 119 

Diaconum, de quo 77 

Dilectae in Christo fiKae . . . 364 

Dilecti filii conventus . . . . 417 
Dilecti filii nostri abbas et fratres 

S. Crucis 258 

Dilecti filii uostri abbas et fratres 

S. Ghisleni 390 

Dilecti filii nostri abbas et monachi 409 

Dilecti filii nostri fratres . . . 366 

Dilecti filii nostri Philippus . . 229 
Dilecti filii nostri prior et monachi 

de Villafranca 387 

Dilectionis tue suggestione . . 24 

Dilectissimi filii nostri . . . . 150 
Dilectorum filiorum nostrorum de 

Vechiis 356 

Dilectorum filiorum nostrorum 

prioris 205 



20' 
W 

82 



101 
319 
206 
219 






Dilectum filium T. medicum . • *L^\ 
DilectUs filius noster Erbertus — \1^ 
Dilectus filius nosterLatigniacensijB ^^ 
Dilectus filius noster K(ichaKr— 

dus) 2 Zi.& 21 

Districti iuris consideratio . . «41 

Dudum quidem ..... . 2 

Dum recolimus illius ... - 41 

Ea nobis est de tue .... - 2</i 
Ea, quae a nobis ratione praev^» 891 
Ea, quae ad propositum . . ^ 39i 
Ea, quae contra sanctorum . • 415 
Ea, quae in profectum .... 315 
Ea, quae nostri auctoritati - - ''^ 
Ecclesia S. Grenovefae . 
Eeorum, qui in . . . 
Eos, qui in Ispaniam 
Epistola tue relligionis . 
Equum et rationabile 

Erubescant 

Estimabamus, quod frater 

Et venientium ad . . . 

Ex Calcedonensi . . . 

Ex commisso nobis officio 

Ex conquestione G. clerici 

Ex conquestione K. clerici 

Ex consideratione . . 

Ex his, que de te . . 

Ex iniuncto nobis . . 

Ex iusinuatione dilectorum 

Ex litteris Aurelianensis 

Ex parte abbatis sancti 

Ex parte dilecti . . . 

Ex parte dilectorum . . 

Ex parte venerabilis fratris nostri 

Arelatensis .... 
Ex parte venerabilis fratris nostri 

episcopi 

Ex relatione tua iam 

Ex suscepte dispensationis 

Ex transmissa relatione dilectomm 

Ex vestra fait nobis parte 

Experientie tuae . . . 

Exsecrabilis sacrilegii 



Faciemus ut non . . . 
Fili in Christo karissime 
Filii dilectissimi, unum est 
FiKus noster .... 
Filius noster Erbertus . 
Filius noster Gruilelmus 
Frater noster Kicherius . 
Fraternitatem denique vestram 
Fratemitatem tuam credimus 
Fraternitatis tuae scripta . . 
Fratemitatis vestrae literas 

Fratres karissimi 

Fratres Maioris-monasterii 



365 

36S 

135 

320 

236 

403 

291 

259 

208 

419 

395 

362 
246 
234 
247 
407 
31 
7 



26 

130 

50 

12 

171 

198 

81 

68 

282 

155 

213 

17 

139 



^*"^^» monasterii . . . 
^Wquens equidem . . . 
■"'^«leni CarturcenBem 

€femc5xis etiam gravi . . . 
g^"»»» nisi ab .... 
« I^**** '^'^^'^ «s* ** acceptui 
G»^»ia nobis est plurimum 
w'**'^rn-ur quoniam . . . 

Bei^^ea antistitiB .... 
H'-T«->.T>1^„„ SiiiLctonenBifl . . 
Bo^^fjtattm ne religionem . 

, ^"^^a-Bt miseri .... 
^' nni oTdinandua efrt 



- ™ uis, que ad salutem . 
™ loco apostolorum . . 
»> «ede iuBtitie .... 
J^Mte molestationia .... 
Ininsctae nobis amministratioiiiB 



; Iiiqniaitum est a . . . . 

ItunimaTunt nobis .... 

Intelliximus. quoJ cum . . 

Inter dilectum filium . . 

luter Eucaristum .... 

Interim tamen 

iDvento in quodam scripto 
locundus presbiter . . . 
lohannia fratria et ... 
lohaniii viro glorioso . . 
ludicio flancti Bpiritua . , 
Ju<liciam, quo tamqtiam 
lustie petentium desideriia 
laBtis petenttum deaideriie dignum 
Insds petentium desideriis facilem 

luatis peticionibus 

Inatia postulacionibus religiosorum 



luatis postulaciouibuB religiosorum 

Tirorom fecilem 

lustum est, ut 

Iiista coiilTatrum 

luzta eanctorum 

Iiandotftis quoque 

LanliHin Nucorinuin 

XAtigniacense motiasterium . . 
l<atigniacensis eccleeie .... 

Latore presentium 

liicet ad onmes 

Licet antiquia femporibus . . , 

Licet devotiouia 

Licet nofitre a 
Licet omnibus si 



Licet regulis 

Litteras iriitemitatis tuae - 
Litteras tuae dilectionis 
Litteris euis signiticavit 
Lupenandum presbyterum 

Magna nuper instantja 

M^uitudiuis tin; littem 
Maioribus ecclusie redditibua 
Mandamus fratemitati 
Memoriter retinere voa . 

Metropolis vestra . . . 
Miehael Pensaurienais 
MinoB diligcntcr iniuiictui 
Mirari eogimur plurimum 

Miasi voBtri consuluerunC 
MiEsis preeentibus litteria 
Moneinus fratemitatem tuani 
MoiiH^ti^riiim Montia maioris 
3Ii)jiaf.ti>riuiii sancti Florentii 
Mortuiis i«t . . . . , 
Multa ccclesie principes 
Multa etiam a . . . . 
Multa videntur mala 
Multorum retatione didictmus 
Mutincnsi antistiti 



Neque litteris praedeceaac 
Nobilitati vwtiT notuin 
Non ab8i|uc iloloi'e 
Non predidiiniis hiietenuB 
Non est in hac humane 
Non ignorat tiia . . 
Non iirimprilo (raiidii 
Non jiaruLii iiurj.mur 
Non parve vesanie est 
Non sine ammiratione 



Nos statuta anteceaeorum 

Notum sit oiiinibuB . . 
Notum vobis sit . . . 
Noverit aanctitatia tua . 
Noveritia, noa lUbertum 
Nuntios et litteras 

Officii nostri nos . 
OfGcio nostro congi 
OfGcio pietatis indv 
Omnes legea tam eccleaiastice 
Omnipotentis Dei benignitatis 
Oportet 



272 



Ordinationes, ab Eustacio . 
Ordinationes et dedicationes 



num. ep. 

113 
95 



Pastorali moderamini decet . 
Pastoralis sollicitudo, quam . 

Pastores et praelati 

Per alias litteras nos . . . 
Per merita beatae .... 
Perlatus est clamor ad aures no 

stras, quod ecclesias . . . 
Perlatus est clamor ad aures no 

stras, quod uxor .... 

Perlectis litteris 

Pervenit ad aures .... 
Pervenit ad nos ex conquestione 

dilectorum 

Pervenit ad nos ex conquestione 

dilectorum 

Pervenit ad nos ex conquestione 

prioris . 

Pervenit ad nos ex transmissa 
Pervenit ad nos, quod licet . 
Pervenit autem ad nos . . . 
Petimus, ut Paulinum . . . 
Post discessum C. et L. . . 
Postquam ab episcopo . . . 
Postulationi vestrae .... 
Praedecessor noster .... 
Praefatum clericum .... 
Praefatus archiepiscopus . . 
Praesentium lator Hugoni . . 
Praesentium lator Raimpuldus 
Praesentium portitor . . . 

Praeterito anno 

Preces que nostro .... 
Presbiterum autem Luponeln 
Presbiterum, quem apostolice 

Priscillianus 

Pro ecclesiarum incremento 
Pro integratione prebende . 
Pro statu ecclesiarum . . 
Pro varietate personarum . 

Quae in canonibus . . . 
Qualiter per apostolice . . 
Quam parum sit . . . . 
Quamvis is, qui reducitur . 
Quanta sit obedientiae . . 
Quanto amplius beati . . 
Quanto b. Beuedicti . . . 
Quanto beneficia graciora . 
Quanto coenobium vestrum 
Quanto dilecti filii nostri . 
Quanto iu ecclesia Dei locum 
Quanto magis liabundante . 
Quanto monasterium sancti 
Quanto monasterium vestrum 
Quanto nobis et ecclesie 
Quanto sacrosancta Eomana 



66 
245 
165 
305 
147 

197 

188 

41 

124 

317 

367 

375 

283 

360 

284 

35 

220 

157 

142 

194 

98 

51 

90 

117 

70 

33 

405 

57 

92 

2 

252 

321 

382 

274 

112 
72 
303 
27 
379 
192 
207 
385 
386 
342 
380 
373 
371 
295 
265 
230 



ab- 



no- 



one 



Quanto sincerius .... 
Quanto specialius coenobium 
Quanto specialius dilectum 
Quanto specialius monasterium 
Quanto te sicut regem . . 
Quemadmodum apostolicae 
Quemadmodum apostolicae 
Querela Andree .... 
Querela dilecti filii . . . 
Querelam dilectae in . . 
Querelam dilectorum filiorum 

batis 

Querelam dilectorum filiorum 

strorum . . . 
Querelam, quae 
Querelarum enormitate 
Qui sibi preesse 
Quia consuetudo . 
Quia, cum res sit . 
Quia devotionis tue 
Quia omnis potestas 
Quia post multos . 
Quidam parrochiani 
Quidam sane se. . 
Quod vos de beati 
Quoniam ad nostram 
Quoniam de tua elect 
Quoniam dilectus filius noster 
Quoniam in agro . 
Quoniam infra . . 
Quoniam Secundus 
Quouiam, ut ait apostolus 
Quoniam sicut accepimus . 
Quoniam sicut fialae . . 
Quorundam relatu fidelium 
Quotiens aliqua digna . . 
Quotiens illud a nobis . . 
Quotiens peccatis exigentibus 

Recepimus querelam 
Receptis vestre devotionis 
Rediens ad nos dilectus 
Relationis vestrae tenore 
Relatum apostolice sedi 
Relatum est nobis ex parte tua 
Relatum est nobis ex parte vestra 
Religionis probatur iniuria 
Religionis vestre peticionem 
Reparatum quoque . . 
Rerum exitus discretus . 
Res ad nos omnino . . 

Res una 

Retulit nobis G. . . . 
Retulit nobis Rainbaldus 
Ricardi Troarnensis . . 
Rogabas, ut presbitero . 

Sacrilegum esse et . . 
, Sacrosancta Romana ecclesia 



nom. ep. 

331 

389 

349 

318 

379 

203 

238 

346 

307 

401 



299 

222 

14.T 

1 ^l 

3 
.6 

4 
[9 
JOl 

sn 

140 

30 

S74 

24^ 

41^ 

62 

24^ 

28:^ 

316^ 
35^ 

94r 
354r 

358 

3 

136 

10 
212 
261 

43 
280 

7B 
201 
114 

185 
286 



273 



num 

niicta (Romaiia ecclesia) 

inater . . . 

Niceni concilii 
runi canoniini transgressor 
, nos Kibertum 



nam([ue . . . 
•esbiteros et 
ai)ostolice liberalitf 
tuam diocesim 
1(1 sublimitatem 
scientia secura 
:.e cor eorum 
tri tenemur . . 
Lioribus de clero 



nobis 



, ({ui pre . . 
fessionem officii 
indo postulatur a 
!m lapsorum 
s clericus . . 
►d non credimus 
iporis pateretur 
ter electus . . 
apud nos . . 
ludivimus . . 
[lilectorum filiorum 
3x relatione . . 
[»x tua est . . 
filiorum nostrorum 

mater 

cante nobis dilecto . 
cante nobis fi*atre 
cante venerabili fratre 
cantibus nobis diiectis filiis 
ris abbate . . 
cantibus nobis dilectis filiis 
ris priore . . . 



is 



ep. 

330 

169 

59 

65 

85 

122 

35 

158 

15 

40 

9 

37 

287 

84 

41 

343 

339 

131 

120 

47 

6 

64 

153 

163 

377 

233 

406 

227 

162 

400 

288 

383 

273 

336 



num. ep. 

Significatum est nobis ex parte . 262 

Significatum est nobis, quod clerici 393 
Significatum est nobis, quod cum 

magister 345 

Signihcavit nobis dilectus . . . 348 

^indulfus presbiter 46 

Sollicite considerare 195 

Specialiter autem archidiaconatum 298 

Summi pontificatus auctoritas . 277 

Super inobedientia tua .... 327 

Super labore dilecti 297 

Super quibus nos 109 

Super tribulationibus et . . . 289 

Tuanim nobis exposuit . . . 416 

Ubi maiora saiictae 180 

Ut plenius in 116 

Venerabilis frater 190 

Venerabilis fratris nostri . . . 175 

Veniens ad limina 209 

Veniente ad me 151 

Venientes ad apostolicam . . . 223 

Venieutes ad nos 224 

Venit ad nos 134 

Verecundum nobis est . . . . 323 

Veteris ac uovi burgi .... 146 

Vigili cura uos 296 

Vir spectabilis Claudius ... 4 

Viris ecclesiasticis 310 

Vobis respondere curavimus . . 42 

Volentes labores vestros, quos . 381 

Wido Mediolanensis 115 



EWENPELD, Epist. Pont. Rom. 



18 



*. 



INDEX 
RERUM MEMORABILIUM. 



A. prior S. Cipriani de Venetiis 167. 
A. archidiaconus Magalonensis 119. 
Abendunense monast. 219. 
Abrincensis eccl. 64. 80. 109. 112. 113. 

epp. Turgisus, Richardus. 
Achatius 21. 
Ada vicecomitissa 173. 
Adam abbas Eveshamensis 208. 
Adam (laicus) 53. 
Adam de Marchia 113. 
Adela comitissa, uxor Ste])hani comi- 

tis 74. 
Adelaisia comitissa Taurinensis 56. 
Adelbertus ep. Nemausensis 111. 
Adelbertus mon. Casinensis 27. 28. 
Adelheida imperatrix 65. 
Ademarus ep. Agathensis 120. 
Adrianus vide Hadrianus. 
Adriensis eccl. 167. ep. Vitalis. 
S. Aegidii capella 133. 
S. Aegidii monast. 91. 
S. Aegidius 86. 

Aegidius magister Parisiensis 258. 
Aelidis (seu Aledis) 246. 247. 
Agathensis eccl. 120. ep. Ademarus. 
Agnellus ep. Ravennas 17. 19. 
Agnes ux. Petri comitis Nivernensis 238. 
Aimardus 236. 
Aimericus patr. Constantinopolitanus 

165. 
Aimericus S. R. E. diac. card. et can- 

cellarius 90. 
Aimo prior eocl. S. Salvii 148. 
Alana eccl. 64. 119. 120. op. Artal- 

dus. 
Alanus ep. Autissiodorcnsis 113. 
Alba 69. 



Albanensis eccl. 230. 231. 242. e.p. 

Henricus. 
Albanus dominus Castri-novi 238. 
Albericus ep. Ostiensis 99. 
Albericus abb. Balmensis 89. 
Albero ep. Virdunensis 111. 123. 
Albcrtus archiep. Salzurgensis 157. 
Albertus ep. Leodiensis 249. 
Albertus ep. Nemausensis 114. 
Albcrtus ep. Virdunensis 246. 
Albertus abbas 58. 
Albertus canonicus (abbas S. Vincen- 

tii) 51. 
S. Albini monast. 124. abb. Rober- 

tus. 
Albinus negotiator 21. 
Albizo presbyter 56. 
Aledis (seu Aelidis) 246. 247. 
Alemannia 123. 
Alestensis eccl. 80. villa 79. 
Alexander papa II 38 — 58. 
Alexander papa III 131—208. 214. 233. 

262. 264. 
Alexander ep. 1. 
Alexander clericus 10. 
Alfanus archiep. Salemitanus 68. 78. 
Alfonsus 11 rex Aragonum 256. 
Alfonsus VHI rex Hispaniac 212. 
Alfonsus comes Tolosanus 91. 131. 
Alfonsus ep. Auriensis 235. 
Alienor ducissa Normanniae 116. 
Alivetus monachus 39. 
Ahietense monast. 178. abb. Chri- 

stianus. 
Altissiodorensis eccl. 88. 91. 93. 113. 

epp. Hugo, Alanus. 
Altniannus ep. Passaviensis 57. 



275 



Alvcmensis eccl. 55. ep. Stephanus. 
Alvernensis comes 240. 241. Rober- 

tus. 
Alzo 173. 
Amabilis ep. 16. 
Amberta monast. 238. 
Ambianensis eccl. 134. 219. epp. Tlieo- 

(lericus. Theobaldus. 
S. Ambrosius 59. 

Amedeus archiep. Lugdunensis 99. 
Amelius de Gatigis, monachus: Casae 

Dei 83. 
Amurianensis plebs (in Graecia) 51. 
Anastasius papa 11 21. 22. 
Anastasius papa IV 115 — 119. 
Anastasius ep. Catinensis 19. 
Anastasius defensor Rom. eccl. 3. 5. 
Andegavensis eccl. 67. 124. 125. 224. 

epp. Gaufridus, Matthaeus, Radulfus. 
Andera 107. 

S. Andreae de novo burgo eccl. 79. 
Andreas ep. Fiorentinus 33. 
Andreas de Viano 207. 
Andreas (laicus) 16. 
Andriac comes 152. Rogerius. 
Anglia 123. 
Anglorum reges 63. 97. 104. 124. 

Willelmus, Stephanus, Henricus. 
'Aiiianense monast. 69. 71. 72. 82. 83. 

102. 106. 107. 111. 119. 121. 138. 

abb. Petrus, Wiilelmus, Raimundus. 
S. Aniani Aurelianensis eccl. 217. 
S. Aniani villa 246. 
Aiiiciensis eccl. 39. 70. 96. epp. Pe- 

trus, Pontius, Humbertus. 
Anno archiep. Coloniensis 47. 
Aiiselmus (abbas S. Vincentii Laudun., 

post.) ep. Tomacensis 100. 101. 105. 
Ansericus arcliiep. Bisuntinus 89. 
Antiochena eccl. 164. 165. patriarclia 

Aimericus. 
Antioclienus princeps 165. Boamun- 

dus in. 

Antonina 1. 

S. Antonini prior 61. 

Apulia 34. 152. 

Aquensis eccl. 90. archiep. Pontius. 

Aquileiensis eccl. 41. ep. Ravengerus. 

Aquitania 232. 234. 

Aquitaniae primas 241. Henricus ar- 

ciiiep. Bituricensis. 
Ar. de Gradu 128. 
Aragonum reges 63. 256. Sancius, Al- 

fonsus 11. 
Arausicana eccl. 46. ep. Girardus. 
Arbertus ep. Avenionensis 69. 71. 
S. Archangeli ecclesia (in praedio Lu- 

strensi) 22. 
Arebrachium 136. 
Arelatenses consuies 229. 



Arelatcnsis eccl. 44. 90. 106. 131. 230. 

231. 242. 244. 245. 252. 253. arclii- 

epp. Raibaldu^, Bemardus, Raimun- 

dus, Petrus, Imbertus. 
Argentia 130. 131. 
Argentinensis eccl. 65. ep. Otto. 
Aribertus comes 32. 
S. Aricius 103. 
Arnacense monasterium 38. 
Amoldus archiep. Maguntiuus 127. 
Arnoldus archiep. Narbonensis 90. 
Amoldus abb. S. Crucis Burdegal. 263. 
Arnulfus arcliiep. Cusentinus 51.» 
Arnulfus ep. Lexoviensis 98. 
Arriani 62. 
Arsenius archiep. 22. 
Artaldus ep. Alanus (Elenensis) 64. 119. 

120. 
Arvemense concilium 67. 68. 
Astensis electus ep. 57. 
Astoricensis eccl. 227. 236. ep. Fer- 

dinandus. 
Aszo canonicus (abbas S. Celsi) 51. 
Atrebatensis eccl. 72. 73. 79. 80. 219. 

226. epp. Lambertus, Robertus, 

Petrus. 
Audgarius ep. 30. 31. 
Augerius de Rocabruna 86. 
Augustensis eccl. 251. 
S. Augustinus 33. 132. 
Augustinus ep. Cantuariensis 75. 
Aureiludi ecci. 85. 
Aureium eccl. 260. 
Aurelianensis eccl. 136. 139. 141. 167. 

ep. Manasses. 
Auriensis ecci. 235. ep. Alfonsus. 
Ausonensis eccl. 119. ep. Petrus. 
Ausonia rivulus 70. 
S. Autberti monast. 238. abb. Huber- 

tus. 
Autidus ep. 54. 
Autissiodorensis eccl. vide Altissiodor. 

eccl. 
Avenionensis eccl. 69. 71. 86. epp. Lau- 

gerius, Arbertus. 
Avus defensor Rom. eccl. 4. 
Azemarius 135. 
Azzo vide Aszo. 



B. clericus 159. 
B. comes 49. 

B. filius G. sacerdotis 219. 220. 
B. presbyter 117. 
B. archidiac. Auriensis 235. 
B. canonicus Baioceusis 178. 
B. cancellarius Camotensis 168. 169. 
B. Gordanicensis 119. 
B. archidiac. Laudunensis 118. 
B. professus monast.Moisiacensis 99. 100. 

18* 



276 



B. decanus S. Severini 180. 
Baiocensis eccl. 96. 97. 98. 178. epp. 

Odo, Philippus. 
Balduiuus ep. Noviomeusis 108. 
Balduinus ep. Wigomiensis 220. 
Balmense monast. 89. abb. Albericus. 
Balteseium monast. 160. 
Barcinonensis eccl. 119. ep. Willel- 

mus. 
Barensis comes 124. Rainaldus. 
Bartholomaeus archiep. Turonensis 147. 

206. 
Bartholomaeus ep. Laudunensis 92. 162'. 

213. 
S. Bartholomaei monast. 48. abb. Papius. 
Basilius defensor Rom. eccl. 18. 
Bassus ep. 1. 
Bathoniensis eccl. 180. 219. ep. Regi- 

naldus. 
Beatrix comitissa 47. 
Beatrix de Boussu 239. 246. 
Beccense monast. 98. 163. 178. 179. 

abb. Rogerus. 
Bellae-vallis mouast. 156. 204. 213. 255. 

256. 
Bellator ep. Ostiensis 8. 
Belli-loci monast. 262. abb. Theode- 

ricus. 
S. Benedicti super Padum nionast. 166. 

167. abb. G., Rainerius. 
S. Benedictus 25. 27. 119. 122. 
Benedictus ep. Bicariensis 58. 
S. Benedictus super Ligerim 110. abb. 

Macarius. 
Beneventana eccl. 7. ep. Epifanius. 
Beneventani princ. 52. Landulfus. 
Beraldus abb. S. Theofredi 96. 
Berengarius archiep. Tarraconensis 225. 
Berengarius ep. Foroiuliensis 86. 
B(;rengarius ep. Gerundensis 119. 
Bergomas eccl. 62. 

Bermundus archiep. Ebredunensis 30. 
Bermundus ep. Biterrensis 102. 
Bernardus 216. 

Bernardus archiep. Arelatensis 90. 
Bernardus archiep. Narbonensis 222. 

224. 229. 
Bernardus archiep. Tarracon. 119. 
Bernardus ep. 54. 
Bernardus ep. Namnetensis 125. 
Beruardus ep. Portuensis 135. 
Bernardus ep. Urgellensis 119. 
Bernardus abb. Claravallensis 108. 211. 
Bernardus abb. (Maioris?-)monasterii 61. 
Berneredus ep. Praenestinus 175. 176. 

177. 186. 188. 191. 194. 196. 197. 208. 
Bertar abb. Casinensis 24. 27. 
S. Bertini monast. 78. 88. 89. abb. 

Lambertus. 
Bertrandus prior Gordanicensis 114. 



Bertrandus de Montemirato 111. • 
Bertramnus ep. Foroiuliensis 86. 
Bertramnus ep. Metensis 246. 
Bertramnus Coronelli diaconus 163. 
Bicariensis eccl. 58. ep. Benedictus. 
Bisuntina eccl. vide Vesontionensis eccl. 
Biterrensis eccl. 102. 120. 242. epp. 

Bermundus, Willelmus, Grodefridus. 
Bituricensis eccl. 101. 102. 121. 127. 

139. 142. 184. 202. 227. 232. 233. 

234. 241. archiepp. Petrus, Stepha- 

nus, Warinus, Henricus. 
Blanca Landa 214. 
Blerana eccl. 9. ep. Maximus. 
Bleselei eccl. 218. 
Blesensis comes 216. Theobaldus. 
Boamundus III princ. Antiochenus 165. 
Bolboniense monast. 212. 229. 
Bonaria villa 70. 
Bonizo abb. mon. Perusini 42. 
Boscus Roberti 107. 
Boso ep. Catalaunensis 131. 
Boso presb. card. 80. 
Boso comes Provinciae 31. 
Boussu 239. 
Br. monasterium 266. 
Brieii comitissa 262. Laureta. 
Britanniae comes 225. Godefridus. 
Broburgensis parthenon 243. abb. Ma- 

thildis. 
Burchardus ep. Meldensis 83. 87. 
Burdegalensis eccl. 117. 127. 180. 233. 

263. archiepp. Gaufredus (Godcfri- 
.dus), Willelmus. 
burgenses castri novi Turonensis 225. 
Burgensis eccl. 211. ep. Martinus. 
Burne eccl. 201. 



C. decanus S. Aniani Aurelian. 217. 
C. canonicus Vallis crosae 119. 
Cadunum monast. 95. 
Cadurcensis eccl. 39. 40. ep. Fulco. 
Caesaraugustana eccl. 80. ep. Petrus. 
Cagia monast. 196. 197. 
Calabria 51. 

Calixtus papa II 80. 81. 88. 
Callenses (Cagli) 27. 
Caloceium monast. 160. 
Calunma castellum 67. 
Cambiae domus 253. 
Cameracensis eccl. 246. ep. Rogerus. 
Camerina eccl. 20. ep. Severus. 
Caniiliacum castrum 68. 
Campania 34. 

Cantuariensis eccl. 127. 207. archiepp. 
Augustinus, Theobaldus, Richardus. 
Caprai-ia villa 70. 
Capuana eccl. 34. ep. Landulfus. 
Caralitana eccl. 22. ep. lohannes. 



277 



Carcassoncnsis (^ccl. 229. op. Otto. 
Caniotcnsis cccl. 47. 50. G6. 74. cpp. 

Iliigo, liildcgarius, Ivo. 
Carohis vidc Karolus. 
Carturccnsis cccl. vi<1c Catiu*cens. eccl. 
Casa-Dci monast. 69. 71. 72. 82. 173. 

abb. St(^plianus. 
Casalis S. Pctri monast. 70. 
Casincnsc nion. 24. 27. abb. Bertar. 
Casti*um novum 288. 
Cataccnsis eccl. 160. 
Catalauncnsis eccl. 92. 131. 171. epp. 

Gaufridus, Boso, Wido. 
Catalauncnsis inoncta 262. 
S. Catarina 251. 
Catiiumsis cccl. 17. 19. cpp. Helpidius, 

•Anashisius. 
Cavenscs domini 150. 
S. Celsi monast. Mediolanemje 52. (abb. 

Aszo.) 
Cenmenocus ep. Venctus 33. 
Cenomanncnsis (^ccl. 107. 125. 126. 206. 

207. cj). Willehnus. 
Cetegus patricius 14. 
b. Ciprianus martyr. 16. 
Cist(Tcicnse monast. 209. '21 6. 
Cisterciensis ordo 144. 147. 160. 193. 

203. 212. 223. 
Chalc(^doncnse concilium 118. 
Charitas monast. 113. 144. 248. 249. 

prior G. 
Chissiacum 130. 
Christianus archiep. Maguntinus 159. 

Hml. 
Christianus abb. Aln(itensis 178. 
Claravallis mona^t. 108. 211. abb. 

Bcrnardus. 
Clarimarisci monast. 243. 
(^laromontensis eccl. 173. ep. Pontius. 
Claudius 2. 

(vlemens papa III 237—243. 
Cli(*-ntcnsis vicus 9. 
Cluniaccnse mon. 42. 79. 88. 89. 99. 

100. 110. 111. 122. 141. 143. 236. 

237. 248. abb. Hugo, Pontius, Pe- 

trus, Hugo. 
Coelestinus papa I 20. 
(Jodcstinus papa III 243-266. 
Colci 162. 
Colentia rivulus 70. 
Colonantia monast. 173. 220. 
Coloni(msis cccl. 37. 47. 150. 249. 

arcliiepp. Ilerimannus, Wigfridus, 
• Anno, Philippus. 
S. Columbae monast. 248. abb. Ra- 

dulfus. 
Columbense monast. 132. abb. Rogc- 

rius. 
Commmarceio, fundus de 88. 
Compendiensis eccl. 92. 136. 



Comi)ostellana eccl. (S. lacobi) 60. 211. 

235. archiepp. Petrus, Didacus. 
Conradus archicp. Salz]>urgensis 154. 
Conradus electus ep. Wormatiensis 150. • 
Conradus fil. Willelmi marchionis de 

Monteferrato 161. 
Constantiensis (iccl. (in Normannia) 39. 

53. epp. Goifridus, Rumaldus. 
Constantinopolis urbs 32. 33. 
Constantinopolitana eccl. 36. 57. 165. 
Constantinopolitanus imp. 165. Manuel. 
Constantinus ep. Capuanus (?) 3. 
Constantinus ep. (FerrariensisV) 28. 
Constjintinus presb. Narniensis 12. 
Constantinus defensor Kom. eccl. 14. 
Constantius succentor Mcldensis 186. 

188—192. 197. 
consules Arelatenses 229. 
Corbeia monast. Ambian. 243. abb. 

Nicolaus. 
Cornelius 54. 

Corona monast. 145. abb. Geraldus. 
Corsica 44. 
Corzon 249. 

S. Cosmas Turonensis monast. 169. 
Costa 167. 

Coulongiis (Colonges) domus de 249. 
Coventrcnsis eccl. 172. ep. Richardus.* 
Crcsciturus diac. 17. 
Crcsconius ep. Tudertinus 10. 
Criptis (Croptis) villa de 184. 185. 
Croden domus hospitalis 169. 
Crispcum 205. 

Croptis (Criptis) villa de 184. 186. 
S. (Jrucis Burdegal. monast. 145. 263. 

abb. Geraldus, Amoldus. 
Crux villa dioec. Abrinc. 65. 
Cucuisna 130. 

Cumana eccl. 42. 47. ep. Rainaldus. 
Cursarium castrum 165. 
Cuscntina eccl. 160. 
Cuscntina eccl. 51. archiep. Arnulfus. 
S. Cyrici eccl. 70. 

Daibertus ep. Pisanus 61. 

Dalmariacum 68. 

Dani 38. 

Desiderii 96. 

Desiderius ep. Morinensis 219. 

Didacus ep. S. lacobi Compost. 60. 

Diensis eccl. 69. 71. ep. Ismio. 

Dietus presbyter 174. 

S. Dionysii monast. 49. 55. 76. 127. 222. 

abb. Willelmus. 
Disol mil(?s 140. 
Dodo (^,p. Rosellanus 41. 
Doit Parfund 107. 
Dolense monast. 234, 
dominicatura 98, 



278 



dominicatus 167. 

Domihicus patr. Grradensis 40. 51. 
Dominicus dux 42. 
• Duacum 250i Duaccnses mercatores. 
Dulcitius patricius 14. 
Dunelmensis eccl. 63. 267. 268. cp. 

Willelmus. 
Dunense monast. 243. 
Durandus camerarius 80. 



E« Capacalida 185. 

E. archidiaconus Tornacensis 93. 

iiboracensis eccl. 201. 267. 268. archiepp. 

Turgisus, Henricus, Willelmus, Ro- 

gerus. 
Ebredunensis cccl. 30. 90. archiepp. 

Bermundus, Willelmus. 
Ebroicensis eccl. 125. ep. Rotrodus. 
Eduensis •eccl. 88. 89. ep. Stephanus. 
Eleemosyna de Pomario 107. 
Elenensis eccl. vide Alana eccl. 
Eliensis eccl. 267. 
Elionor comitissa S. Quintini 257. 
Engebaldus vide Hengebaldus. 
Engelbertus ep. Tursanus 52. 
Engolismensis eccl. 80. 84. 127. 128. 

epp. Girardus, Hugo. 
Epifanius ep. Beneventanus 7. 
Erbertus vide Herbertus. 
Ermengaudus abb. Vallis-magnae 138. 
8. Eucharii monast. 260. abb. Gode- 

fridus. 
Eucharistus 5. 6. 11. 12. 
Eugenius papa IH 98—116. 119. 124. 
Eusebius ep. Fanensis 9. 
Eustachius ep. Orientanus 56. 
Eustachius ep. Valentinus 69. 71. 
Eustachius miles 78. 
Eustorgius ep. Lemovicensis 85. 
Everardus ep. Tomacensis 158. 
Everardus ep. Uzeticensis 114. 
Eveshamense monast. 208. 219. abb. 

Adam. 
Exiense monast. 99. 



F. cam(;rarius apostol. 172. 

Fauensis eccl. 9. ep. Eusebius. 

Faustinus archidiac. 4. 

Faustus defensor Rom. eccl. 11. 

Faustus 5. 6. 

Favarces parthenon 250. 

Feberrus mons 236. 

Felicissimus 1. 

Felix ep. 2. 

Feniculensis vicus 14. 

Ferdinandus ep. Astoricensis 227. 236. 

Festus 10. 



S. Fidis eccl. 79. 
Firmitas (sive Urcha) 143. 
Fiscanense monast. 251. abb. Radulfus. 
Floriacense monast. vide S. Benedictus 

super Ligerim. * 
Flandria 226. 

Flandrensis comes 89. Theodericus. 
Florentina eccl. 33. ep. Andreas. 
S. Florentii corpus 125. 
S. Florentii monast. Salmurens. 118. 224. 
Folcalchcriensis comitatus 253. 
Fons Coberone 128. 
Fons Ebraldi 257. 
Fons Gehardi (in ep. Cenomanensi) 107. 

132. 
Foroiuliensis eccl. 86. epp. Bertran- 

nus, Berengarius. * 

Forosemproniensis eccl. 18. pseudoep. 

Paulinus. 
Francorum reges 42. 49. 50. 55. 143. 

168. 175. 194. 195. 228. 238. 248. 

Philippus I, Henricus, Ludovicus, Phi- 

lippus n. 
Francorum regnum 133. 261. 
Francia 92. 249. 

Froterius ep. Nemausensis 45. 46. 
Fridericus imper. Romanorum 150. 151. 

152. 159. 194. 
Fridericus comes (Tullensis) 87. 88. 
Fridericus iniles dioec. Tullensis 262. 
Fulchrandus ep. Tolosanus 229. 
Fulco ep. Cadurcensis 39. 40. 
Fulco abb. S. Germani de Pratis 237. 
Fulco abbas Montis-Maioris 253. • 
Fulco mon. Casae-Dei 83. 
Fulginas eccl. 10. #p. Urbanus. 

Gr. abb. S. Benedicti super Padum 167. 

G. prior de Charitate 113. 

G. decanus S. Laudi 124. 

G. monachus Oratorii 160. 

G. canonicus Rothomagensis 179. 

G. archidiaconus Turonensis 224. 

G. clericus 220. 221. 

G. magister 206. 

G. sacerdos 219. 

G. de Cheureuse 186. 188. 189. 

G. vir Beatricis de Boussu 239. 

Gallicana eccl. 142. 

Galterius ep. Magalonensis 83. 

Garinus vide Warinus. 

Garsendonius ep. Mantuanus 167. 

Gau. thesaurarius S. Martini Turon. 84. 

Gaucerandus ep. Vivariensis 96. 

Gaudiosus diaconus 9. 

Gaufredus sub voce Godefridus. 

Gehusius papa I 1-11. 

Gelasius papa H 79. 80. 103. 

Gemundense monast. 135. 223. 



I 



279 



Genitor presbyter 6. 

S. Genovefjie (Paris.) moi". 76. 108. 

143. 222. a))]). Stephaims, Ilugo. 
^^. G(!novt^fae eccl. 70. 
Creorgius pati-icius 3(). 
Cjeraldus abb. Coronensis 145. 
Oeraldus ep. Ijemovicensis 128. 142. 
Creraldus abb. S. Crucis Burdepjal. 145. 
Cxeraldus abb. 8. Sepulchri 238. 
Geraldus abb. Solemniacenais 128. 
Gerardus iil. Theoderici casteUani 81. 

82. 88. 
Gerelandus presbyter 23. 
Gerento dci Mezenco 9G. 
S. Germani in Laia eccl. 133. 
S. Geruiani Parisiensis eccl. 133. 
S. Germani Parisiensis monjist. 186. 237. 

259. 261. abb. IIujjjo, Fulco, Ko- 

bertus. 
Gerontius ep. Valvensis. 4. 5. 
Geruntius ep. 9. 
Gerundensis eccl. 119. ep. Bc^renga- 

rius. 
Gervasius archiep. Remensis 50. 53. 
Gervasius abb. de Oratorio 160. 
S. Ghisleni monast. 239. 246. abb. 

Lambertus, Goswinus. 
Giddewrte montist. 214. 
Gilo miles de Arebrachio et d(^ Loriaco 

136. 
Girardus ej). Engolisme-nsis 80. 84. 
Grirardus ep. Laudcnisis 35. 
Grirardus ep. Tricustinensis (simulque 

Arausicanus) 46. 
Grisebunie monast. 200. 201. 214. 
Gislebertus 81. 
S. Glod(^sindis Metensis monast. 246. 

abb. Havidis. 
Glyrius ((>piscopusV) 7. 
Godefridus, Gaufredus, Gaufri- 

dus, Goffridus, Goifridus. 
Gaufredus archiep. Burdegalensis 117. 

127. 
Goifridus archiep. Narbont^nsis 45. 
Gaufridus ep. And(^gav(Misis 67. 
Godefridus ep. Bit(irrensis 242. 
Gaufridus ep. Catahiunensis 92. 
Goifridus ep. Constanti(^nsis (in Nor- 

mannia) 39. 
Gaufredus ep. Tortosensis 119. 
Godefridus abb. S. Eucharii 260. 
Gaufredus abb. Vindocinensis 74. 75. 
Goffridus abb. Maioris-monast(Tii 242. 
Godefridus comes Brittanniae 225. 
Gaufredus de Laureoio 90. 
Godescalcus abbas ValceHensis 238. 
'Goffridus vid(^ sub Godefridus. 
Goifiidus vide sub God(^fridus. 
Gordaniceusis eccl. 69. 71. 72. 82. 83. 

114. 119. 



Goswinus abb. S. Ghisleni 246. 
Gradensis eccl. 40. 51. patriarclia Do- 

minicus. 
Graeci 28. 29. 152. 153. 
(jrandisilva mon. ord. Cist. dioec. To- 

los. 95. 
Grandismons 240. 241. 
Gratianus diac. cjird. SS. Cosmae et 

Damiaiii 206. 
S. Gregorius pa])a L 23. 48. 52. 57. 75. 
Gregorius papa VII 58. 
Gregorius archiep. Tarraconensis 95. 
(Tregorius subdiac. S. R. E. 156. 
S. (Tregorius d(i Stagno 107. 
Grisogonus S. R. E. diac. card. 80. » 
Guacelinus vide Wacelinus. 
Guarinus vide Warinus. 
Guamerius vide Warnerius. 
Guermundus vide Wermundus. 
Guido vide Wido. 
(xuigo vide Wigo. 
Guilelmus vid(^ Wfllehnus. 
Gumanda comitissa Forcalch(»riensis 85. 



Habendune vide Abenduna. 

Iladrianus papa U. 24. 26. 

Iladrianus papa IV 119—130. 

Haimo archidiaconus 81. 

Ilaina flumen 239. 

Ilaltechme eccl. 218. 

Ilamo clericus 218. 219. 

Haneton fluviolus 239. 

Ilarcoitus (Harscoitus) 64. 80. 

Haribertus ep. Mutinensis 45. 48. 49. 

Ilarmerslavensis eccl. 149. 

Havidis abbatissa S. Glodesindis Me- 

tensis 246. 
Helinandus ep. Laudunensis 45. 57. 
Ilelisaeus ep. Mantuanus 47. 
Ilelpidius ep. Catin(»nsis 19. 
Plemenart 107. 
Henricus archiep. Bituricensis, A^iuita- 

niae primas 232. 233. 234. 241. 
Plenricus archiep. Senon(;nsis 83. 85. 87. 
Hengebaldus archiep. Turonensis 117. 
Henricus ep. Albanensis 230. 231. 242. 
Henricus (ip. Ratisponensis 94. 
Henricus ep. Silvanectensis 175. 176. 178. 
Ilenricus ep. Tullensis 81. 82. 87. 111. 

123. 
Henricus de Castris ep. Virdunensis 260. 

262. 
PIenricusRemensisth(»8aurarius 167. 168. 
Henricus presb. card. SS. }^v.iP'i ct 

Achillei 135. 
Heriricus VI imper. Romanorum 263. 
Henricus rex Anglorum 124. 
Hcnricus rex Francorum 143. 
Henricus dux Normauniae 109. 115. 116. 



280 



/ 



Henricus comes Trecensis 122. 179. 193. 
Henricus de duobus pontibus 262. 
Henricus de S. Eustachio 161. 
Henricus miles Templi 105. 
Herbertus intrusus ep. Vesontionensis 

193. 
Herbertus abb. S. Petri vivi Senonen- 

sis 85. 88. 92. 93. 
Herbertus arcliidiac. Aurelianensis 136. 

168. 
Herbertus de Boseham magister 207. 
Herculentius ep. (PotentinusV) 6. 
Heribertus vide Haribertus. 
Herimannus archiep. Coloniensis 37. 38. 
Hemolfus ep. Santonensis 45. 
Hervaeus abb. Maioris-monasterii 153. 

154. 204. 216. 233. 235. 
Hervaeuscan.Meldensis 181 — 192. 194 — 

197. 208. 
Hierosolyma 57. 209. 221. 248. 
Hierosolymitanum |;iospitale 265. 266. 
Hildebertus 216. 
Hildegarius ep. Camotensis 50. 
Hillinus archiep. Trevirensis 111. 123. 

127. 
Hingest 203. 
Hispania 43. 

Hispaniae reges 212. Alphonsus VIH. 
S. Honorati Lerinensis monast. 242. 
Honoratus abbas 22. 25. 
Honorius papa H 81—85. 88. 
liospitalarii 130. 
Hostilius comes 3. 
Hu. de Valleogrinosa 140. 
Hubertus abb. S. Autberti 238. 
Hugo archiep. Rothomagensis 90. 91. 

105. 109. 127. 
Hugo archiep. Senonensis 113. 122. 127. 

186. 205. 
Hugo archiep. Tarraconensis 256. 
Hugo archiep. Turonensis 90. 
Hugo ep. Altissiodorensis 91. 93. 88. 
Hugo ep. Carnotcnsis 47. 
Hugo ep. Engolismensis 127. 128. 
Hugo ep. Lincohiionsis 266. 
Hugo h*gatus apost. 40. 45. 
Hugo cardinalis 54. 
Hugo abb. Chmiacensis 43. 237. 248. 
Hugo abb. S. Oenovefae 143. 
Hugo abb. S. Germani I^arisiensis 186. 
Hugo abb. S. loliannis de Vineis (Sues- 

sionens.) 174. 
Hugo abb. Latigniacensis 134. 140. 
Hugo abb. i^ontiniacensis 88. 91. 93. 
Hugo abb. S. Vitoni Virdun. 262. 
llugo magister 216. 
Hugo de Oratorio 176. 177. 178. 191. 

1 92. 
Hugo Choh^t 92. 
Ilugo fil. Kadulfi comitis 41. 



Humana ec«l. 165. ep. lordanus. 
Humbertus/ ep. Aniciensis 96. 



I. archipresbyter Turonensis 224. 

I. diaconus (et monachus S. Comac Tu- 

ronensis) 169. 
lacobus decanus Cathalauensis 171. 
S. lacobi eccl. vide Compostellana eccl. 
lacintus diac. card. S. Mariac in Cos- 

midin 106. 
lerosolyma vide Hierosolyma. 
Ildefonsus vide Alfonsus. 
Ilerdensis eccl. 119. ep. Willelmus. 
Illinus vide Hillinus. 
Imbertus archiep. Arelatensis 244. 245. 

252. 253. 
Ingalsia 38. 

Ingelrannus de Colci 162. 
Innocentius papa I 29. 
Innocentius papa II 85 — 95. 100. 114. 
locelinus ep. Sarisberiensis 103. 
locelinus ep. Suessionensis 108. 
loscelinus abb. Latigniacensis 173. 217. 
locondus ep. 10. 
locundus presb. Turinas (dioec. Spo- 

let.) 20. 
lohanna 16. 

lohannes papa VIII 24—34. 
lohannes papa XI. 37. 
lohannes papa XIX 38. 
lohannes archiep. Trevirensis 246. 
lohannes ep. Caralitanus 22. 
lohannes ep. Magalonensis 137. 
lohannes ep. Naniiensis 12. 
lohannes ep. Nolanus 13. 
lohannes ep. Praenestinus 250. 
lohannes ep. Spoletinus 10. 
lohannes ep. Tervannensis 78. 
loliannes ep. Tirasonensis 255. 
lohannes ep. Tusculan., tit. S. Clemen- 

tis card. 250. 
lohannes ep. 1. 

lohannes S. R. E. diac. card. 72. 
loliannes abb. Valcellensis 246. 
lohannis Cumin canonicus Wibernensis 

203. 
lohannos presbyter 44. 
lohannos jmefci 175. 176. 177. 178. 
lohannes comos 15. 
loliannes de Bambicio 140. 
lohannes Borgon 207. 
lohannes Languosecus mercator Dua- 

consis 250. 
S. loliannos de Monto forti monast. 179. 
lohannes nuigistor militum 18. 
loliannc^s dofensor 16. 
lohannos (laicus) 18. 40. 216. 
S. lohannis ))aptistae eccl. 167. 
S. lohaimis Laudunensis moiuist. 162. 



281 



S. lohaimis de Prato monast. 88. 92. 93. 
S. lohaimis Senoncns. monast. 92. abb. 

Raimundus. 
S. lohannis de Vineis monast. (Sues- 

sion.) 174. abb. Ilugo. 
Tordanus ep. Ilumanus 165. 
loslenus ep. Suessionensis 92. 
Toyacense monast. 147. 
Tsara 243. 

Ismio ep. Diensis 69. 71. 
Tuda(u 44. 52. 59. 
S. luliani monasterium 18. 
S. luliani de l^rato partlienon 117. 
lulius presb. card. tit. S. Marcelli 106. 
Tustus ep. Larinas 1. 2. 3. 7. 
Tvo ep. Carnotensis 66. 74. 

Kelzei eccl. 214. 
Karohis II Calvus 26. 



L. clericus 193. 
li. canonicus ValUscrosae 119. 
Laliaia de Ingrandia 107. 
Lambertus ep. Atrebatensis 72. 73. 80. 
Lambertus abb. S. Bertini 78. 
Lambertus abb. S. Ghisleni 239. 
Tjambertus (cau. Remensis?) 77. 
Landricus(LanceHnus) aBalgentiaco 75. 
Landsuid abbatissa mon. undecim mil. 

virginum 38. 
Lanchilfus ep. Capuanus 34. 
Landulfus ep. Tortibulensis 58. 
Landulfus princ. Beneventanus 52. 
Lanfrancus ep. 48. 
T^antius ep. Nucerinus 58. 
Larinas eccl. 1. 2. 3. 7. ep. Tustus. 
Jjiiscurrensis eccl. 79. ep. Guido. 
Tjateranense conciHum 221. 233. 259. 
Tjateranense palatium 135. 
Latigniacense monast. 84. 87. 122. 130. 

134. 140. 173. 217. abb. Radulfus, 

Ilugo, TosceHnus. 
Laudensis eccL 35. ep. Girardus. 
Ijauchmensis eccl. 45. 57. 92. 118. 162. 

213. epp. HeHnandus, Bartholo- 

maeus, Rogerus. 
Ijaugerius ep. Avenionensis 86. 
S. Laurentii abbatia 212. 
S. Ijaurentii ecclesia in castro Alzonis 

173. 
Laurentius archidiac. 8. 
Laureta comitissa de Brieio 262. 
Legionensis eccL 211. 227. ep. Man- 

ricus. 
Lemovicensis comitatus 38. 
Lemovicensis eccl. 85. 128. 142. epp. 

Eustorgius, Geraldus. 
Leo i)apa T 42. 62. 



Leo papa IV 21. 22. 

Leo ep. Neapolitanus 56. 

Leo praetor SiciHae 19. 

Leodicensis eccl. i. e. Laudensis eccl. 

vide ibid. 
Leodiensis eccl. 250. ep. Albertus. 
S. Leonardi ecclesia ap. Camiliacum 68. 
Ijcontius ep. 16. 

Lerinense monast. vidc Lirinensc. 
Lexoviensis eccl. 98. ep. Arnulfus. 
Libes eccl. 214. 

Lincolniensis eccl. 266. ep. Hugo. 
Linec 107. 
Lirinense monast. 86. 203. 242. abb. Ga- 

rinus. 
Lombardi 152. 
Lombardiae rectorcs 167. 
Tjondoncnsis ccci. 266. ep. Richardus. 
Tjongiprati parthenon 257. 
Loriacum 136. 

Lotharingiac dux 111. 126. Matthacus. 
Lotharius T rex 26. 
Luccrinus episcopus 2. 
Lucianum fundus 2. 
Lucius papa 11 95 — 96. 110. 
Lucius papa TII 208—227. 264. 
Ludelega 208. 

Ludovicus II imperator 20. 27. 32. 
Ludovicus rex Francorum 168. 175. 
Lugdunensis cccl. (Laon) vidc Laudu- 

nensis. 
Lugdunensis eccl. (Lyon) 90. 99. ar- 

chiepp. Petrus, Amedeus. 
Lupenandus presbytcr 30. 
Ijupo presbytcr 33. 
Lustrcnsc pracdium 22. 
Lutcvensis cccl. 120. cp. Petrus. 



M. mater Henrici ducisNormanniae 117. 

M. dominus castri Crodcn. 170. 

M. de Luis 185. 

M. miles de Villamcri 173> 

Macarius abb. mon. S. Benedicti super 

Ligerim 110. 
Magaloncnsis eccl. 83. 102. 107. 119. 

120. 137. cpp. Galterius, Raimun- 

dus, Tohannes. 
Magdeburgenis cccl. 150. archicp. 

Wichmannus. 
Magdunensis eccl. 217. 
magistri iusticiarii 152. 
magni comestabuH 152. 
Maguntinaeccl. 127. 159. 161. archiepp. 

Amoldus, Christianus. 
Maiorca 212. 
Maius-monasterium 67. 68. 74. 107. 122. 

132. 134. 147. 153. 154. 170. 204. 

216. 233. 235. 242. abb. Guarncrius, 

Robertus, Hcrvaeus, Gofl6idus, 



282 



Malvitana eccl. 78. 
Maiiasses ep. Aurelianensis 136. 167. 
Manasses ep. Meldensis 108. 
Manegaudus abb. S. Micliaelis 124. 
Manricus ep. Legionensis 211. 227. 
Mantuana eccl. 47. 167. epp. Heli- 

saeus, Garsendonius. 
Mantuani consules 166. 
Manuel imp. Constantinopolitanus 165. 
S. Marcelli Parisiensis eccl. 137. 258. 
Marchia 152. 
Marchiae rectores 167. 
Marcus presbyter monast. in Luciano 2. 
Margati castrum 265. 
Maria comitissa Trecensis 179. 193. 
Maria ux. Andreae de Viano 207. 
S. Mariae Pontis Ebraldi monast. 257. 
S. Mariae Gordanicensis eecl. 82. 
S. Mariae de Prato monast. 145. 
S. Maria de Vallecrosa 120. 
S. Mariae Magdalenae eccl. Vesontio- 

nensis 209. 
S. Mariae de Quaranta monast. 140. 

abb. Petrus. 
S. Mariae de Rocabruna ecc. 86. 87. 
Mariana 1. 
Marisiacus 143. 
Maro archidiaconus 8. 
Marsal 262. 
S. Martialis Lemovicensis monast. 142. 

abb. Petrus. 
Martinus ep. Burgensis 211. 
Martinus ep. Nepesimus. 161. 
Martinus ep. Oxomensis 255. 
S. Martini de Campis eccl. 108. prior 

Simon. 
S. Martini de Las eccl. 184. 
S. Martini de Plano eccl. 71. 
S. Martini de Sezeio eccl. 107. 
S. Martini Turonensis eccl. 84. 225. 227. 
S. Martini de Valle monast. 74. 216. 
Marus presbyter 17. 
Massana eccl. 41. ep. Tegrinus. 
Mastallo comes sacrarum largitionum 7. 
Mathildis abbatissa Broburgensis 243. 
Matthaeus ep. Andegavensis 125. 
Matthaeus ep. Trecensis 186. 189. 190. 

191. 192. 194. 195. 196. 197. 
Matthaeus presb. card. tit. S. Marcelli 

206. 
Matthaeus dux Lotharingiae superioris 

111. 126. 
Matthaeus de Belveir 207. 
Mauritius ep. Parisiensis 133. 137. 258. 
S. Maximini eccl. 121. 
Maximus ep. Bleranus 9. 
Maziaci eccl. 139. 
Mediolanensis eccl. 46. 48. 51. 56. 59. 

133. archiep. Wido. 
S. Melanii Redonensis monast. 224. 225. 



Meldensis eccl. 83. 87. 108. 129. 139. 

164. 181—184. 186—190. 192. 194— 

197. 205. 208. 220. epp. Burchar- 

dus, Manasses, Stephanus, Simon. 
Meiior ep. 3. 
Mercurius 9. 

Meslagileburii monast. 214. 
Messala ep. 10. 
Metensis eccl. 111. 123. 246. 260. epp. 

Stephaims, Bertramnus, Stephanus. 
Mexgirard 107. 

Michael archiep. Senonensis 258. 
Michael ep. Pisaurensis 45. 
Michael decanus Meldensis 181. 183. 

188. 196. 208. 
Michael imp. Grraecorum 32. 
Michael (laicus?) 40. 
S. Michaelis archangeli basilica 1. 
S. Michaelis de periculo maris monast 

64. 80. 109. 112. 115—117. 124. abb. 

Richardus, Manegandus. 
Millecurt 134. 
Milo ep. Tervannensis 89. 
Milo archipresbyter Mediolanensis 133. 
Moderator conductor domus regiae 2. 
Modiani cella 25. 
Modintune eccl. 219. 
Moisiacense monast. 99. 100. 
Mons Eunni 130. 
Mons Guidonis 107. 
Montis-maioris monast. 75. 86. 253. abb. 

Petrus, Fulco. 
Mons-martyrum parthenon 171. 
Montis ferrati marcliio 166. WiJlelmus. 
Mons S. Michaelis monast., idem ac 

S. Michaeiis de periculo maris, vide 

ibid. 
Morinensis eccl. 219. ep. Desiderius. 
Morlana eccl. 79. 
Mutinensis eccl. 45. 48. 49. abb. Ha- 

ribertus. 



Namnetensis eccl. 125. ep. Bernardus. 
Narbonensis eccl. 43. 45. 80. 90. 119. 

137. 138. 222. 223. 224. 229. archiepp. 

Wifredus (Goifridus), Richardus, Ar- 

naldus, Petrus, Pontius, Bernardus. 
Narniensis eccl. 12. ep. lohaimes. 
Neapolitana eccl. 14. 56. 78. epp. 

Viventius, Leo. 
Nemausiensis eccl. 45. 80. 111. 114. 

epp. Froterius, Adelbertus. 
Nepesina eccl. 161. cp. Martinus. 
Neriaci eccl. 163. 
Nestorius 20. 
Nevelo 74. 

Nicaenum concilium 34. 103. 104. 
S. Nicasii monast. (Remense) 76. 77. 
S. Nicolai de Blanca Landa eccl. 214. 



283 



S. Nicolai de Pratis (Ribomont.) mouast. 

146. 266. 
Nicolaus papa I 23. 32. 
Nicolaus papa II 40. 45. 51. 58. 
Nicolaus abb. Corbeiensis (d. Ambian.) 

243. 
Nicolaus 216. 
Nivemensc monast. 238. 
Nivernensis comes 238. 249. Petnis. 
Nolana eccl. 13. 14. 78. ep. lohannes. 
Norhamtonensis eccl. 180. • 

Normannia 251. 
Normannj^e duces 109. 115. 116. Hen- 

ricus. 
Noviomensis ecd. 93. 94. 100. 108. 109. 

146. epp. Simon, Balduinus. 
Nucerina eccl. 58. ep. Lantius. 

Occidens 210. 

Ocleatinus 18. 

Oddo vide Otto. 

Odolricus ep. Paduanus 56. 

Orricus abb. Abendunensis 39. 

Onoratus vidc lionoratus. 

Opilio defensor R. E. 17. 

Oratorium monast. ord. Cist. d. Andeg. 

160. abb. Gervasius. 
Orbinantes (Urbino) 27. 
Ordericus vide Orricus. 
Oriens*165. 210. 

Orientana eccl. 56. ep. Eustachius. 
Osccnsis eccl. 255. ep. Richardus. 
Osmundus canonicus Parisiensis 133. 
Ostiensis eccl. 8. 99. epp. Bellator, 

Albericus. 
Otto ep. Argentinensis 65. 
Otto ep. Baiocensis 97. 98. 
Otto ep. Carcassonensis 229. 
Otto ep. Tusculanensis 175. 176. 
Otto decanus S. Martini Turon. 84. 
Otto (canon. Remensis?) 77. 
Otto arcliiscol. Bituricensis 202. 
Otto cancellarius Bituricensis 202. 
Otto de Raderaria 107. 
Oxomensis eccl. 255. ep. Martinus. 

P, diaconus 181. 

P. d(i Aspirano 119. 

P. de Monte 177. 

P. Raimuncti 119. 

Paduana eccl. 56. ep. Odolricus. 

Papiensis eccl. 165. ep. Petrus. 

Papius abb. mon. S. Bartholomaei 48. 

S. Pardulfus 38. 

Parisiensis eccl. 14. 49. 84. 87. 108. 

130. 133. 137. 258. epp. Stephanus, 

Theobaldus, Mauritius. 
l^aschalis papa II 67—78. 94. 



Passaviensis eccl. 57. ep. Altmannus. 

Pataviensis vide Passaviensis. 

Paulinus ep. 17. 

Paulinus ep. Spoletinus 21. 

Paulinus „ pseudoepiscopus " Forosem- 

proniensis 18. 
Paulus diaconus 19. 
Pelagius 12- -20. 
Pensaurensis vid. Pisaurensis. 
Perex eccl. 236. 
Pergamensis vide Bergomas. 
Pertusium ctistrum 86. 253. 
Perusina urbs 42. 
Perusinum monast. 42. abb. Bonizo, 

Rainerius. 
Petragoricensis eccl. 145. ep. Petrus. 
S. Petri eccl. 135. 
S. Petri de Monte monast. 260. 262. 

abbas Petnis. 
SS. Petri H Pauli et S. Genovefae villa 

(Marisiacus) 143. 
S. Petri vivi Senonse monast. 85. 88. 

92. 93. abbas Herbertus. 
Petrus archiep. Arelatensis 230. 231. 242. 
Petrus archiep. Bituricensis 102. 121. 

127. 139. 184. 
Petrus invasor eccl. S. lacobi Com- 

post. 60. 
Petrus archiep. Compostellanus 211. 235. 
P(itrus archiep. Lugdunensis 90.. 
Peti*us archiep. Narbonensis 119. 
Petrus archiep. Tarentasiensis 156. 157. 

254. 256. 
Petrus ep. Aniciensis 39. 
Petrus ep. Atrebatensis 226. 
Petrus ep. Ausonensis 119. 
Petrus ep. Caesaraugustanus 80. 
Petrus ep. Lutevensis 120. 
Petrus ep. Papiensis 165. 
Petrus ep. Petragoricensis 145. 
Petrus ep. Pistoriensis 61. 
Petrus ep. Ravennas 10. 
Petrus electus ep. Salemit. 35. 36. 37. 
Petrus ep. Silvanectensis 108. 
Petrus ep. Terracinensis 59. 
Petrus ep. Tusculanensis 177. 215. 
Petrus abb. Anianensis 71. 82. 
Petrus abb. Cluniacensis 88. 89. 
P(itrus abb. S. Mariae de Quaranta 140, 
Petrus abb. S. Martialis Lemovicensis 

142. 
Petrus abb. Montis-maioris 75. 86. 
Petrus abb. S. Petri de Monte 261. 262. 
Petrus abb. S. Richarii 134. 
Petrus abb. S. Romani de Biavia 89. 90. 
Petrus presb. card. tit. S. Grisogoni 

164. 168. 177. 
Petrus diac. card. 8Q. 
Petrus decanus S. Germani Autissiodo- 

rensis 222. 



284 



Petrus subdiaconus 40. 

Petrus (legatus?) 22. 

Petrus comes Nivcrnensis 238. 249. 

Pctrus de Corzon, serviens Pctri coini- 

tis Nivemensis 249. 
Petrus dominus castri Camiliacensis 68. 
PetrusRotbaudi monachusCasac-Dci 83. 
Petrus (laicus) 4. 
Petrus de conventu S. Nicolai de Blanca 

Landa 214. 
Phi. archidiaconus Cusentinus 160. 
Philippus archiep. Coloniensis 150. 
Philippus ep. 9. 
Philippus ep. Baiocensis 97. 
Philippus abb. Salmurensis 125. 
Philippus magister, canonicus Parisien- 

sis 258. 
Philippus rex Francorum 42. 49. 50. 55. 

194. 195. 228. 238. 248. 
Pictavensis comes 233. R. * 
Pictavensis eccl. 233. ep. Wilielmus. 
Pilium 149. 

Pisana eccl. 61. ep. Daibertus. 
Pisana synodus 92. 
Pisaurensis eccl. 45. ep. Michael. 
Pistoricnsis eccl. 61. cp. Petrus. 
Poliniacum 89. 
Poncardus magister, canonicus Remcn- 

sis 245. 
Pontiniacense monast. 88. 91. 93. abb. 

Hugo. 
Pontius archiep. Aqucnsis 90. 
Pontius archiep. Narbonensis 137. 138. 
Pontius ep. Aniciensis 70. 
Pontius ep. Claromontensis 173. 
Pontius abb. Cluniacensis 79. 
Pontius monachus Montis maioris 253. 
Pontivorum comites 105. Willelmus. 
Populoniensis eccl. 28. 
Portuensis eccl. 135. ep. Bemardus. 
Potentina urbs 4. 
Praenestina eccl. 175. 176. 177. 182. 

186. 188. 189. 190. 191. 192. 194. 

196. 197. 208. 250. epp. Bernere- 

dus, lohannes. 
Priscillianus 1. 
Proba 3. 
Probus -ep. civitatis cuiusdam in Apu- 

lia 2. 
Provincia (Provence) 31. 

S. Quintini comitissa 257. . Elionor. 
S. Quintini cccl. 146. 

R. de Bellomonte 159. 
R. archidiac. Laudunensis 118. 
R. arcliidiac. Meldensis 205. 
R. canonicus eccl. Omnium Sanctorum 
(Catalaun.) 131. 132. 



R. comes Pictavensis 233. 

R. Polet magister 219. 

R. prior de Rivo 224. 

R. archidiac. Tornacensis 93. 

R. clericus 219. 221. 

Radulfus archiep. Remensis 76: 77. 

Radulfus archiep. Turonensis 65. 

Radulfus ep. Andegavensis 224. 

Radulfus abb. S. Columbae 248. 

Radulfus abb. Fiscanensis 251. 

Ifedulfus abb. Latigniacensis 84. 87. 

Radulfus prior de Caritate 144. 

Radulfus decanus Ambianen|is 134. 

Raduifus presbyter 54. 

Radulfus comes 41. 

Radulfus filius Ingelranni de Colci 162. 

Radulfus filius Lancelini de Balgen- 

tiaco 75. 
Raibaldus archiep. Arelatensis 44. 
Raimpuldus monachus 57. 
Raimundus archiep. Arelatensis 106.131. 
Raimundus ep. Magalonensis 102. 119. 

120. 
Ramnulfus ep. Santonensis 66. 
Raimundus ep. Uceticensis 71. 
Raimundus abb. Aniauensis 138. 
Raimundus abb. S. lohamiis Senonen- 

sis 92. 
Raimundus de Mirabello monachus Ca- 

sac-Dei 83. 
Rainaldus archiep. Remensis 89. §2. 162. 
Rainaldus ep. Cumanus 42. 47. 
Rainaldus canonicus S. Marcelli Pari- 

siensis 258. 
Rainaldus comes Barensis 124. 
Rainaldus de Craciaco 139. 
Rainaldus miles 78. 
Rainaldus 222. 
Rainerius abb. S. Benedicti super Pa- 

dum 166. 167. 
Rainerius abb. mon. Pcrusini 42. 
R(ainerius) archidiac. Catalaunensisl71. 
Rainpaldus legatus apost. 40. 
Ratisponensis eccl. 94. ep. Henricus, 
Ravengerus electus ep. Aquileiensis 41. 
Ravcnnas eccl. 10. 17. 35. epp. Petrus, 

Ap^ellus, Romanus. 
Redoncnsis eccl. 125. ep. Stephanus. 
Reginaldus ep. Bathoniensis 219. 
Reimberti ulmus 105. 
Remensis eccl. 50. 53. 76. 80. 89. 92. 

94. 100. 122. 127. 162. 167. 168. 172. 

174. 176. 178. 195. 227. 245. 249. 

archiepp. Gervasius, Radulfus, Rai- 

naldus, Samson, Willelmus. 
S. Remigii eccl. (Paris.) 76. 
S. Remigii monast. (Remense) 76. 77. 
Rcparatus (*p. 6. 
Respectus ep. 5. 
Ribertus invasor cccl. Wapincensis 44. 



285 



Ribomontcnse monast. 266. 
Kic.liardus arcliiep. Cantuariensis 207. 
Kichardus archiep. Narbonensis 80. 
Kicliardus cp. Abrincensis 109. 112. 113. 
Kicliardus ep. Coventrensis 172. 
Eichardus ep. Londonensis 266. 
Kichardus ep. Oscensis 255. 
Kichardus ep. Urbevetanus 158. 
Kichardus abb. S. Michaclis de periculo 

maris 109. 112. 115. 116. 117. 
Kichardus abb. Troarnensis 105. 
Kichardus miles Templi 105. 
S. Kicharii monast. 134. abb. Petrus. 
Kicherius archiep. Senonensis 43. 50. 
Kiciaei villa 93. 
KivipuUense monast. 119. 
Kivo, eccl. de 224. 
Kobertus archiep. Viennensis 253. 
Kobcrtus ep. Atrebatensis 79. 
Kobcrtus abb. S. Albini 124. 
Kobertus abb. S. Germani de Pratis 259. 
Kobertus abb. Maioris-monasterii 132. 

134. 
Kobertus decanus Kothomagensis 178. 
Kobcrtus presbyter 103. 
Robcrtus (Guiscfirdus) dux Apuliae, Ca- 

hibriae, Siciliae 51. 
Kobcrtus comes Alvernensis 240. 241. 
llocha castrum 213. 
Kodulfus vide Radulfus. 
Kogerus archiep. Eboracensis 201. 
Kogerus ep. Cameracensis 246. 
Kogcrus cp. Laudunensis 213. 
Kogerus abb. Beccensis 163. 178. 179. 
Kogcrus abb. Columbensis 132. 
Rogx;rus (canon. RemensisV) 77. 
Kogerus comes Andriae 152. 
Koiata castrum 150. 
Roma urbs 3. 155. 209. 
Roinana ecclcsia 23. 41. 46. 59. 61. 62. 

68. 67. 74. 78. 84. 86. 87. 126. 131. 

135. 156. 163. 164. 165. 182. 185. 

200. 215. 217. 234. 235. 237. 252. 

261. 265. 
Romanense monast. 91. 
Romani 159. 
S. Romani de Blavia monast. 89. 90. 

abb. Petrus. 
Roinaniae rectores 167. 
Romanorum imp. 150. 151. 152. 159. 

194. 263. FridericusT, HenricusVL 
Ronianus pontifex 42. 
Roinanus archiep. Ravennas 35. 
Romariccnse monast. 126. 
Roniulus presbyter 2. 
Ronciniacum 128. 
Roricus archidiaconus Meldensis 187. 

188. 191. 196. 
Roscllana eccl. 41. ep. Dodo. 
Rotomagcnsis eccl. 64. 65. 90. 91. 105. 



109. 127. 145. 178. 179. archiepp. 

Willelmus, Hugo, Rotrocus. 
Rotrocus archiep. Rotomagensis 145. 
Rotrodus ep. Ebroicensis 125. 
Ruciniacum 128. 
Ruminiacum 92. 
Rumaldus ep.. Constantiensis (in Nor- 

mannia) 53. 
Rumulfus ep. (Constantiensis?) 41. 

Saconiaci eccl. 174. 
Sacri-portus confraternitas 228. 
Salemitana eccl. 30. 35. 36. 37. 68. 78. 

epp. Petrus, Alfonsus. 
SalemitanusV comes? 62. 
Salmurense monast. 125. 224. 225. 

abb. Philippus. 
S. Salvatoris Anianensis monast. 106. 
S. Salvatoris de Rubo eccl. 106. 107. 
S. Salvii eccl. 148. 
Salzburgensis eccl. 154. 157. archiepp. 

Albertus, Conradus. 
Samson archiep. Remensis 94. 100. 122« 

127. 
Sancius rex Aragonensis 63. 
Santonensis eccl. 45. 66. 90. epp. Her- 

nolfus, Ramnulfus, Willelmus. 
Saorciaci eccl. 85. 
Sapewic 203. 
Sapientia 107. 
Sardinia 21. 28. 

Sarisberiensis eccl. 103. ep. locelinus. 
Sarraceni 34. 43. 
Saturninus 17. 

Secundus ep. Taurominitanus 16. 20. 
Segetius 20. 
Seicestriae eccl. 218. 
Senebrunus de Sparra 146. 
Senonensis eccl. 43. 50. 83. 85. 87. 113. 

122. 127. 147. 164. 186. 205. 227. 

237. 248. 258. archiepp. Richerius, 

Henricus, Hugo, Willelmus, Hugo, 

Wido, Michael. 
Septimus servus 6. 
S. Sepulchri eccl. 75. 106. 
S. Sepulchri monast. 238. abb. Gerar- 

dus. 
Serenus ep. 3. 
Sessulana eccl. 13. 
Severicus archidiaconus Norhamtonen- 

sis 180. 
S. Severini eccl. 180. 
Severus ep. Camerinus 20. 
Sicilia 19. 123. 

Siciliae regcs 152. 159. 264. Willelmus. 
Silvanectensis eccl. 108. 175. 176. 177. 

epp. Petrus, Henricus. 
Silvester papa I 29. 
Simiana comitissa Folcalcheriensis 85. 



286 



Simon ep. Meldensis 181—184. 186— 

190. 192. 194—197. 205. 220. 
Siinon ep. Noviomensis 100. 
Simon prior S. Martini dc Campis 108. 
Sindulfus presb. et ministerialis cellae 

Modiani 25. 
Siracusana eccl. 14. , 
Siracusius ep. 11. 
Solacum 146. 
Solemniacensis monast. 128. abb. Ge- 

raldus. 
Sophonesta femina 27. 
Speciosa-vallis mon. 99. 
Spoietina eccl. 10. 21. epp. lohannes, 

Paulinus. 
Standalmontense monast. 66. abb. 

Guacelinus. 
S.»Stephani Nivernensis monast. 238. 
S. Stephani Vesontionensis eccl. 98. 99. 
Stephanus papa V. 35 — 37. 
Stephanus archiep. Bituricensis 142. 
Stephanus archiep. Viennensis 90. 
Stephanus ep. Alvemensis 55. 
Stephanus ep. Eduensis 88. 
Stephanus ep. Mcldensis 139. 164. 
Stephanus ep. Metensis 111. 123. 260. 
Stephanus ep. (Neapolitanus?) 6. 
Stephanus ep. Parisicnsis 83. 87. 
Stephanus ep. Redonensis 125. 
Stephanus abb. Casae-Dei 82. 83. 
Stephanus abb. S. Genovefae 222. 
Stephanus dccanus Silvanectensis 177. 
Stephanus diac. 4. 10. 
Stephanus magister canonicus Remen- 

sis 245. 
Stephanus rex Anglorum 104. 
Suessionensis eccl. 92. 108. ep.Ioslenus. 
Symon clcricus 261. 

T. de Pilio 149. 

T. medicus 150—153. 

Tancredus comes Licii (post rex Sici- 

liae) 152. 
Tarentasiensis eccl. 156. 157. 254. 265. 

archiep. Petrus. 
Tarentina ecch 36. 
Tarraconensis eccl. 95. 119. 255. 256. 

archiepp. Gregorius, Bernardus, Be- 

rengarius, Hugo. 
Taurinensis comitissa 56. Adelaisia. 
Taurominitana eccl. 16. 20. ep. Secun- 

dus. 
S. Thomae Arelatensis eccl. 252. 
Thosan monast. 243. 
Tegrinus ep. Massanus 41. 
Teias comes 5. 
Templarii 130. 
Temphim 243. 248. 
Terra Laboris 152. 



Tcrra sancta 232. 

Terraftinensis eccl. 59. ep. Petrus. 

Tcrvannensis eccl. 78. 89. epp. lohan- 

nes, Milo. 
Teudo de Firmitate 143. 
Theobaldus archiep. Cantuariensis 127. 
Theobaldus ep. Ambianensis 219. 
Theobaldus ep. Parisiensis 108. 130. 
Theobaldus presbyter 54. 
Theobaldus sacerdos 158. 
Theobaldus magister 200. 
Theobaldus comes Blesensis 216. 
Theobaldus filius Stephani comitis 74. 
Theobaldus miles de Crispeio 205. 
Theodericjis ep. Ambianensis 134. 
Theodericus abb. Belli loci 262. 
Theodericus praepositus Tomacensis 93. 
Theodericus comes Flandrensis 89. 
Theodericus de Imbertcort 81. 82. 
Theodericus de Sorceio 88. 
Theodericus castellanus 81. 82. 88. 
S. Theofredi monast. 70. 96. abb. Vul- 

hermus, Beraldus. 
Ticianus presbyter 2. 
Tirasonensis eccl. 255. ep. lohannes. 
Tolosana eccl. 95. 229. ep. Fulchran- 

dus. 
Tolosanum concilium 83. 
Tolosanus comes 91. 131. Alfonsus. 
Torcatorius iudex 52. 
Tornacensis eccl. 93. 100. 101. 104. 105. 

158. epp. Anselmus, Everardus. 
Tornesberi eccl. 214. 
Tornot monast. 214. 
Tortibulensis eccl. 58. ep. Landolfus. 
Tortosensis eccl. 119. ep. (Graufredus. 
Trccensis comes 122. 179. 193. Hen- 

ricus; comitissa Maria. 
Trecensis eccl. 186. 189. 190. 191. 192. 

194. 195. 196. 197. ep. Matthaeus. 
Trevirensis eccl. 111. 123. 127. 246. 260. 

archiepp. Hillinus, lohannes. 
Tricastinensis eccl. 46. ep. Girardus. 
S. Trinitas de Palea 107. 
Troarnense monast. 105. abb. Richar- 

dus. 
Tudertina eccl. 10. ep. Creseonius. 
Tullensis eccl. 81. 82. 87. 111. 123. 262. 

ep. Henricus. 
Tullinus presbyter 7. 
Turgisus ep. Abrincensis 64. 80. 
Turinas ecclesia (dioec. Spolet.) 21. 
Turonense castmm novum 225. 
Turonensis eccl. 65. 90. 117. 147. 206. 

224. 225. 227. archiepp. Radulfus, 

Hugo, Hengebaldus, Bartholomaeus. 
Tursana eccl. 52. ep. Engelbertus. 
rusculanensis eccl. 175. 176. 215. 250. 

epp. Oddo, Petms, lohannes. 



rir 



287 



Uceticensis eccl. 71. 114. ep. Raimun- 

dus, Evrardus. 
ITldricus canccllarius Theobaldi comitis 

Blesensis 216. 
Umb(irtus idem ac Imbertus. 
Urbanus papa 11 59-67. 80. 94. 

97. 98. 
Urbanus papa III 227-237. 
Urbanus ep. Fulginas 10. 
Urbcvetana eccl. 158. ep. Richardus. 
Urbinantes vide Orbinantes. 
Urbs 161. 264. 

Urgellensis eccl. 119. ep. Bernardus. 
Ursio, iiHus Nevelonis, 74. 
Utica 79. 
Uticensis ecclesia 111. 



Vahmiensis ecch 265. 

Valcellense monast. 238. 246. abb- 

Godescalcus, lohannes. 
Valentia 70. 71. 72. 80. 
Videntina ecci. 69. 71. ep. Eustachius. 
Vakuitinus ep. 8. 
Vak^riacum 99. 
Valliscrosa 119. 120. 
Vallis-Dei monast. 218. 
Vallis-magna monast. 138. 144. 223. 

abb. Ermengaudus. 
Valvensis eccL 4. ep. Geruntius 
Vediii monast. 214. 
S. Vedasti monast. 72. 80. 
Veneta eccl. 33. ep. Cenmenocus. 
Venetiae 152. 
Vernaldus episc. 22. 
Vesontionensis eccL 89. 98. 193. 209. 

256. archiepp. Ansericus, intrusus 

Hcrbertus, Stephanus, Amadeus. 
Victor ep. 3. 7. 
S. Victoris Parisiensis monast. 196. abb. 

Warinus. 
S. Victoris monast. 216. 
Viennensis eccl. 69. 90. 253. epp. Guido, 

Stephanus, liobertus. 
Villafranca monast. 227. 236. 
Vilhi meri 173. 
S. Vincentii monast. Mediol. 52. abb. 

Albertus. 
S. Vincentii Laudunensis monast. 100. 

al)b. Anselmus. 
Vindocinense monast. 67. 74. 75. abb. 

Gaufridus. 
Virdunensis eccL 111. 123. 246. 260. 

262. epp. Albero, Albertus, Henricus. 
Virsionensis eccl. 121. 
Vitalis ep. Adriensis 167. 
Viterbienses 161. 
S. Vitoni Virdunensis monast. 262. abb. 

Hugo. 



Vivariensis eccl. 96. 114. epp. Gau-" 

cerandus, Willelmus. 
Viventius ep. Neapolitanus 14. 
Volaterrani curiales 11. 
Vulliermus vide Willelmus. 
Vulturnina eccL 14. 43. 



W. clericus 171. 172. 

W. de Fonte 208. 

W. de Luci 208. 

W. archidiac. Parisiensis 76. 

Wacelinus abbas Standalmontensis 66. 

S. Walarici monast. 215. 

Wamarius princeps Salernitanus 36. 

Wamii flumen 239. 

Wapincensis eccL 44. 

Warinus archiep. Bituricensis 185. 

Warinus abb. Lirinensis 86. 

Warinus abb. S. Victoris Parisiensis 196. 

Warinus archipresbyter 136. 

Warnerius abb. Maioris-monasterii 107. 

Wartriia (Waltria) eccL 214. 215. 

Wermundus 92. 

Wibema eccL 203. 

Wichmannus archiep. Magdeburgensis 

150. 
Wido archiep. Mediolanensis 46. 56. 
Wido archiep. Senonensis 237. 248. 
Wido ep. Cathalaunensis 171. 
Wido ep. Lascurrensis 79. 
Wido ep. Viennensis 69. 
Wido canonicus Meldensis 187. 188. 191. 

196. 
Wido de Turri 38. 
Wifredus archiep.- Narbonensis 43. 
Wigfridus archiep. Coloniensis 37. 
Wigo Dalfinus 91. 
Wigomiensis eccL 208. 220. ep. Bal- 

duinus. 
Willelmus archiep. Burdegalensis 180. 

233. 
Willelmus archiep. Ebredunensis 90. 
Willelmus archiep. Remensis, S. Sabi- 

nae card. 162. 172. 174. 176. 178. 

183. 195. 249. 
Willelmus archiep. Rotomagensis 64. 65. 
Willelmus archiep. Senonensis 147. 
Willelmus ep. Barcinonensis 119. 
Willelmus ep. Biterrensis 120. 
Willelmus ep. Cenomannensis 107. 125. 

126. 206. 207. 
Willelmus ep. Dunelmensis 63. 
Willelmus ep. Ilerdensis 119. 
Willelmus ep. Pictavensis 233. 
Willelmus ep. Sanctonensis 90. 
Willelmus ep. Vivariensis 114. 
Willelmus abb. S. Salvatoris Anianen- 

sis 102. 106. 111. 
Willelmus abb. S. Dionysii 222. 



288 



•Willelmus 
Willelmus 
Willelmus 
Willelmus 
Willelmus 
Willelmus 
Willelmus 
Willelmus 
Willelmus 
Willelmus 



abb. S. Theofredi 70. 
decanus Trevirensis 260. 
rex Anglorum 63. 97. 
rex Sieiliae 152. 159. 
marchio Montis-ferrati 166. 
comes 146. 

comes Pontivorum 105. 
Bertranni 86. • 
Emaudi 135. 
lordanis 96. 



Willelmus de Mauritania 105. 106. . 
Willelmus de Montepessulano 119. 
Willelmus Raimundi 255. 
Willelmus fil. Stephani comitis 74. 
Wormatiensis eccl. 150. ep. Conradus. 

Zacheus ep. 11. 
Zebruarius mons 236. 
Zoches monast. 219. 



CORRIGf.ENUA. 

p. 39 1. 15 lege litterarum. ' 

p. 66 n. 137 exstxU etiam in Anal. iur. pont. X. 505. 

p. 78 Uge duxit. 

p. 87 n. 175 m margme corr. 1131. 

p. 88 1. 2 m inargine corr. 1131. 

p. 93 n. 184 melius redigitur ad 30Dec. 1141, vide iiovam Begestoiiim editioiiem. 

p. 117 n. 218 C07T. E(ngebaldo). -, 

p. 249 1. 35 dele num.^; nome^ mdhiej^iscopi Colonieiisis non constat. 

• » 



. "«^ 



>. 



y. 



4 i